Vexations – 840 keer Erik Satie in het Colón Theater in Buenos Aires

Het Théâtre Colón in Buenos Aires behoeft geen introductie. De akoestiek is legendarisch en het theater is geprezen door grote zangers als Johnas Kaufmann, Montserrat Caballé en Plácido Domingo . Elk jaar wordt het bezocht door orkesten en toeristen van over de hele wereld. De ruime zaal en de zeven verdiepingen zijn talloze malen gefotografeerd en worden beschouwd als een symbool van de stad.

Wat maar weinig mensen weten, is dat diep in de kelder van het theater nog een podium te vinden is: dat van het Centro de Experimentación del Teatro Colón (Experimenteel Theaterlaboratorium), vaak kortweg CETC . Deze ruimte, opgericht in 1989, presenteert en creëert innovatieve voorstellingen in diverse genres.

Dit jaar heeft zijn voorstel, " Erik Satie: 100 jaar – Vexations", aanzienlijke belangstelling gewekt. Het betreft een marathonuitvoering waarin het stuk "Vexations" minstens 840 keer gespeeld moet worden, zoals de titel van Satie . Dit werk is een van de vroegste voorbeelden van een repetitieve compositie. De korte atonale melodie wordt ondersteund door twee verschillende harmonieën en duurt, eenmaal gespeeld, slechts één tot twee minuten.

Satie's instructies zijn duidelijk:

Om dit motief 840 keer achter elkaar te spelen, is het aan te raden om je van tevoren in grote stilte en volkomen bewegingsloos te oefenen

En dat is precies wat veel pianisten tegenwoordig doen. De jonge Erik Satie was de huispianist van de beroemde Salon de la Rose-Croix, een belangrijke locatie in de Parijse kunstwereld van de late 19e eeuw. De excentrieke kunstcriticus Józephin Peladán pleitte voor de versmelting van de kunsten, en muziek speelde een sleutelrol in zijn jaarlijkse tentoonstellingen.

Daar Satie de beeldend kunstenares Suzanne Valadón , met wie hij een hartstochtelijke liefdesaffaire begon die, hoewel slechts zes maanden durend, de componist voor de rest van zijn leven diepgaand zou beïnvloeden. Als afscheid componeerde hij Vexations, een stuk dat zijn pijn na de breuk weerspiegelt. De muziek is langzaam en sfeervol en vertoont enkele formele overeenkomsten met het Gregoriaanse gezang dat Satie in die jaren bestudeerde.

Het was John Cage , de invloedrijke Amerikaanse componist, die jaren later het manuscript in een privécollectie ontdekte en besloot het voor het eerst aan het publiek te presenteren. De uitvoering vond plaats op 9 september 1963 in het Pocket Theatre in New York City, ten bate van de Foundation for Contemporary Art

Om deze uitdaging aan te gaan, Cage een groot aantal pianisten uit, waaronder Cristian Wolf, John Cale en David Tudor. De pianisten wisselden elkaar af met tussenpozen van 20 minuten.

Volgens ooggetuigen veranderde de 18 uur en 40 minuten durende uitvoering in een soort groepsmeditatie. Bij dit type groepsmeditatie losten de persoonlijke stijl en technieken van de individuele uitvoerders na de eerste paar herhalingen op en gaven ze zich over aan de muziek zelf.

Het Colón Theater nam dit format over en nodigde meer dan 80 pianisten van verschillende leeftijden en achtergronden uit om Vexations 24 uur lang onafgebroken uit te voeren ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van het overlijden van de componist.

De toegang is gratis en mogelijk gedurende de gehele duur van het concert, dat plaatsvindt van vrijdag 15 november om 20.30 uur tot zaterdag 16 november op hetzelfde tijdstip. De kleine, raadselachtige en melancholische melodie transformeert voortdurend, altijd hetzelfde maar toch altijd anders, in een verduisterde ruimte, slechts begeleid door een abstracte video in neutrale kleuren, waarvan het ritme contrasteert met de melodie.

Er stond gisteravond al een lange rij voor het theater, wat duidelijk de grote belangstelling van het publiek voor deze nieuwe ervaring aantoonde. De zaal biedt plaats aan tweehonderd mensen, die plaatsnemen in fauteuils of op comfortabele kussens. De afstand tot de artiest is minimaal. Bij elke herhaling wordt de muziek pure tijd, een uitnodiging om jezelf te verliezen en jezelf weer terug te vinden, zowel met jezelf als met anderen die deze ervaring delen.

Ik ben geen van Satie; mijn favoriete stuk is eigenlijk zijn Gnossiennes 1, misschien wel het meest tonale en vrolijke van al zijn werken, dus niet echt Satie in de ware zin van het woord. Maar als je in Buenos Aires bent, mag je deze kans niet missen. Het is een unieke ervaring!