Belangrijke stromingen in de abstracte kunst en hun belangrijkste kunstenaars

In ons artikel "Abstracte kunst – Alles over de non-figuratieve kunststroming" hebben we abstracte kunst als concept, als invloedrijke kunststroming en de mogelijkheden om ermee om te gaan onderzocht. We leerden dat "non-figuratieve kunst" of "non-objectieve kunst" een verzamelterm is voor kunststromingen uit de 20e eeuw die na 1900 zijn ontstaan.

De belangrijkste gemene deler in abstracte werken is het afwijken van de natuur en reële objecten als motieven, en daarmee de breuk met de academisch onderbouwde traditionele principes van het klassieke realisme.

Kort gezegd: de principes van abstracte kunstenaars zijn gebaseerd op de afwijzing van elke vorm van representatie. Hun bewustzijn en creatieve drijfveer zouden puur gebaseerd zijn op esthetiek omwille van de esthetiek zelf.

De wortels van abstractie in beeldende vormgeving gaan zelfs terug tot het oude Griekenland, waar Plato al de drang uitte naar niet-representatief ontwerp met behulp van geometrische vormen en patronen.

Dit type creatieve kunst is uiteraard niet onveranderd gebleven in zijn oorspronkelijke vorm, maar heeft een natuurlijke evolutie en ontwikkeling doorgemaakt. Dit kan worden vergeleken met de vertakking van een oude boom met een trotse stam en diepe wortels.

In de loop der decennia en eeuwen zijn talloze subvormen, variaties, parallelle bewegingen en tegengestelde trends ontstaan, die allemaal met elkaar verbonden zijn en elkaar vaak wederzijds hebben beïnvloed.

Daarom nemen we u graag mee op een korte reis door de belangrijkste en meest vormende fasen van abstracte, concrete en moderne kunst . Waar mogelijk proberen we belangrijke keerpunten, verbanden en oorzakelijke relaties te belichten, zodat u een coherent begrip kunt krijgen.

Mocht je na het lezen van ons vorige bericht over dit onderwerp nog één of twee puzzelstukjes missen, dan vind je die hier wellicht terug.

Laten we helemaal bij het begin beginnen…

Abstracte schilderkunst in de Steentijd

Kunsthistorici zijn het erover eens dat abstracte kunst al zo'n 70.000 jaar geleden werd gebruikt in de vorm van prehistorische gravures.

Dit wordt bijvoorbeeld bewezen door twee rotsblokken met abstracte geometrische patronen, die werden gevonden in de Blombos-grot in Zuid-Afrika. Tienduizenden jaren later werden de abstracte roodachtige stippen en handstencils ontdekt in de schilderingen van de El Castillo-grot daterend uit 39.000-34.000 v.Chr.

Abstracte symbolen vormden ook de meest voorkomende vorm van paleolithische grotkunst en werden bij opgravingen ongeveer twee keer zo vaak aangetroffen als figuratieve schilderingen.

Klassiek realisme tot het einde van de 19e eeuw

Bijna tot het einde van de 19e eeuw werden de principes en methoden van kunstenaars in de schilder- en beeldhouwkunst sterk beïnvloed door academische normen en doctrines.

Afwijkingen van het traditionele model van het klassieke realisme werden afgekeurd en met minachting beantwoord. De belangrijkste kunstacademies van Europa grepen de macht van de interpretatie en verklaarden dat de voornaamste taak van de kunst was om een ​​herkenbare scène of object te bieden.

Belangrijke vertegenwoordigers van de romantiek met invloed op de abstracte kunst:

• Joseph Mallord William Turner (1775-1851): Engelse schilder, aquarellist en tekenaar. Hij wordt beschouwd als de belangrijkste beeldend kunstenaar in Engeland tijdens de Romantiek . Zijn avant-gardistische expressionisme ontwikkelde zich tot abstractie.

De trend naar abstractie in het impressionisme

In het laatste kwart van de 19e eeuw keerde het tij geleidelijk en begon het conservatieve keurslijf te barsten. Als eerste subversieve kracht de impressionistische kunst (1870-1880) aan dat de strikte academische stijl van naturalistische schilderkunst niet langer de enige authentieke manier was om betekenisvolle kunst te creëren.

Het kleurenpalet van de impressionisten was over het algemeen niet erg naturalistisch, hoewel impressionistische kunst meestal wel degelijk en duidelijk geworteld bleef in de werkelijkheid. De intra-impressionistische stromingen neo-impressionistisch pointillisme en post-impressionisme benadrukten op indrukwekkende wijze de kracht van kleur.

je kijkt naar het gebruik van felgeel in de werken van Vincent van Gogh , lijkt het bijna alsof de kunstenaar het licht zelf erin vastlegt.

Als we naar Claude Monets laatste werk, de waterlelies, kijken, wordt duidelijk dat er zelfs binnen het impressionistische tijdperk een toenemende trend naar abstractie ontstond.

Later, in de eerste decennia van de 20e eeuw, zouden verdere technieken – zoals het stilistische gebruik van kleur, het loslaten van driedimensionale weergave en het gebruik van eenvoudige geometrische vormen – het streven naar abstractie en de kunstenaars nieuwe instrumenten aanreiken.

Belangrijke vertegenwoordigers van het (post-)impressionisme met invloed op de abstracte kunst:

• James McNeill Whistler (1834-1903) was een in Groot-Brittannië gevestigde schilder en graficus afkomstig uit de Verenigde Staten. Hij stond vooral bekend om zijn semi-abstracte kleurenschilderijen.
• Claude Monet , een belangrijke Franse schilder, bewoog zich na 1890 in zijn schilderijen tussen naturalisme en abstractie.
• Vincent van Gogh – Nederlandse schilder en tekenaar; hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de moderne schilderkunst.
• Paul Gauguin was een invloedrijke Franse schilder. Zijn post-impressionistische werk had een grote invloed op het Nabis- en Symbolisme; hij was medeoprichter van het Synthetisme en een pionier van het Expressionisme .
• Henri de Toulouse-Lautrec – Franse schilder en graficus van de postimpressionistische beweging
• Paul Cézanne (1839-1906) – Franse schilder wiens werk met verschillende stijlen wordt geassocieerd. Hij streefde er voortdurend naar om traditionele compositiemethoden te vernieuwen op basis van impressionistische principes. Zijn stillevens en landschappen worden beschouwd als belangrijke uitgangspunten voor de abstractie.
• Paul Serusier (1864-1927) – Franse postimpressionistische schilder. Oprichter van de symbolistische kunstenaarsgroep Nabis en sterk beïnvloed door Gauguin.

Art Nouveau-beweging/Art Nouveau

De ontwikkeling van abstracte kunst werd mede beïnvloed door de Art Nouveau-beweging (circa 1890-1914). Kunststromingen die met Art Nouveau geassocieerd worden, zijn onder andere de Reformstijl (in navolging van de Reformbeweging) en de Secessionstijl (in navolging van de Wiener Secession).

De term Jugendstil (Art Nouveau) werd eind 1895 in München bedacht door Georg Hirth , via een geïllustreerd cultureel tijdschrift genaamd "Jugend" (Jeugd). Deze kunststroming kan worden gezien als een reactie, met name van jonge kunstenaars en ambachtslieden, tegen het achterhaalde historicisme van die tijd. Het diende tevens als kritiek op de vermeende zielloosheid van de industrialisatie in het begin van de 20e eeuw.

echter de Franse term Art Nouveau ingeburgerd. Deze term is afkomstig van de galerie La Maison de l'Art Nouveau, die de Hamburgse kunsthandelaar Siegfried Bing aan het einde van de 19e eeuw in Parijs had geopend.

Typische kenmerken van de Art Nouveau zijn enerzijds lange, gebogen lijnen die de organische vormen van planten als model nemen, maar anderzijds ook platte, lineaire geometrische ornamenten met een neiging tot asymmetrisch ontwerp.

De belangrijkste vertegenwoordiger van de Art Nouveau-beweging is de Weense wonderkind Gustav Klimt .

Van het Duitse expressionisme tot de hoeksteen van de schilderkunst

Het gebruik van kleur en vorm was van het grootste belang voor de ontwikkeling van de abstracte kunst. Het impressionisme effende de weg voor een groter gebruik van kleur als stijlmiddel, maar het was het Duitse expressionisme dat er een onmisbare hoeksteen van de schilderkunst van maakte.

Wassily Kandinsky's boek "Over het spirituele in de kunst" (1911) werd een fundamenteel werk binnen de abstracte schilderkunst. Kandinsky leed aan synesthesie, wat zijn ongewone gevoeligheid voor kleur verklaart. Hij zag de kleuren niet alleen, maar hoorde ze ook (waarneming met twee zintuigen). Hij leefde, in zekere zin, een samensmelting van beeldende kunst en muziek .

Het is dan ook geen wonder dat de emotionele uitwerking van vorm, lijn en vooral kleur in de schilderkunst hem zo buitengewoon fascineerde en zijn hele oeuvre zou vormgeven.

Net als veel andere abstracte kunstenaars geloofde Kandinsky dat muziek de abstracte kunst in haar puurste vorm belichaamde, met haar vermogen om expressief te zijn zonder de werkelijke wereld weer te geven. Kandinsky noemde zijn werken "composities".

Tegelijkertijd waarschuwde hij echter herhaaldelijk dat het verlangen naar abstractie niet louter voor decoratie mocht worden gebruikt – zonder de ernst van de kunst in gevaar te brengen.

Van alle kunstvormen is abstracte schilderkunst de moeilijkste. Het vereist dat men goed kan tekenen, een uitgesproken gevoel voor compositie en kleur heeft, en een ware dichter is. Dat laatste is essentieel

Kandinsky werd geciteerd.

Het Duitse expressionisme kenmerkt zich door een verzadigd kleurenpalet en de koppeling van kleuren aan menselijke emoties. Experimenteren met kleur en het oproepen van emoties was over het algemeen een belangrijk aandachtspunt voor abstracte kunstenaars.

De meeste Duitse expressionisten, zoals Ernst Kirchner, Karl Schmidt-Rottluff, Max Ernst, Alexei Jawlensky, Oskar Kokoschka, Franz Marc, August Macke en Max Beckmann , waren geen abstracte schilders in strikte zin.

Hun levendige kleurenpalet – in combinatie met Kandinsky's theoretische geschriften – alarmeerde en moedigde andere kunstenaars met een meer abstracte inslag aan om dit met volle kracht na te streven.

Algemeen wordt aangenomen dat kunstenaars als Piet Mondrian, Wassily Kandinsky en Kazimir Malevich een belangrijke rol hebben gespeeld bij de ontwikkeling van abstracte kunst. Een aantal van de vroegst bekende werken is echter afkomstig van de baanbrekende kunstenares Hilma af Klint . Aanvankelijk maakte ze traditionele figuratieve werken, maar haar radicale schilderijen vloeiden voort uit haar interesse in spiritualisme.

Spiritualisme was destijds een zeer populaire stroming in artistieke en literaire kringen, die geloofde dat communicatie met de geesten van overledenen mogelijk was. Samen met een groep van vier andere vrouwen, later bekend als "De Vijf ", hield Klint seances en mediteerde. Hierdoor raakte ze ervan overtuigd dat een geest genaamd Amaliel haar de opdracht had gegeven om schilderijen te maken ter decoratie van een tempel.

De kunstenares vertelde dat Amaliel haar hand leidde en met immense toewijding werkte, waardoor ze in totaal 193 schilderijen voor dit project maakte tot 1915. Zich bewust van het radicale karakter van haar werk, hulde Klint het in geheimzinnigheid en bepaalde dat het pas 20 jaar na haar dood openbaar mocht worden gemaakt.

Ondanks deze regelgeving kreeg haar werk pas in 1986 aandacht en wordt het nu eindelijk naar waarde geschat: de Klint-tentoonstelling in 2019 in het Guggenheim Museum in New York was tot dan toe de meest bezochte tentoonstelling in de geschiedenis van het museum.

Fauvisme

De parallelle Parijse avant-gardestijl van het fauvisme (1905-08) benadrukte het effect van kleur slechts marginaal – bijvoorbeeld in werken als "Rode Studio" (1911, MoMA, New York) van Henri Matisse .

Ook hier is de afwijzing van driedimensionaal perspectief een bepalend kenmerk. Het fauvisme beeldt objecten af ​​met intense, willekeurige kleuren.

Henri Matisse was wellicht de beroemdste fauvist, en werken zoals zijn "De groene streep" (1905) worden nog steeds aangehaald als belangrijke voorbeelden van de kenmerkende stijl van deze kunststroming. Het werk is een portret van zijn vrouw met een groene en gele huid tegen een veelkleurige achtergrond. Bekende orfistische schilders zijn onder andere Robert Delaunay , wiens "Simultane vensters op de stad" (1912) en "De eerste schijf" (1912-1913) bestaan ​​uit meerdere vlakken of segmenten in verschillende kleuren. Georgia O'Keeffe staat bekend om haar kleurrijke, abstracte bloemschilderijen met strakke composities.

Naast Matisse Marlow Moss een kunstenaar die in deze periode duidelijk de abstractie omarmde. De criticus Charles Darwent beschreef haar in The Guardian als een "trouwe volgeling" van Mondrian. Hoewel sommigen haar beschouwen als een imitator van de grondlegger van het neoplasticisme, kan ook worden gesteld dat de invloed wederzijds was. Haar werken uit de periode na de herontdekking van Mondrian tonen zijn invloed, maar het was Moss die in 1931 als eerste dubbele lijnen in haar rasterwerken verwerkte.

Een jaar later volgde Mondrian deze aanpak en creëerde "Compositie met dubbele lijn en geel" . Het werk van Moss, dat grotendeels vergeten is in de geschiedenis van de abstracte kunst, heeft de laatste jaren terecht een soort herwaardering ondergaan.

Kubisme en de ontbinding van scherptediepte en perspectief

De geboorte van het kubisme (1908-1914) kan worden gezien als een directe reactie op de decoratieve schoonheid en esthetiek van het impressionisme. Pablo Picasso (1881-1973) en Georges Braque (1882-1963) ontwikkelden deze nieuwe stijl in verschillende fasen met dit besef.

Picasso's semi-abstracte werk "Les Demoiselles d'Avignon" uit 1907 (nu in het MoMA in New York) maakte nog deel uit van de eerste fase van het prototype van het kubisme.

De volgende stap was het analytisch kubisme (zie "Naakt dat de trap afdaalt nr. 2" uit 1912 van Marcel Duchamp (1887-1968)).

De laatste fase van het synthetisch kubisme was aanzienlijk meer collage-georiënteerd. Het basisconcept was gebaseerd op de evolutie van de visueel aantrekkelijke maar triviale kunst van het impressionisme naar een meer intellectuele kunstvorm. Het voornaamste doel van de kubisten was het verkennen van nieuwe methoden om de realiteit weer te geven.

Een kenmerkend aspect van kubistische werken was de ontbinding van de academische methode om de realiteit weer te geven door middel van lineair perspectief (diepte) om het gebruikelijke driedimensionale effect van een schilderij te bereiken.

Kubisten daarentegen hielden alles op een tweedimensionaal, plat vlak, waarop ze verschillende 'aanzichten' van hetzelfde object plaatsten.

Hoewel de meeste kubistische werken nog steeds voortkomen uit objecten of scènes met verwijzingen naar de echte wereld en daarom niet volledig abstract kunnen worden genoemd, ondermijnde de afwijzing van het traditionele perspectief door de stroming het natuurrealisme in de kunst volledig, waardoor de weg vrijgemaakt werd voor pure abstractie.

Belangrijke vertegenwoordigers van het kubisme met invloed op de abstracte kunst:

• Francis Picabia (1879-1953) – Franse schilder met invloed op het kubisme, dadaïsme en surrealisme.
• Carlo Carra (1881-1966) – Bekend om zijn vroege kubistische en futuristische schilderijen.
• Albert Gleizes (1881-1953) – Kubistische schilder, mede-auteur van Du Cubisme, het eerste gebonden boek over het kubisme.
• Jean Metzinger (1883-1957) – liet zich inspireren door het analytisch kubisme; publiceerde samen met Albert Gleizes “Du Cubisme”.
• Roger de la Fresnaye (1885-1925) – Gebruikt de geometrische eenvoud van het kubisme om concrete, politiek gemotiveerde uitspraken te doen.
• Juan Gris (1887-1927) – Spaanse schilder en vooraanstaand theoreticus van het kubisme
• Constantin Brancusi (1876-1957) was een abstracte beeldhouwer met kubistische invloeden, die ook beïnvloed werd door Afrikaanse en Oosterse kunst.
• Raymond Duchamp-Villon (1876-1918) – gebruikte kubistische technieken om beweging weer te geven
• Jacques Lipchitz (1891-1973) – een belangrijke Frans-Amerikaanse beeldhouwer uit de 20e eeuw.

Orfisme

Deze abstracte schilderstijl uit het begin van de 20e eeuw werd ook wel Orfisch kubisme en had als doel de kubistische compositie te combineren met kleur en muziek.

De term is afgeleid van de mythische zanger en lierspeler Orpheus en werd in 1912 aanzienlijk beïnvloed door Guillaume Apollinaire, naar aanleiding van de kleurrijke werken van Robert Delaunay .

Het orfisme wordt meer gekenmerkt door heldere kleurvlakken dan door figuratieve objecten. Vooral cirkelvormen in levendige kleuren zijn de meest opvallende kenmerken van deze kunststroming .

Belangrijke vertegenwoordigers van het Vorticisme:

• Robert Delaunay – Franse avant-garde schilder die ook theoretische werken over kunst schreef.
• Franz Kupka – Tsjechische schilder. Kleur speelde altijd een cruciale rol voor Kupka.

Vorticisme

Het vorticisme sterk beïnvloed werd door de terminologie van het kubisme. De term is afgeleid van het Latijnse woord "vortex", wat "storm" of "draaikolk" betekent.

opgericht door Percy Wyndham Lewis (1882-1957), beschouwde zichzelf expliciet als een specifiek Engelse bijdrage aan het modernisme. Net als het kubisme positioneerde het zich als een tegenhanger van realistische weergaven in de kunst. Bovendien het vorticisme elke morele verplichting en benadrukte het de autonomie van het kunstwerk.

Belangrijke vertegenwoordigers van het Vorticisme:

• Richard Aldington – Engelse schrijver en redacteur van het avant-garde tijdschrift "The egoist".
• Malcolm Arbuthnot wordt beschouwd als de uitvinder van de vortografie.
• Lawrence Atkinson – Engelse kunstenaar, muzikant en dichter
• Jessica Dismorr – Engelse schilderes en een van slechts twee vrouwen die actief waren in de Vorticistische beweging.
• Henri Gaudier-Brzeska - Franse beeldhouwer
• Cuthbert Hamilton – Britse kunstenaar
• Wyndham Lewis – Britse schrijver en schilder, medeoprichter van het Vorticisme en redacteur van het tijdschrift Blast.
• Ezra Pound – een Amerikaanse dichter – wordt beschouwd als een van de meest vooraanstaande vertegenwoordigers van het literaire modernisme.
• William Roberts – Britse schilder van het kubisme en medeoprichter van het vorticisme.
• Helen Saunders – Engelse schilderes
• Edward Wadsworth – Britse schilder die zich liet inspireren door het futurisme en het kubisme om geometrische kunst verder te ontwikkelen tot abstractie.

Futurisme

De Italiaanse futuristische beweging (1909-1913) werd grotendeels opgericht door Marinetti (1876-1944) en kwam tot uiting Gino Severini (1883-1966) en Giacomo Balla

Deze stroming werd ook beïnvloed door het kubisme en inspireerde op haar beurt talloze schilders met de nadruk op beweging en technologie. In de beeldhouwkunst had het futurisme de grootste invloed op de ontwikkeling van kinetische kunst en beïnvloedde het abstracte beeldhouwers zoals Naum Gabo (1890-1977) en Alexander Calder (1898-1976).

Tubisme

Vrijwel gelijktijdig ontstond er een andere verwante kunststroming. In verband met de kunst van Fernand Léger (1881-1955) sprak men niet langer van kubisme, maar van tubisme (buizenkunst) .

Bij deze benadering werden cilindrische en bolvormige elementen gebruikt in plaats van de platte, overlappende elementen van het kubisme. Dit resulteerde in talrijke schilderijen met machineachtige motieven die Légers futuristische kijk op technologie weerspiegelden.

Het Russisch suprematisme leidt tot nieuwe geometrische vormen

De Russische stroming voor abstracte kunst staat bekend als het Suprematisme . Deze stroming werd in 1915 opgericht en vernoemd door haar belangrijkste vertegenwoordiger Kazimir Malevich (1878-1935) als een uiting van de superioriteit van gevoelens en zintuiglijke waarnemingen in de kunst.

Ongetwijfeld beïnvloed door Kandinsky, creëerde Malevich een reeks opvallende abstracte avant-garde schilderijen met rechthoekige, monochrome blokken op een witte achtergrond. Hij benadrukte daarmee de vlakheid van de vorm in zijn kunstwerken. In dit opzicht was hij waarschijnlijk decennia zijn tijd vooruit.

officieel zwart op wit vastgelegd in zijn boek getiteld "De niet-objectieve wereld"

Constructivisme en rayonisme

Vladimir Tatlin (1885-1953) wordt beschouwd als de belangrijkste drijvende kracht achter de oprichting van de verwante Russische stroming van het constructivisme . Lyubov Popova (1889-1924) was samen met Alexander Rodchenko (1891-1956) een van de medeoprichters. Deze stroming richtte zich op ruimte, nieuwe materialen, driedimensionale vormen en de verbinding tussen wetenschap en kunst. Lyubov Popova was tevens een belangrijk lid van de suprematistische beweging.

Een andere interessante Russische kunststroming die een nieuw type schilderkunst voortbracht, was het Rayonisme (of Luchisme). Deze stroming bestond van 1912 tot 1914 en werd geïnitieerd Mikhail Larionov (1881-1964) en Natalya Goncharova

Abstracte beeldhouwers die sterk beïnvloed waren door suprematistische/constructivistische ideeën waren onder anderen Sophie Taeuber-Arp (1889-1943) en Naum Gabo (1890-1977).

De invloeden van De Stijl

De Stijl was oorspronkelijk een Nederlandse groep schilders, architecten en ontwerpers. De naam verwierf al snel bredere bekendheid door de oprichting van een kunstenaarsvereniging en een Nederlands tijdschrift over design en esthetiek.

Dit leidde al snel tot de ontwikkeling van een avant-garde kunststroming die zich voornamelijk toelegde op geometrische abstractie. Theo Van Doesburg (1883-1931) wordt beschouwd als de grondlegger van De Stijl en nam ook de leiding ervan op zich.

De onbetwiste protagonist van de beweging was echter Piet Mondrian (1872-1944), bekend om zijn serie eenvoudige rechthoekige rasters die alleen zwart, wit en primaire kleuren bevatten. Met zijn platte rasters probeerde hij het concept van oneindigheid fysiek te creëren.

De concepten van De Stijl hadden niet alleen invloed op de beeldende kunst en architectuur, maar ook op het ontwerp van meubels en andere alledaagse voorwerpen, tot op de dag van vandaag.

Neo-plasticisme en elementarisme

Hij noemde deze stijl Neo-Plasticisme (Nieuwe Beelding). Als een van de meest invloedrijke pioniers van de concrete kunst tussen 1920 en 1944 ontwikkelde hij zijn precieze geometrische stijl als een bewust tegenwicht tegen de emotionele chaos en algemene onzekerheid van de eerste helft van de 20e eeuw.

Samen met de abstracte groep Cercle et Carre (1929-31) en de Abstraction-Creation Group verplaatste hij zijn werkplek in 1938 naar New York.

tijdens zijn creatieve periode neoplasticisme , het elementarisme .

In 1930 bedacht hij ook de term " Concrete Kunst " . Helaas overleed hij in 1931, maar zijn ideeën werden voortgezet, niet alleen door studenten van de Bauhaus-ontwerpschool, maar ook door de groep Abstraction Creation onder leiding van de Belgische kunstenaar Georges Vantongerloo , de Franse schilder Jean Helion en Auguste Herbin .

Tot de andere leden van de groep behoorden Europese abstracte kunstenaars zoals Jean Arp (1886-1966), Naum Gabo (1890-1977), El Lissitzky (1890-1941), Antoine Pevsner (1886-1962) en Barbara Hepworth (1903-1975), evenals Ben Nicholson (1894-1982).

De Zwitserse ex-Bauhaus-architect, beeldhouwer en ontwerper Max Bill (1908-94) was een andere voorstander die een belangrijke bijdrage leverde aan de promotie van het genre in Zwitserland, Italië, Argentinië en Brazilië.

Surrealisme en organische abstractie

Organische abstractie is een andere subcategorie van abstracte kunst. Evenzo is het surrealisme, dat parallel aan het geometrisch concretisme ontstond met zijn quasi-naturalistische beeldtaal, nauw verwant aan abstractie.

De grote rolmodellen van deze biomorfische/organische abstractiestijlen waren Jean Arp en Joan Miró , die beiden geen gebruik maakten van de techniek van het automatisme.

Haar collega-surrealist Salvador Dalí (1904-1989) maakte ook een aantal buitengewone schilderijen, zoals "De persistentie van het geheugen" (1931, MoMA, New York) en "Zachte constructie met gekookte bonen" (1936, Philadelphia Museum of Art).

Jean Arp was ook een buitengewoon productieve beeldhouwer die gespecialiseerd was in organische abstractie. De Engelse beeldhouwers Henry Moore (1898-1986) en Barbara Hepworth (1903-1975) volgden in dit opzicht zijn voorbeeld.

Een aantal abstracte kunstenaars uit Europa zochten later hun toevlucht in Amerika, waar ze een nieuwe generatie inheemse abstracte schilders ontmoetten en beïnvloedden.

Tot deze invloedrijke emigranten behoorden schilders als Hans Hofmann (1880-1966), Max Ernst (1891-1976), André Masson (1896-1987), Arshile Gorki (1904-1948), Yves Tangy (1900-1955) en anderen.

Ondanks de controverse rond de wapenbeurs van New York in 1913, ontwikkelde de Amerikaanse metropool een sterke interesse in abstracte kunst. Het wereldberoemde Museum of Modern Art (MoMA) werd opgericht in 1929, en het Museum of Non-Objective Painting (later omgedoopt tot Samuel R. Guggenheim Museum) in 1939.

Minder geometrie, meer kleur – abstract expressionisme

Hoewel naoorlogse Europese kunstenaars hun interesse in abstracte kunst behielden via de "Salon des Realités Nouvelles" in Parijs, was het centrum van de moderne kunst vanaf 1945 naar New York verplaatst.

Vanaf dat moment werd de avant-garde daar vertegenwoordigd door de New Yorkse School van het abstract expressionisme . Deze beweging ontstond tijdens de Grote Depressie en de Tweede Wereldoorlog.

De term abstract expressionistische schilderkunst blijft enigszins vaag gedefinieerd, en er is nooit een samenhangend, vastgesteld programma voor geweest. Daarom wordt de term vaak misleidend en verwarrend toegepast op kunstenaars die noch echt abstract, noch echt expressionistisch .

Hij beschrijft over het algemeen een vorm van abstracte schilderkunst (non-figuratief, niet-naturalistisch) waarin kleur de overhand heeft boven vorm. En die laatste is niet langer geometrisch.

Vroege werken in deze stijl besloegen doorgaans grote doeken, waarvan de enorme afmetingen bedoeld waren om de kijker te overweldigen en hem mee te voeren naar een andere wereld. De preoccupatie van abstract expressionisten met visuele effecten, met name de impact van kleur, weerspiegelde hun voornaamste doel: het uitdrukken en verkennen van fundamentele menselijke emoties.

Tot hun iconen behoorden ongetwijfeld de grote kunstenaars Jackson Pollock (1912-56), Mark Rothko (1903-70), Willem De Kooning (1904-97), Clyfford Still (1904-80), Barnett Newman (1905-70) en Adolph Gottlieb (1903-74).

Begin jaren veertig bracht Pollock een revolutie teweeg in de schilderkunst met zijn volledig abstracte werken. Hij legde doeken op de grond en goot en veegde de verf eroverheen. Deze techniek resulteerde in dichte composities zonder centraal focuspunt en daagde traditionele kunstconcepten uit. Zijn werken weerspiegelden niet alleen zijn persoonlijke stijl door middel van voetafdrukken en handafdrukken, maar ook de dynamische aard van zijn creatieve proces, waardoor hij zich profileerde als een performer.

Pollocks benadering benadrukte de directheid van het artistieke gebaar, waardoor hij een sleutelfiguur in het abstract expressionisme werd. Geïnspireerd door de surrealistische beweging en de Jungiaanse psychoanalyse, boden zijn schilderijen diepgaande inzichten in zijn emoties en weerspiegelden ze het moderne leven.

Mark Rothko streefde er ook naar om diepe menselijke emoties uit te drukken door middel van innovatief gebruik van kleur en vorm. In zijn vroege werken combineerde hij herkenbare vormen met mythologische en biologische inspiratiebronnen, die hij vervolgens verving door intense kleurlagen. Deze dunne verflagen creëren een pulserende beweging en een atmosfeer die de kijker omhult.

Rothko's werken plaatsen de kijker op het snijvlak van de fysieke en de transcendente wereld, en hij koos bewust voor nummers als titels om persoonlijke associaties te vermijden. Zijn doel was om tijdloze en spirituele ervaringen mogelijk te maken en een intieme dialoog tussen kunstwerk en kijker te bevorderen. Rothko's focus op kleur als expressiemiddel heeft een blijvende invloed gehad op de ontwikkeling van de abstracte kunst.

Tot de volgende generatie behoorden schilders als Robert Motherwell . De naam van de beweging werd gevestigd door Robert Coates, die als kunstcriticus voor The New Yorker werkte.

Uitlopers van het abstract expressionisme zijn onder andere Pollocks "Action Painting" en Rothko's "Color Field Painting" , evenals het enigszins eigenaardige "Abstract Impressionisme" van Philip Guston (1913-1980).

Action painting, color field painting & co.

Later, onder de noemer van post-schilderkunstige abstractie, gaf het abstract expressionisme, als een soort anti-gesturalistische stroming, aanleiding tot een aantal individuele stijlen. Deze omvatten: hard-edge painting , color splash painting , de Washington Color Movement , Amerikaanse lyrische abstractie en shaped canvas .

Het abstract expressionisme lokte ook avant-gardistische reacties uit bij verschillende andere kunstenaars, waaronder Cy Twombly (1928-2011), wiens kalligrafische schetsen deels tekening, deels graffiti . Een ander voorbeeld is de Californische abstracte beeldhouwer Mark Di Suvero , bekend om zijn grootschalige sculpturen van ijzer en staal.

Informele kunst, tachisme en de CoBrA-groep

Terwijl het abstract expressionisme de naoorlogse periode aan de andere kant van de Atlantische Oceaan domineerde, ontstond er aan het einde van de jaren veertig op het oude continent een nieuwe kunststroming genaamd Art Informel of informele kunst.

Hoewel het beschouwd werd als een Europese variant van het abstract expressionisme, was het in feite een overkoepelende stroming met een aantal subvarianten.

Dit omvatte het Tachisme , een stijl van abstracte schilderkunst die gekenmerkt werd door vlekken en spetters kleur. Deze substroming, die werd beschouwd als het Franse antwoord op de Amerikaanse kunststromingen, verwierf vooral bekendheid en erkenning dankzij de avant-garde Amerikaanse kunstenaar Mark Tobey (1890-1976). Zijn kalligrafische schilderstijl liep zelfs vooruit op die van Pollock.

Belangrijke leden van het Tachisme waren Jean Fautrier (1898-1964), Georges Mathieu (1921-2012), Pierre Soulages (geboren 1919) en de Portugese kunstenares Maria Helena Vieira da Silva (1908-92), evenals de Amerikaanse abstract expressionist Sam Francis (1923-94).

De avant-gardegroep CoBrA beoefende ook de gebaren- of 'action painting'-stijl van het Amerikaanse abstract expressionisme. CoBrA werd opgericht door schilders, beeldhouwers en grafici van de Deense groep 'Host', de Nederlandse groep 'Reflex' en de Belgische Revolutionaire Surrealistische Groep.

Tot hun kunstenaars behoorden, in de voorhoede, Asger Jorn (1914-73), de Belgische schrijver Christian Dotremont (1922-79), Pierre Alechinsky , Karel Appel (1921-2006) en Pol Bury (1922-2005), die later echter de schilderkunst vaarwel zei om zich te wijden aan onderzoek naar kinetische sculpturen.

Optische kunst door middel van optische illusies – zo ontstond Op Art

Een van de meest kenmerkende en misschien wel visueel meest memorabele stijlen van geometrische abstracte schilderkunst in de moderne tijd was de Op Art-beweging .

Hun kenmerkende eigenschap was de manipulatie van het oog door complexe, vaak monochrome, geometrische vormen en patronen, waardoor het oog kleuren en vormen waarnam die er in werkelijkheid niet waren. Je zou ze kunnen omschrijven als slim geordende beelden die opzettelijk optische illusies creëerden.

Vooraanstaande leden van deze beweging waren de Hongaarse schilder en graficus Victor Vasarely (1908-1997) en de Engelse schilderes Bridget Riley . De beweging verdween begin jaren zeventig opnieuw na een korte periode van populariteit.

Het (voorlopig) laatste hoofdstuk – Postmodernisme

Het postmodernisme, ook wel hedendaagse kunst , wordt over het algemeen geplaatst in de periode vanaf het begin van de jaren 60.
Vanaf dit keerpunt neigt de hedendaagse kunst ertoe zich te fragmenteren in talrijke kleinere, meer regionale of zelfs meer lokale stromingen.

Volgens kunsthistorici komt dit mogelijk doordat de heersende houding binnen hedendaagse kunststromingen was om de grote stijlen van het begin van de 20e eeuw met argwaan te bekijken.

Een uitzondering op deze trend is de minimalistische stroming , die erin slaagde een fundamenteel nieuwe stijl van geometrische abstractie op een duurzame manier te ontwikkelen.

Dit wordt met name geïllustreerd door postmoderne kunstenaars zoals de beeldhouwers Donald Judd (1928-94), Sol LeWitt (1928-2007), Robert Morris en Walter de Maria . Een andere belangrijke minimalistische beeldhouwer is Richard Serra .

Tot de bekende abstracte schilders die met het minimalisme worden geassocieerd behoren Ad Reinhardt (1913-67), Frank Stella en de Iers-Amerikaanse schilder Sean Scully, wiens rechthoekige kleurvlakken de monumentale vormen van prehistorische bouwwerken lijken na te bootsen.

Andere belangrijke vertegenwoordigers van het minimalisme:

• Morris Louis (1912-1962) – Amerikaanse minimalist, onderzocht de soak-stain-techniek samen met Helen Frankenthaler.
• Agnes Martin (1912-2004) – Minimalistische schilderes, bekend om haar potloodrasters op een monochrome achtergrond.
• Kenneth Noland – Minimalistische schilder met een sterke band met Hard Edge Painting.
• Cy Twombly (1928-2011) – Minimalistische schilder, bekend om zijn kalligrafische werken.
• Helen Frankenthaler – Minimalistische schilderes, ontwikkelde de Soak-Stain-techniek.
• Robert Ryman – Amerikaanse minimalistische schilder, bekend om zijn witte monochrome composities.
• Jo Baer – Amerikaanse schilder en graficus. Ze wordt beschouwd als een belangrijke vertegenwoordiger van het minimalisme.
• Ellsworth Kelly – Amerikaanse schilder en beeldhouwer. Kelly oversteeg met zijn composities het concept van het rechthoekige schilderij. Hij was een toonaangevende figuur in de Color Field-schilderkunst en de Hard Edge-schilderkunst.
• Robert Mangold – Amerikaanse schilder
• Brice Marden – een Amerikaanse kunstenaar die onder andere met minimalisme in verband wordt gebracht.

Naast beeldhouwkunst en schilderkunst vond de minimalistische ook haar weg naar architectuur en design – met blijvend succes .

Neo-expressionisme als de meest recente iteratiefase

Een van de meest recente ontwikkelingen in de moderne kunst is het neo-expressionisme. Dit was deels een reactie tegen de soberheid van het minimalisme en vooral een figuratieve stroming die begin jaren tachtig ontstond.

Onder de volgelingen bevonden zich echter ook enkele uitstekende abstracte schilders, waaronder de Engelsman Howard Hodgkin en de Duitse kunstenaars Georg Baselitz en Anselm Kiefer .

Tot de internationaal erkende abstracte kunstenaars van deze periode behoort de Britse beeldhouwer en Turner Prize-winnaar Anish Kapoor , die bekendstaat om zijn grootschalige werken van ruwe steen, gegoten metaal en roestvrij staal.

Hedendaagse abstracte kunstenaars

Tal van hedendaagse schilders en beeldhouwers zijn bijvoorbeeld te vinden in het hart van de kunst- en cultuurmetropool Dresden. De galerie "Abstract Moments" in Dresden, opgericht in 2005 door een groep kunstenaars, is uitgegroeid tot een trefpunt voor abstracte kunst in Duitsland.

De website van de kunstenaars toont niet alleen olieverf- en acrylverfschilderijen in een steeds groeiend portfolio, maar ook grafische werken, foto's en sculpturen .

Tot de huidige kunstenaars van de galerie behoren onder meer:

• André Mimor
• Andy Larrett
• Alejandro Rojo
• Annette Freymuth
• Andreas Garbe
• Bozena Ossowski
• C. David Schwartz
• Christiane Middendorf
• Dirk Hille
• Frank Lorenz
• Frank-Ole Haake
• Gia Hung
• Hans-Jürgen Gorenflo
• Holger Mühlbauer-Gardemin
• Ilona Schmidt
• Jean-Jacques Piezanowski
• Jo Zipfel
• Julio Fernandez
• Klaus Boekhoff
• Koroush Namazi
• Lina Roth
• Maciej Cieśla
• Manuela Rathje
• Maja Kühne
• Martina Rick
• Maya
• Rafaël Koning
• Stefan Petrunov
• Torsten Peter
• Uwe Fehrmann

En wat volgt er?

De toekomst is al begonnen, zoals men zegt. In die zin zal de wereld van de moderne kunst zich blijven ontwikkelen en aanleiding geven tot nieuwe en belangrijke stromingen, stijlen en artistieke richtingen. Laten we daar met een open blik naar uitkijken.

Abstracte kunst uit onze online galerij

In onze virtuele kunstgalerie heeft u ook de mogelijkheid om unieke en kleurrijke abstracte kunstwerken te kopen – rechtstreeks van de kunstenaar of partnergalerie.

Elk van deze schilderijen is met passie en uitzonderlijke vaardigheid gemaakt door een getalenteerde kunstenaar. Ontdek de diversiteit van de meest artistieke vormen in hun meest abstracte expressie en laat u inspireren door beelden die uw persoonlijke verhaal vertellen.

Dompel jezelf onder in een wereld vol creatieve inspiratie met ons uitgebreide assortiment aan prachtige abstracte meesterwerken.