Rosemarie Trockel: Portret van een bijzondere kunstenaar

Rosemarie Trockel wordt beschouwd als de beroemdste kunstenaar van Duitsland . Toch is haar naam voor velen onbekend. Daar is een reden voor: Trockel verschijnt zelden in het openbaar en geeft geen interviews. Maar ze is alomtegenwoordig – op Documenta en de Biënnale van Venetië, als jarenlang docent aan de Kunstacademie van Düsseldorf en als oprichtend lid van de Academie van de Kunsten van de Wereld in Keulen.

Rosemarie Trockel werd in 1952 geboren in Schwerte, Noordrijn-Westfalen, en groeide op in Leverkusen. Hoewel er in haar familie geen bijzondere interesse in kunst bestond, begon de jonge Rosemarie al op zeer jonge leeftijd met tekenen . In 1971 begon ze haar opleiding aan de lerarenopleiding in Keulen, en van 1974 tot 1978 studeerde ze schilderkunst bij Werner Schriefers aan de Keulse kunstacademie.

Tijdens haar reizen door de VS kwam Trockel in contact met tal van feministische kunstenaars die haar enorm inspireerden. Vrouwelijkheid werd een centraal thema in Trockels werk, dat een leidraad bleek te zijn voor veel hedendaagse vrouwelijke kunstenaars.

Jarenlang stond Trockel op de derde of vierde plaats in de Art Compass-ranglijst van 's werelds meest gewilde kunstenaars. Aanvankelijk trok haar werk vooral de aandacht in de Verenigde Staten, maar later boekte ze ook succes in Europa. Trockel veroorzaakte in 1997 grote opschudding op Documenta X in Kassel toen zij en Carsten Höller het "Huis voor Varkens en Mensen .

Het project, waarin een varkensfamilie was ondergebracht, was bedoeld als symbool voor het "varken in de mens".

Breipatronen: afstand nemen van achterhaalde genderrollen

Vanaf het midden van de jaren tachtig Rosemarie Trockel bekendheid met haar gebreide schilderijen. Breien – banaal, vrouwelijk en niet de moeite waard om te vermelden – werd door de kunstenares op een feministische manier geïnterpreteerd. In een tijd waarin de breirage zelfs universiteiten en het parlement had bereikt, presenteerde Trockel werken zoals "Life Means Knitting Tights".

Het belangrijkste punt: de patronen waren machinaal vervaardigd.

Het waren niet alleen Trockels gebreide afbeeldingen die een aanklacht vormden tegen traditionele genderrollen. Het fornuis oefende een bijzondere fascinatie uit op de kunstenares. Haar foto "Sabine" uit 1994 biedt een ironische interpretatie van de "thuisblijfmoeder": het toont een naakte vrouw met een zonnebril, gehurkt op een fornuis.

Kookplaten komen herhaaldelijk voor in het oeuvre van Trockel – soms als sculpturen, soms als prenten. In het MMK Frankfurt dragen sommige van deze kookplaten een bijzondere boodschap uit. Ze zijn gloeiend heet – iedereen die ze aanraakt, zal zich branden. Dit laat zien dat vrouwen, zelfs in de rol van 'huisvrouw', over hun eigen wapens beschikken.

Sociale kritiek als belangrijk onderdeel van de hedendaagse kunst

Voor Rosemarie Trockel kunst bovenal een middel om haar medemensen tot reflectie aan te zetten. Daarom behandelt ze in haar kunstwerken thema's die de maatschappij niet kan negeren. Dit is met name duidelijk te zien in haar "Shutter" uit 2006

Wat op het eerste gezicht een bakstenen muur lijkt, blijkt bij nadere inspectie een doek van vlees te zijn. Met dit werk wilde Trockel uitdrukken hoe sterk moderne samenlevingen afhankelijk zijn van vleesconsumptie.

Er is nauwelijks een onderwerp dat Trockel niet aansnijdt. De Holocaust speelt een rol in haar werk, evenals de discriminatie van ouderen en de verbanden tussen alcoholisme en kindermishandeling. De kunstenares besteedt ook aan dieren : na het "Huis voor Varkens en Mensen" volgde een "Huis voor Duiven, Mensen en Ratten" op Expo 2000 in Hannover.

Grote tentoonstellingen

Na Trockels eerste tentoonstelling in Bonn volgden tentoonstellingen in de Verenigde Staten. In 1988 nam ze deel aan Made in Cologne en in 1997 werd ze uitgenodigd voor Documenta X in Kassel. Rosemarie Trockel was de eerste vrouw die haar werk tentoonstelde in het Duitse paviljoen op de Biënnale van Venetië in 1999.

De tentoonstelling “Märzôschnee ûnd Wiebôrweh sand am Môargô niana me” in het Kunsthaus Bregenz in 2015 zou haar laatste zijn voor zeven jaar. Het motto van de tentoonstelling (“De volgende ochtend zijn de maartse sneeuw en de pijnen van de vrouwen verdwenen”) is een oud Bregenz-spreekwoord dat de spot drijft met de pijnen van vrouwen.

De volgende tentoonstelling liet echter niet lang op zich wachten: Rosemarie Trockel keerde in september 2020 terug als onderdeel van het evenement "Kijken naar de zon om middernacht. Hedendaagse kunst van het Lenbachhaus en de KiCo Foundation" in de Städtische Galerie im Lenbachhaus in München.

Van december 2022 tot juni 2023 presenteert het MMK Frankfurt een retrospectief van de kunstenaar .

Rosemarie Trockel: Een raadsel uit de kunstwereld

Er zijn veel hedendaagse vrouwelijke kunstenaars, maar geen van hen kan tippen aan Rosemarie Trockel. Hoewel ze wordt beschouwd als de beroemdste vrouwelijke kunstenaar ter wereld, is Rosemarie Trockel nog lang niet Frida Kahlo of een Georgia Totto O'Keeffe

De reden voor Trockels anonimiteit is waarschijnlijk dat ze haar kunst voor zich laat spreken en discreet zwijgt.

Rosemarie Trockel is een zelfverklaarde feministe . Deze houding is in haar hele oeuvre terug te vinden, zonder ooit opdringerig te zijn. Trockels werk kenmerkt zich door een unieke ironie die zich slechts geleidelijk aan de kijker openbaart.

Trockel doet enigszins denken aan haar Britse tijdgenote Tracey Emin , die in haar werk ook vraagstukken rondom vrouwelijkheid onderzoekt. Waar Emin echter autobiografische details onthult, richt Trockel zich tot de maatschappij. Ze streeft ernaar te provoceren – niet omwille van de provocatie zelf, maar om tot nadenken aan te zetten.

Een reeks tekeningen van de Franse filmster Brigitte Bardot wakkert discussies aan over de Lolita-cultus, terwijl een polyptiek in de stijl van Andy Warhols "Thirteen Most Wanted Men" de Russische president Vladimir Poetin afbeeldt als een "weduwenmaker".

De retrospectieve tentoonstelling in het MMK Frankfurt laat duidelijk zien hoezeer Rosemarie Trockel een product van haar tijd was. De ovenmodellen die centraal staan ​​in haar film "Heiliger" bestaan ​​tegenwoordig niet meer. Het geheel heeft een bijna nostalgische sfeer – en toont hoe drastisch de rol van vrouwen sindsdien is veranderd. En Rosemarie Trockel heeft een waardevolle bijdrage geleverd aan deze verandering.

De werken van Trockel staan ​​altijd in dienst van de kunst. Wie dat wil, kan ze interpreteren als politiek of maatschappijkritisch, maar de enorme breedte van de behandelde thema's maakt een eenduidige categorisering onmogelijk. Het gaat niet alleen over de positie van vrouwen in de samenleving , dierenwelzijn of geestelijke gezondheid. Trockel laat de kijker ruimte om zijn of haar eigen gedachten in de interpretatie te verweven.

Waar kan men de werken van Rosemarie Trockel bewonderen?

De werken van Trockel zijn tot juni 2023 te zien in het MMK Frankfurt. Haar werk is ook opgenomen openbare collecties

Koop werken van Rosemarie Trockel

De prijzen voor Trockels werken zijn net zo divers als haar kunst zelf. In 2014 werd een van haar gebreide schilderijen bij Sotheby's voor een duizelingwekkend bedrag van $4.981.000. Voorafgaand aan de veiling werd het kunstwerk geschat op $1,5 tot $2 miljoen.

Niet alle prijzen liggen echter in de miljoenen: de meeste werken van Trockel kosten tussen de 1.000 en 5.000 Amerikaanse dollar.

Hedendaagse vrouwelijke kunstenaars zoals Rosemarie Trockel zijn zeldzaam. Haar artistieke carrière omvat 40 jaar, waardoor ze een van de belangrijkste figuren in de hedendaagse kunst . Trockels werk is vandaag de dag nog net zo relevant als jaren geleden – met een scherp oog voor maatschappelijke onrechtvaardigheden voordat deze doordringen tot het publieke bewustzijn.