Prehistorie en vroege kunstgeschiedenis en kunstgeschiedenis van de oudheid

Classificatie is noodzakelijk, of men het nu met lichte irritatie omschrijft als "typisch Duits" of het pragmatisch accepteert als een welkome hulp: kunsthistorici verdelen tijdperken , en met goede reden.

Kunst zelf, als actief creatief proces, is "iets" ouder dan de kunstgeschiedenis; meer precies, het is zeer waarschijnlijk dat kunst een rol heeft gespeeld in het proces van menswording.

De opkomst van de eerste "Homo" wordt traditioneel in verband gebracht met het gebruik van stenen werktuigen (kiezelstenen werktuigen). Dit is tegenwoordig zeer controversieel in relatie tot het onderscheid tussen mensen en apen, en werktuigen die geschikt zijn voor het maken van kunst worden zowel in menselijke als in apenhanden gevonden: Homo begon 2,6 miljoen jaar geleden met het gebruik van werktuigen, en apen deden dat waarschijnlijk ook.

De resultaten zijn indrukwekkend, zelfs met apen, tenminste als het gereedschap een penseel is – vergelijk zelf of u het eerlijk vindt dat deze schilderijen: www.affenbrut.de/galerie-shop tussen de €160 en €240 kosten, terwijl dit beeldhouwwerk (overigens een aap): www.focus.de €24 miljoen kost.

In elk geval bestaat kunst waarschijnlijk al veel langer dan ons is verteld. Nieuwe radiokoolstofdateringen hebben onlangs aangetoond dat de oudste bewaard gebleven kunstwerken ter wereld – sieraden, figuratieve kunst met mythisch-symbolische afbeeldingen en muziekinstrumenten uit de grot Geißenklösterle in de Zwabische Alpen – tot wel 43.000 jaar oud zijn, aanzienlijk ouder dan de eerder aangenomen 40.000 jaar.

Zijn er elders in de wereld nog oudere kunstwerken gevonden? Dat zult u ontdekken, want het eerste tijdperk van de kunstgeschiedenis, de prehistorie en vroege kunstgeschiedenis , begint al in 600.000 voor Christus.

1. Tijdperk in de kunstgeschiedenis: Kunst uit de prehistorie en de vroege geschiedenis

van 600.000 v.Chr. tot de eerste geavanceerde beschavingen rond 3100 v.Chr.

Heel algemeen gezegd: elk kunstwerk dat is gemaakt voordat het schrift werd ontwikkeld, behoort tot de prehistorie en vroege kunstgeschiedenis.

Video-opname: De oorsprong en functie van kunst in de primitieve samenleving

2. Periode in de kunstgeschiedenis: Kunst uit de oudheid

Zodra ergens een hoogstaande cultuur is ontstaan, komt er een einde aan de vroege geschiedenis en begint de oudheid

De sprong van de prehistorie en vroege geschiedenis naar de geschiedenis van de oudheid is niet alleen van belang voor de kunstgeschiedenis: met de eerste geavanceerde beschavingen wordt de prehistorie wereldgeschiedenis, de wereldgeschiedenis van de mensheid.

Het is eigenlijk onlogisch, aangezien de oorsprong van Homo sapiens , de anatomisch moderne mens zoals we die vandaag de dag nog kennen, in de antropologie (de studie van de mens) wordt gedateerd op 200.000 voor Christus. Antropologen, die voornamelijk een biologisch-anatomische benadering hanteerden, stelden vast dat sommige "homos" in die tijd een reeks kenmerken vertoonden die hen definieerden als "Homo sapiens".

Sapiens is Latijn voor begripvol, wijs, intelligent, slim, redelijk. Deze kenmerken waren te zien in een rechtopstaande houding, kortere en kleinere tanden, een latere aanvang van de puberteit, een groter brein en daarmee de eerste culturele en sociale verworvenheden, enzovoort.

Historici zien de zaken kennelijk iets anders en dateren de werkelijke geschiedenis van de mensheid tot het begin van de eerste geavanceerde beschavingen. De cruciale aanwijzing waarom dit zo is, ligt in de kenmerken die, vanuit het perspectief van een historicus, een geavanceerde beschaving definiëren:

Een hoge cultuur is een maatschappelijke orde die een complexere cultuur ontwikkelt dan haar voorgangers en buren, met de volgende kenmerken:

• Geplande landbouw (irrigatie, opslag, handel)
• Steden als centra van handel en macht (vruchtbare locatie, handelsknooppunt, militaire veiligheid, organisatorische eenheid)
• Politieke organisatie van de samenleving met een gecentraliseerd administratief systeem (planning, hiërarchie, overheid, rechts- en administratief systeem, leger)
• Arbeidsverdeling, sociale klassen met specialisatie
• Het produceren van hoogwaardige artistieke prestaties (schrijven, muziek, beeldende kunst, architectuur)
• Ontwikkeling van de wetenschappen, een uniform kalendersysteem, religie
• Al deze factoren samen leiden tot de ontwikkeling van een gedeelde manier van denken en voelen in zo'n samenleving
• Een belangrijke voorwaarde is de ontwikkeling van een schrijfsysteem, zonder welk alles wat zojuist is genoemd niet mogelijk zou zijn

Alleen met behulp van schrift is vastleggen mogelijk, en daarom is het logisch dat voor historici de (duistere) vroege geschiedenis eindigt zodra er ergens een hoogstaande cultuur is ontstaan.

Als de oudheid begint met het ontstaan ​​van een hoogstaande cultuur, dan zou de oudheid op verschillende tijdstippen en in verschillende delen van de wereld moeten beginnen. En dat is inderdaad het geval, althans wat betreft het begin van "de oudheid in bredere zin".

Verrassend genoeg voor iedereen die het oude Egypte en Mesopotamië als de bakermat van de menselijke cultuur , bevond de oudste geavanceerde beschaving zich mogelijk in Europa: de pre-Indo-Europese Chalcolithische Donau-beschaving, ook wel Oud-Europa genoemd, dateert van rond 5000 v.Chr.

Het grootste nadeel is echter dat deze beschaving geen interpreteerbare schriftelijke bronnen heeft achtergelaten; of de Vinča-symbolen een schrift vertegenwoordigen of slechts symbolen zijn die werden gebruikt om objecten artistiek te versieren, is onderwerp van discussie.

De oudste geavanceerde beschavingen in Azië en Afrika zijn goed gedocumenteerd:

• Vanaf ongeveer 4000 v.Chr. ontstonden de eerste geavanceerde beschavingen in Mesopotamië, het land tussen de rivieren de Eufraat en de Tigris (het huidige Syrië + Irak, een deel van Turkije, Iran + Koeweit)
• Het begin van de Egyptische hoogstaande cultuur aan de Nijl wordt rond 4000 v.Chr. geplaatst
• Vanaf ongeveer 3500 v.Chr. bereikten de Elam in Khuzestan (het huidige Iran) opmerkelijke culturele prestaties
• Vanaf ongeveer 2900 v.Chr. nam de stad Mari in Mesopotamië de macht over (het huidige Tell Hariri in Syrië, dat momenteel wordt geplunderd door terroristen)
• Vanaf ongeveer 2800 v.Chr. bloeide de Indusvallei-beschaving (ook wel de Harappan-beschaving genoemd, naar de belangrijkste opgravingslocatie) in India langs de Indusrivier
• Vanaf ongeveer 2800 v.Chr. groeide Ebla uit tot een stadstaat en cultureel centrum (tegenwoordig wordt de opgravingslocatie Tell Mardikh in Noord-Syrië, 55 km ten zuidwesten van Aleppo, momenteel ook vernietigd)
• Vanaf ongeveer 2340 v.Chr. ontwikkelde het Akkadische Rijk, met zijn hoofdstad Akkad aan de rivier de Tigris, zich tot de eerste georganiseerde territoriale staat in de menselijke geschiedenis
• De oasecultuur of Oxuscultuur bereikte haar hoogtepunt rond 2200 v.Chr. (in Centraal-Azië, in het gebied van de Karakumwoestijn in Turkmenistan/Afghanistan)
• Vanaf ongeveer 2000 v.Chr. bereikte de Erlitou-cultuur langs de Hung He (Gele Rivier) in de Chinese provincie Henan een hoog cultureel niveau

In Amerika liepen ze iets later (althans wat betreft de overdracht van gegevens; we gaan er alleen van uit dat dit geldt voor "cultuur in het dagelijks leven"):

• Vanaf ongeveer 3000 voor Christus brachten de Maya's een grote hoeveelheid cultuur naar het gebied van Mexico en Guatemala
• De stad Caral in Peru (Valle de Supe nabij Lima) kende haar belangrijkste bloeiperiode vanaf ongeveer 2900 v.Chr
• Vanaf ongeveer 1500 v.Chr. bereikten de Olmeken aan de Golfkust van Mexico opmerkelijke culturele prestaties.
• Pas vanaf ongeveer 1250 na Christus brachten de Inca's de hoogstaande cultuur terug naar het vasteland, voornamelijk in het gebied van het huidige Peru en Chili
• Vanaf ongeveer 1350 na Christus domineerden de Azteken, vanuit het gebied rond Mexico-Stad, ook de omliggende gebieden op cultureel vlak

Alleen Australië en Antarctica ontbreken op de "kaart van de oude kunst" . Ze zijn inderdaad afwezig in de gebieden waar de eerste geavanceerde beschavingen ontstonden.

zo'n 50.000 jaar geleden Aboriginals , een van de laatste fasen in de grote verspreiding van Homo sapiens vanuit Afrika. De Aboriginals ontwikkelden geen hoogstaande cultuur, maar hadden eerder pech met het land dat ze bewoonden en moesten zo'n 20.000 jaar geleden een ijstijdachtige koude periode doorstaan.

Degenen die voortdurend bijna doodvriezen, hebben geen tijd voor een geavanceerde beschaving; tegen de tijd dat ze hersteld en vermenigvuldigd waren, waren de Europeanen al gearriveerd (eind 18e eeuw), en dat betekende voorlopig het einde van de inheemse cultuur. Een recent genetisch onderzoek heeft aangetoond dat zo'n 4000 jaar geleden grote aantallen Indiërs naar Australië migreerden; ze hebben Australië misschien dingo's gebracht, maar geen geavanceerde beschaving.

Hoewel Antarctica ooit Terra australis werd genoemd (wat werd beschouwd als een enorm zuidelijk continent, een precies tegengewicht voor de landmassa's van het noordelijk halfrond), is er natuurlijk niets te vinden op het gebied van hoogstaande cultuur; zoals ik al zei, vrieskou en cultuur gaan niet samen (en er waren geen mensen vóór 1911).

"In engere zin" laten historici de oudheid simpelweg beginnen met het ontstaan ​​van de eerste geschriften, rond 3200 v.Chr., onafhankelijk van elkaar in Mesopotamië en in het oude Egypte.

Over schrift gesproken: er is hier nog ruimte voor toekomstige ontdekkers. Net als bij de Donau-beschaving wordt er ook gedebatteerd of de Indusvallei-beschaving wel echt als een hoogstaande cultuur kan worden beschouwd, vanwege het schrift. De langst bekende inscriptie in het Indus-schrift bestaat uit 26 tekens, en hoewel dit qua aantal symbolen doet denken aan ons alfabet, is er nog geen duidelijke logica in te vinden.

Sinds de eerste publicaties in de jaren twintig van de vorige eeuw boekten onderzoekers weinig vooruitgang bij het ontcijferen van het Indus-schrift tot de eeuwwisseling. Daarom werd het, in een gezonde vorm van verzet, aanvankelijk uitgesloten van het repertoire van conventionele schriften.

Tot 2009, toen een computergestuurde studie volhield dat de logische structuur ervan op een schrift wees, maar ook die studie slaagde er niet in het te ontcijferen.

Dit geldt nog steeds; het Indus-schrift met zijn driehoeken, cirkels met kruisvormige symbolen, plantachtige afbeeldingen, diersymbolen en andere raadselachtige tekens is nog steeds even mysterieus als toen het werd ontdekt – een echt project voor een hoogbegaafde nerd met kennis van wiskunde, statistiek, analyse, kunstgeschiedenis, de grammatica van verschillende talen en waarschijnlijk nog wel meer.

De kunstgeschiedenis van de oudheid wordt traditioneel als volgt verder onderverdeeld:

• Oude kunst – volgens gerespecteerde kunsthistorici bracht niet elke hoogstaande cultuur dit voort; zij gebruiken deze term uitsluitend voor de kunstwerken van de "oude Grieken" en de "oude Romeinen".
• Oud-Egyptische kunst – dat is dus wat er in die tijd in Egypte werd geproduceerd op artistiek gebied, en daarmee ook een vroege hoogstaande cultuur in het Middellandse Zeegebied, maar aan de niet-Europese kant werd dat niet als zodanig beschouwd.
• De kunst van het oude Nabije Oosten is de derde belangrijke categorie van antieke kunst en omvat de kunst van alle culturen/hoge culturen in het oude Nabije Oosten. Omdat er geen uniforme definitie van ruimte en tijdsperiode bestaat, omvat de term "oud Nabije Oosten" Mesopotamië, Perzië (Iran), Anatolië (het Nabije Oosten van Turkije) en de Levant (het "Oosten" aan de oostelijke Middellandse Zeekust, oftewel de huidige staten Israël, Libanon, Palestina, Jordanië en Syrië).

Voor historici in het Westen eindigt deze oudheid in de engere zin met het begin van de Middeleeuwen, en in het Oosten met de islamitische veroveringen, rond 500 tot 700 na Christus.

Voor de traditionele Europese historicus eindigde het onderzoek vóór de Middellandse Zee; heel Afrika ten zuiden van de Sahara, Azië vanaf de noordelijkste punten, Amerika vóór Columbus, en iets zo exotisch als Oceanië (Australië en dergelijke) waren geen onderwerp van zijn studie.

Hoe kon het ook anders? Expedities naar deze gebieden waren (als ze al denkbaar waren) een prestatie van je leven; degenen die terugkeerden hadden talloze avonturen te vertellen; verhalen die de potentie hadden om legendes te worden, maar niet geschikt voor verder wetenschappelijk onderzoek.

Dankzij internet en transporttechnologie hebben we tegenwoordig meer mogelijkheden en kunnen we een blik werpen over de rand van deze oceaan (de lenzen hiervoor zijn inmiddels ook uitgevonden), en in de "rest van de wereld" liggen er nog genoeg ontdekkingen voor ons in het verschiet, zowel op artistiek als op ander gebied..