Andy Warhol – Het icoon van de popart

Andy Warhol wordt door het gerenommeerde "ratingbureau van de kunstwereld" beschouwd als de nummer één hedendaagse kunstenaar. Deze toppositie is niet alleen een uiting van zijn wijdverspreide roem, maar ook een weerspiegeling van zijn enorme financiële succes, dat hij zelf teweegbracht: Warhol was graficus, schilder, beeldend kunstenaar, filmmaker, uitgever en een belangrijke medeoprichter van de popart.

Zijn werk omvat grafische vormgeving en schilderijen, fotografie en films, muziekproducties, objecten en boeken.

Andy Warhol werd in 1928 in Pittsburgh geboren als jongste zoon van Russische immigranten en groeide daar op. Een ernstige ziekte tijdens zijn basisschooltijd hield hem lange tijd bedlegerig, een periode waarin hij een interesse ontwikkelde in kunst, film en strips. Op 17-jarige leeftijd begon Warhol aan een vierjarige opleiding (schilderkunst, grafisch ontwerp en commercieel ontwerp) en na zijn afstuderen verhuisde hij direct naar New York, het centrum van de reclame- en kunstwereld van die tijd.

Daar, begin jaren vijftig, leefde hij van allerlei losse baantjes, maar legde hij ook de cruciale basis voor zijn latere werk: zijn Russische naam Andrew Warhola werd ingekort, hij ontwikkelde het idee van motiefoverdracht en werkte voor het eerst samen met vrienden aan zijn werken.

Al in 1952 had hij zijn eerste belangrijke solotentoonstelling als grafisch ontwerper in New York, en in 1956 kon hij exposeren in het Museum of Modern Art. Tegen het einde van de jaren vijftig behoorde Warhol al tot de bekendste (en duurste) grafisch ontwerpers van Manhattan; nu wilde hij ook naam maken als kunstenaar.

Hij wilde op een innovatieve manier schilderijen op doek maken, anders dan de abstract expressionisten (Barnett Newman, Mark Rothko) die destijds populair waren, of de action painting-kunstenaars zoals Jackson Pollock .

Daarom koos hij zijn motieven uit de popcultuur en Hollywood, en verwerkte hij ook elementen uit strips en tekenfilms. Hij besefte echter al snel dat deze wereld van motieven geen nieuwe ontdekking was; kunstenaars als Robert Rauschenberg en Roy Lichtenstein hadden er al eerder gebruik van gemaakt.

Warhol gebruikte dus beelden uit zijn omgeving, uit advertenties, kranten en tijdschriften. Van deze motieven, die iedereen om hem heen kende, liet hij zeefdrukplaten maken en creëerde hij de bekende werken met hun talloze herhalingen.

Warhol boekte in 1962 ook succes met een alledaags motief tijdens zijn eerste solotentoonstelling als kunstenaar, de presentatie van Campbell's soepblikken. Dit werd gevolgd door de wereldberoemde afbeelding van Marilyn Monroe, die Warhol in verschillende kleurvariaties bewerkte; veel werken met Elvis, Liz Taylor en James Dean werden op dezelfde manier gemaakt.

In al deze afbeeldingen maakte Warhol bewust gebruik van bestaande bronnen, die hij vervolgens bewerkte. Hij zag zichzelf minder als een kunstproducent dan als een reproduceerder van reeds bestaande kunstwerken. Warhols artistieke werk bestond erin deze gevonden motieven vorm te geven volgens een specifiek concept, gebaseerd op zijn fenomenale gevoel voor effect, dat hij als commercieel kunstenaar had verworven.

Vervolgens liet Warhol zich steeds meer en zonder schaamte inspireren door de populaire cultuur, inclusief weerzinwekkende motieven zoals foto's van auto-ongelukken en zelfmoorden.

Kunstcritici konden niet om de esthetische aantrekkingskracht van de schilderijen heen, die door hun seriële herhalingen niet zozeer het onderwerp, maar de uitvoeringstechniek benadrukten. Deze werken werden dan ook gezien als een reactie op de manipulaties waarmee moderne massamedia de kijker steeds meer probeerden te beïnvloeden.

De levendige kleuren en de opzettelijk nonchalante verfapplicatie creëerden een onverwacht boeiend visueel effect, dat deed denken aan een filmstrook, en dat zijn tijdgenoten fascineerde. Pas in 1965 werden Warhols schilderijen wereldwijd als een sensatie beschouwd.

Andy Warhol was geslaagd; de zeefdrukken werden steeds vaker door assistenten gemaakt. Warhol wijdde zich vervolgens aan talloze kunstprojecten en was een enthousiast deelnemer aan het exclusieve feestcircuit van New York. Critici beschuldigen hem ervan tot aan zijn dood in 1987 ongebreideld commercieel te zijn geweest, terwijl kenners elke activiteit van de "Sfinx zonder geheim" (Warhols omschrijving van de schrijver Truman Capote) als kunst beschouwden.

De volgende video is een documentaire van 50 minuten (in het Engels) over Andy Warhol, met een grote selectie van zijn werken: