Duitse literatuur, de grootste werken: een kritische analyse van de taal in Adalbert Stifters <i>Rock Crystal</i>

"De bergkristal" van Adalbert Stifter is een van die werken uit de Duitse literatuur die vrijwel unaniem bij degenen die het moesten lezen een pijnlijke, langgerekte uitroep ontlokten: "Saai!"

Dat klopt inderdaad; om echt van bergkristal te kunnen genieten, zou je gestrand moeten zijn op een onbewoond eiland met het bergkristal als enig boek, vermoedelijk voor de rest van je leven.

Het verhaal is eigenlijk het soort materiaal dat een producent als Dick Wolf zou omtoveren tot een 46-delige, kaskraker-tv-serie (zie het artikel "Duitse literatuur, de grootste werken: Het bergkristal van Adalbert Stifter" ) – dus waarom werkt deze tekst helemaal niet?

Simpel gezegd, het ligt aan de taal; niets werkt met zo'n taal, en het volgende legt in meer detail uit waarom:

Van de 735 woorden in de eerste alinea bevatten er 87 bijvoeglijke naamwoorden die ons een goed idee geven van wat we in dit verhaal kunnen verwachten – we hoeven deze bijvoeglijke naamwoorden alleen nog maar hun eigen verhaal te laten vertellen:

“Diverse dingen zijn eerst lieflijk en dan ernstig. Het lijkt volkomen heilig, wat acht keer gebeurt. Droevig en dubbel melancholisch en somber gaat het verder, en eindeloos verlicht, huiselijk en ijzig, totdat het zich uiteindelijk vijfvoudig plechtig ontwikkelt, dubbel mooi en het allermooiste, en volkomen vrolijk, stralend, christelijk, wonderbaarlijk. Op een gegeven moment is iets lang, langer, het langst, ook het kortst en het meest krom, maar veel ervan en nog veel meer, ook volgend en weer volgend en ertussenin liggend, totdat het heel laat ontroerend eenvoudig wordt. Dan verandert het, katholiek, groots en kerkelijk, tenminste grotendeels, en ook prachtig. Stil en donker, winters en somber, vertrouwde dingen handelen, besneeuwd en bevroren en krakend. Na glimpen van licht, kleurrijk en glinsterend, wordt het weer desolaat, droevig, leeg en gewoon, diep en klein inderdaad, totdat een groen ding, dubbel glorieus en glinsterend warm en beter zal zijn, en het weer heel zal zijn. Langzaam wordt het woedend koude, diverse bloedrode exemplaren doordrenkt met een magische glans – zelfs de (met de Duitse taal) bekendere en meer vertrouwde, de laatste eeuwige, zijn nu ontsnapt naar het toen uitgestrekte, mistig-grijze landschap.”

Deze ietwat surrealistische samenvatting van de eerste alinea bevat ook het laatste bijvoeglijk naamwoord, en als u geen enkele betekenis of, belangrijker nog, geen enkele stemming uit deze onzinnige zin kunt halen, hebt u volkomen gelijk – en tegelijkertijd hebt u aan de hand van een treffend negatief voorbeeld een van de kernprincipes van de stilistiek voor taalgebruik aan den lijve ondervonden: "Bijvoeglijke naamwoorden mogen alleen worden gebruikt waar ze absoluut noodzakelijk zijn."

Werkwoorden, de woorden waarmee de personages in het verhaal handelen, huilen en lijden, zich verheugen en overwinnen, komen slechts zeer sporadisch voor in Stifters verhaal – zijn personages handelen niet, ze leven niet, maar hun handelingen worden slechts beschreven; Stifters geschreven taalgebruik lijkt zo onbewogen, en zo onbewogen blijven zijn lezers ook door zijn verhaal.

Werkwoorden zijn onmisbaar; het zijn de woorden die een verhaal in beweging zetten, die ervoor zorgen dat er daadwerkelijk iets gebeurt in een verhaal; ze zouden het grootste deel van een tekst moeten uitmaken. We zoeken instinctief naar werkwoorden in een verhaal; we willen een verhaal horen met deze werkwoorden dat ons iets vertelt over specifieke personen.

Ook in dit opzicht hebben we met Stifter nogal pech, althans in de eerste alinea:

In Stifters verhalen ligt de focus, zelfs wanneer hij een werkwoord gebruikt, meestal niet op de handelende personen.

Maar de kerk viert de hartverwarmende feesten, de feesten die je tot nadenken stemmen. Verdriet en melancholie begeleiden ons, de zon staat hoog aan de hemel en de sneeuw bedekt alle velden, de kerk viert opnieuw feest, het is kerstavond en Heilige Nacht. De kerk viert nu opnieuw feest, herdenkt en heiligt het uur van de geboorte van de Heer, de klokken luiden.

Nu, voor een kort moment, handelen mensen die als individuen kunnen worden beschouwd, zij het slechts als een massa individuen – de inwoners – overhaast.

Dat was het einde van de actieve handelingen van mensen die de lezer kan herkennen; nu laat "iemand" de kinderen zien, herinneringen vliegen voorbij, "iemand" is gewend te geven, het Christuskind brengt, "iemand" steekt kaarsen aan, deze drijven aan takken, de kinderen mogen alleen komen op het teken dat "gegeven wordt".

Dan gaat de deur open, de kleintjes mogen naar binnen en zien dingen in de boom hangen en op tafel uitgestald liggen die ze niet durven aan te raken, omdat deze dingen hun verbeelding ver te boven gaan (deze dingen gaan duidelijk ook Stifters verbeelding te boven; hij kan zich niet voorstellen dat mensen actief handelen – als je naar zijn levensverhaal kijkt, waarschijnlijk een fundamenteel probleem van Stifter als persoon).

Dan worden de kinderen even actief – ze hebben eindelijk de spullen gekregen en dragen ze de hele avond in hun armen rond en nemen ze mee naar bed (maar helaas zijn dit geen bijzonder spannende bezigheden).

En daar ging het weer: de kinderen horen middernacht de klokken luiden, staan ​​'s ochtends vroeg in de warme kamer, maar de cadeautjes liggen er nog; vader en moeder maken zich mooi voor de kerk, maar ze koken 's middags geen feestmaal, in plaats daarvan "is" het (is het altijd? ontstaat het vanzelf?).

Het feit dat vrienden en kennissen langskomen, bij elkaar zitten, met elkaar praten en ontspannen uit het raam kijken, maakt het verhaal nog niet spannender of gedenkwaardiger, zelfs niet als er sneeuwvlokken vallen, er mist rond de bergen hangt of de zon ondergaat.

De winter gaat voorbij, de lente komt, de zomer ook, en dan wordt een mens weer actief, de moeder, die vertelt over de heilige Christus, en volgens Stifter staan ​​we daar zo graag bij – wat gewoonweg niet waar is, we kunnen niet langer staan, we zijn allang in slaap gevallen.

Als u bezwaar maakt tegen het feit dat er later in het verhaal wel degelijk mensen met namen, oftewel individuen, voorkomen – Konrad, Sanna, Tobias, Philipp, Sebastian en Michael – dan hebt u gelijk, maar tegen die tijd heeft Stifter allang elke normaal ongeduldige lezer verloren, en bovendien vertelt Stifter ons niets verhelderends over deze mensen.

de 17.406 woorden gesproken : deze woordenreeks bevat zinnen die werkelijk uniek zijn, zoals de volgende:

“De katholieke kerk viert Kerstmis als de geboortedag van de Verlosser met haar grootste kerkelijke viering; in de meeste streken is het middernachtelijk uur al geheiligd als het geboorteuur van de Heer met een schitterende nachtelijke viering, waarbij de klokken luiden in de stille, donkere, winterse middernachtlucht, en de inwoners zich haasten met lichtjes of over donkere, bekende paden vanuit besneeuwde bergen langs met rijp bedekte bossen en door krakende boomgaarden naar de kerk van waaruit de plechtige klanken opstijgen, en die oprijst uit het midden van het dorp, gehuld in met ijs bedekte bomen, met zijn lange, verlichte ramen.”

95 woorden, 555 tekens exclusief spaties, 25 zelfstandige naamwoorden verbonden door 23 voegwoorden (zoals, met, in, naar) en 22 lidwoorden (de, een, een, een) en vervolgens aangevuld met 18 bijvoeglijke naamwoorden. Slechts 7 werkwoorden moeten het verhaal leven inblazen, maar met kerken die feestvieren, middernachtelijke uren die geheiligd worden, klokken die luiden, geluiden die komen en ramen die torenhoog reiken, kan het enige element dat beweging uitdrukt – de haastige bewoners – het tij niet langer keren.

Er zijn andere manieren om dit te doen, bijvoorbeeld zo:

De dorpjes Gschaid en Millsdorf liggen rustig in hun met sneeuw bedekte Alpendal aan weerszijden van de berg Gars, maar de inwoners zijn druk in de weer. Schoenmaker Sebastian komt net uit het bos, waar hij de mooiste spar heeft gemarkeerd; zijn vrouw Marie haalt de derde schaal heerlijke koekjes uit de oven en hun kinderen Konrad en Sanna willen ze meteen proeven.

In Gschaid en Millsdorf hangt de kerstsfeer in de lucht; de klokken luiden en roepen de dorpelingen op voor de kerstmis; Sebastian en Marie en Konrad en Sanna haasten zich over de ijzige paden naar de kerk; herder Phillip en houthakker Michael gaan in deze tijd ook dagelijks naar de kerk.

Nog steeds saai, maar in ieder geval niet stilstaand, en we hebben al een paar mensen ontmoet.

Tot slot moeten we toegeven dat Adalbert Stifters "Bergkristall" zijn lezers waarschijnlijk niet wakker zal houden, maar dat het juist geen schande is als ze af en toe zachtjes indommelen tijdens het lezen.

Maar alleen iemand die dit artikel tenminste gelezen heeft, kan hierover verontwaardigd zijn, en als het gesprek wat dieper gaat, zou hij het hele verhaal gelezen moeten hebben; misschien doet hij dat nu wel vrijwillig uit nieuwsgierigheid.

Wie van de Duitse taal houdt, zal ook in het verder nogal saaie werk van Stifter een paar mooie zinsneden vinden: het eerdergenoemde "bolwerk van onwetendheid" , "fijn grillige bossen" , "de zon die het meest krom staat" en de "magische gaven" , waardoor hij wellicht met een glimlach kan accepteren dat Stifter ons hier geen magisch taalkundig meesterwerk .

Meer beschouwingen over de Duitse literatuur en Adalbert Stifters "De bergkristal" zijn te vinden in de artikelen "Duitse literatuur, de grootste werken - Waarom het de moeite waard is om ze te lezen" , "Duitse literatuur, de grootste werken: Na een blik op het leven van de auteur blijken ze leuker" en "Duitse literatuur, de grootste werken: De bergkristal van Adalbert Stifter" .

Lina Sahne

Gepassioneerde auteur met een grote interesse in kunst

www.kunstplaza.de