Jakob Ujvari ontvangt de publieksprijs van euward9 tijdens de afsluitingsceremonie

Afgelopen zondag, 14 juli 2024, de winnaar van de euward9 publieksprijs bekendgemaakt Haus der Kunst in München, tijdens de slotceremonie van de tentoonstelling “Samaneh Atef, Belén Sánchez, Desmond Tjonakoy. euward9”

De gelukkige winnaar is Jakob Ujvari.

Over de prijswinnaar Jakob Ujvari

Jakob Ujvari werd in 2000 geboren in Miskolc, Hongarije. Hij groeide op in München met zijn tweelingbroer Jonas en twee andere broers en zussen. Na zijn afstuderen aan een school voor speciaal onderwijs in München in 2019, ging hij fulltime aan de slag als jong kunstenaar bij Atelier Augustinum.

Het artistieke werk van Ujvari kenmerkt zich door een opvallende grafisch-lineaire stijl. Met een paar krachtige en precieze lijnen creëert hij heldere vormen op handgemaakt Indiaas papier of etsplaten.

Hij geeft de voorkeur aan abstracte vormen die zich over de hele pagina uitstrekken en in elkaar overvloeien. Een doorlopende, ritmische binnentekening verbindt de afzonderlijke vormen tot een harmonieus geheel. De resulterende composities lijken zowel archaïsch als eigentijds, zelfs modern.

De Europese Kunstprijs – De kunstprijs en zijn internationale betekenis

De euward is een prestigieuze internationale kunstprijs van grote wereldwijde betekenis, bedoeld voor getalenteerde kunstenaars met een verstandelijke beperking. De prijs erkent het werk van uitmuntende hedendaagse kunstenaars met cognitieve beperkingen. Wat de prijs uniek maakt, is dat er in Europa of op welk ander continent dan ook geen vergelijkbare kunstprijs bestaat met een dergelijke continuïteit.

Het concept voor de euward-onderscheiding werd ontwikkeld tussen 1998 en 1999, schriftelijk vastgelegd en in 2000 door Klaus Mecherlein voor het Augustinum in de praktijk gebracht. Aanvankelijk werd de euward om de twee jaar uitgereikt (2000/2002/2004), en sindsdien ongeveer om de drie jaar (2007/2010/2014/2018/2021/2024).

Van 2004 tot 2010 werd de euward-tentoonstelling driemaal gepresenteerd in het gerenommeerde Haus der Kunst in München, en sinds 2021 maakt ze weer vast deel uit van het programma.

Positionering van de euward

De kunstwereld staat steeds meer open voor het werk van mensen met een verstandelijke beperking. De euward Art Prize pleit voor erkenning van deze kritische en hoogwaardige kunst, die door de traditionele kunstwereld vaak nog wordt afgewezen.

vanuit een wetenschappelijk perspectief en benadrukt de betekenis ervan binnen de bredere kunstcontext.

inclusie dat hun unieke perspectieven en levenservaringen in hun kunst gerespecteerd moeten worden, zonder dat dit hun diversiteit nivelleert of bagatelliseert. Het negeren van beperkingen leidt niet tot meer inclusie, maar beperkt juist de diversiteit in de kunst.

Bekroonde en dwarsdoorsnede tentoonstelling

Het euward-concept heeft vanaf het begin een dubbele focus gehad op de presentatie en publicatie van de bekroonde kunst. De euward-tentoonstelling , die primair is gewijd aan het eren en tentoonstellen van de prijswinnaars in de vorm van een uitgebreide solotentoonstelling , biedt tegelijkertijd een representatief overzicht van de hedendaagse kunstscene in de context van een verstandelijke beperking in Europa.

Het presenteren van alle circa 20 kunstenaars die genomineerd zijn voor de euward biedt een unieke kans om een ​​dwarsdoorsnede van de Europese kunst te tonen. Dit vormt een extra stimulans voor het publiek en maakt een uitgebreide verkenning mogelijk van het fenomeen kunst in de context van een verstandelijke beperking.

Kunst in de context van een verstandelijke beperking

Sinds 2000 biedt euward een platform voor kunstwerken die zijn gemaakt in verband met een verstandelijke beperking. Deze werken worden geprezen als uitingen van een unieke kijk op de wereld en de waarneming. Een cognitieve beperking wordt niet gezien als een obstakel, maar als een potentieel. 

De euward-tentoonstelling onderscheidt zich van puur esthetische kunsttentoonstellingen van mensen met een beperking en vermijdt een louter esthetische benadering. Het is echter zowel mogelijk als waardevol om deze unieke kunst te bekijken binnen de context van de hedendaagse kunst, maar ook in andere contexten.

De omstandigheden waaronder dergelijke kunstwerken zijn ontstaan, verdienen bijzondere aandacht, terwijl de receptie ervan verschillende perspectieven kan aannemen. Het is belangrijk om een ​​duidelijk onderscheid te maken tussen kunstproductie en receptie, vooral bij termen als 'Outsider Art' of 'Art Brut ', om misverstanden te voorkomen.

Artistieke praktijk en verstandelijke beperking

De kunst van mensen met een verstandelijke beperking wordt steeds meer erkend als onderdeel van het neurodiverse kunstlandschap . Het individuele karakter dat door hun beperking wordt gevormd, maakt een unieke benadering van de wereld en van artistieke creatie mogelijk.

De persoonlijke voorwerpen hebben een diepe betekenis voor de kunstenaars zelf en roepen interessante vragen op. Door deze kunst in context te plaatsen, verbreden we ons begrip van het brede spectrum van menselijke artistieke creatie. Deze specifieke vorm van creatieve expressie is nog steeds relevant en heeft kunstenaars als Paul Klee , Alfred Kubin en Salvador Dalí .

Ontvangst van werken van kunstenaars met een verstandelijke beperking

Het fenomeen van artistieke buitenstaanders (dat wil zeggen, ongeschoolde, spontane scheppers en uitvinders van vormen uit innerlijke noodzaak) werd voor het eerst ontdekt, onderzocht en gepubliceerd door artsen in psychiatrische instellingen in het midden van de 19e eeuw (Cesare Lambroso, 1887).

Ze werden aanvankelijk aangeduid als 'kunstenaars' (Walter Morgenthaler, 1921) en later opgenomen in het concept van Art Brut (een rauwe, anti- of extraculturele kunst) door Jean Dubuffet (1945). Tot ongeveer 1960 bestonden er echter geen concepten van kunst gemaakt door mensen met een verstandelijke beperking, omdat er simpelweg geen concept van deze mensen bestond.

Pas met de oprichting van therapeutische huizen en kunstinitiatieven zoals het atelier van Annedore Spellenberg (1965) in Stetten werd de kunst van mensen met een verstandelijke beperking zichtbaar. Omdat deze kunst grotendeels in instellingen, begeleide kunstruimtes en onder leiding (soms zelfs met educatieve doelen) werd gecreëerd, vond ze geen plaats binnen de canon van de Art Brut en werd ze soms afgewezen en uitgesloten door vertegenwoordigers van de Art Brut.

Michel Thévoz (Collection de l'Art Brut, Lausanne) schreef haar in een publicatie de existentiële energie en subversieve kracht van Art Brut toe.

Talrijke misverstanden rondom Outsider Art

Outsiderkunst is een kunstfenomeen dat vaak verkeerd begrepen wordt en daarom nader onderzoek verdient. Kunstenaars die in deze stijl werken, beschouwen zichzelf niet als traditionele kunstenaars, maar brengen juist een uniek perspectief en een unieke creatieve energie in hun werk.

Deze kunstvorm verschilt aanzienlijk van de gevestigde 'culturele kunst' en biedt inzicht in de diversiteit van menselijke creativiteit buiten de gangbare normen. Outsiderkunst vertegenwoordigt een alternatieve benadering van de westerse kunsttraditie en benadrukt de individuele expressievormen van de kunstenaars, die vaak neurodivers zijn.

Dit is geen sociale categorie of een vorm van discriminatie, maar een onconventionele, authentieke kunstvorm die het gevestigde kunstsysteem bevraagt ​​en uitdaagt.

Door Outsider Art te erkennen als een onafhankelijke artistieke stroming , creëren we ruimte voor kritische reflectie binnen de kunstwereld en maken we een waarderende omgang met diverse expressievormen mogelijk.