Paul Klee – schilder, graficus en stijlvernieuwer

Op 29 juni 2012 was het 72 jaar geleden dat de schilder en graficus Paul Klee overleed, en toch worden zijn werken door hedendaagse bewonderaars nog steeds als adembenemend en zeer relevant beschouwd

Klee experimenteerde in zijn werk met vele stijlen; kunstkenners hebben hem ingedeeld bij het expressionisme en constructivisme, het kubisme, het primitivisme en het surrealisme .

Hij bracht zijn jeugd door in een muzikaal gezin; Klee werd al op zeer jonge leeftijd muzikaal aangemoedigd en er werd van hem verwacht dat hij zelf muzikant zou worden. Naast zijn muzikale successen ontdekte Klee echter al vroeg en zelfstandig zijn talent voor tekenen; zelfs als basisschoolleerling versierde hij schriften en boeken met talloze karikaturen en droeg hij altijd een schetsboek en tekenpotlood bij zich.

Na zijn middelbareschooltijd besloot hij daarom, tegen de wensen van zijn ouders in, kunst te gaan studeren in München. Daar genoot hij van het studentenleven en had hij wellicht meer tijd voor zijn talrijke affaires dan voor de lessen op de kunstacademie; hij ontmoette in ieder geval Wassily Kandinsky niet, die destijds samen met hem studeerde.

Hij was meer onder de indruk van de artistieke opleiding die hij ontving tijdens een zes maanden durende studiereis naar Italië in 1902. Na zijn terugkeer uit Italië verdiende Klee enkele jaren de kost als violist, totdat hij in 1906 trouwde en vader werd van een zoon.

In deze periode bewonderde en bestudeerde Klee vele artistieke technieken en expressievormen: etsen en grafisch ontwerp, kopergravure en glasschilderen, renaissance-architectuur en antieke kunst in Parijs, naaktschilderkunst en impressionisme, totdat hij in de herfst van 1911 August Macke, Franck Marc en Wassily Kandinsky ontmoette en zich aansloot bij hun kunstenaarsgroep "Der Blaue Reiter" (De Blauwe Ruiter) . In deze periode werkte hij voornamelijk als graficus; de tweede tentoonstelling van "De Blauwe Ruiter" toonde 17 van zijn grafische werken.

Tijdens zijn tweede verblijf in Parijs in 1912 zag hij werken van Braque en Matisse, Picasso en Rousseau, en ontmoette hij Robert Delaunay, wiens raamschilderijen hij herkende als "het type onafhankelijk schilderij dat een volledig abstract formeel bestaan ​​leidt zonder motieven uit de natuur..."

Deze ervaring was cruciaal; Klee's begrip van kleur en licht veranderde voorgoed. Na een reis naar Tunesië met August Macke en Louis Moilliet verklaarde hij in april 1914:

De kleur heeft me in zijn greep. Ik hoef er niet achteraan te jagen. Ze heeft me voor altijd, dat weet ik. Dat is de betekenis van dit gelukkige uurtje: ik en de kleur zijn één. Ik ben een schilder

De schilder was bevrijd en ging vol enthousiasme aan de slag; zelfs tijdens de Eerste Wereldoorlog, als soldaat zonder aan het front te hebben deelgenomen, maakte hij talloze schilderijen. Zijn anti-oorlogsschilderijen werden enthousiast ontvangen op verschillende oorlogstentoonstellingen in Berlijn. Dit betekende zijn definitieve artistieke en commerciële doorbraak, gevolgd door zijn eerste solotentoonstelling als schilder in München.

Omdat Klee zich toen al definitief links had verklaard, werd hij in 1920 benoemd tot verschillende docenten aan het Bauhaus in Weimar, vanwaar zijn werken in 1921 voor het eerst in de VS werden gepresenteerd.

In 1924 volgde een solotentoonstelling in New York, in 1925 exposeerde hij ook in Parijs samen met de surrealisten, en in 1926 verhuisde het Bauhaus naar Dessau, waar Klee een van de Gropius-dubbelhuizen voor Bauhaus-meesters deelde met het echtpaar Kandinsky.

Er volgden diverse reizen, terwijl het politieke klimaat in eigen land veranderde: het Bauhaus kwam steeds meer onder druk te staan ​​van het opkomende nationaalsocialisme, Klee verhuisde in 1931 naar de Kunstacademie van Düsseldorf als professor en, een ontaarde kunstenaar, emigreerde hij in 1933 naar Zwitserland.

Er werden daar verschillende retrospectieve tentoonstellingen van zijn werk gehouden, en zelfs toen Paul Klee leed aan een ongeneeslijke ziekte, beleefde hij vanaf 1937 een zeer productieve creatieve periode. Vanaf augustus 1937 werden echter de eerste hedendaagse kunstwerken in Duitsland geconfisqueerd en naar het buitenland verkocht, waaronder meer dan 100 werken van Klee, die in juni 1940 in Locarno overleed.

Kort na de oorlog wist zijn vrouw Lily Klee, vanuit Bern, echter te voorkomen dat het grootste deel van zijn nalatenschap aan de geallieerden werd verkocht. Na diverse tijdelijke locaties werden in 2005 circa 4000 werken bijeengebracht in het Zentrum Paul Klee in Bern, waar de werken van deze belangrijke vertegenwoordiger van het klassiek modernisme nu te bewonderen zijn in wisselende tentoonstellingen.