Het ontstaan ​​van de Duitse literatuur

Iedereen die van boeken houdt, wil uiteindelijk wel weten hoe de boekenwereld in elkaar zit, en voor degenen die alles tot in de puntjes willen uitzoeken, betekent dat teruggaan naar het begin.

Wanneer is de Duitse literatuur nu eigenlijk begonnen?

De Duitse literatuur, in de engere betekenis van het huidige begrip literatuur (geschreven kunst), is mondeling ontstaan, lang voordat de eerste mensen konden schrijven en zelfs nog langer voordat Gutenberg de boekdruk uitvond en daarmee de verspreiding ervan onder alle burgers in onze samenleving mogelijk maakte.

We weten al uit de vroege middeleeuwen hoe taalkundige kunstwerken werden gecreëerd en doorgegeven: de ridder schreef gedichten en zong voor zijn geliefde, de overwinnaar van de veldslag beschreef zijn heldendaden zelf of liet dat voor hem doen.

De volledige historische weergave van het artistieke gebruik van taal betrof voornamelijk de aristocratische sfeer, waar heldenliederen werden naverteld, legendes over belangrijke veldslagen en hun overwinnaars werden verzonnen, en hofvermaak en liefdespoëzie soms bewaard bleven door veelvuldige voordracht. Verhalen voor het gewone volk werden ook grotendeels door deze thema's gedomineerd; daarnaast werd waardevolle kennis doorgegeven in spreekwoorden en verhalen.

Zoals gezegd, gebeurde dit alles aanvankelijk uitsluitend mondeling; in de begintijd van schriftelijke bronnen konden slechts weinigen schrijven, en zij gebruikten Latijn. Het produceren van schriftelijke documenten was duur, en wanneer kennis werd vastgelegd, betekende dit bijna altijd dat deze in het Latijn moest worden vertaald. Zo zijn bijvoorbeeld sommige Germaanse stamwetten tot ons gekomen.

Dit is geen overzicht van artistieke literatuur; de poëzie van de vroege middeleeuwen werd door tijdgenoten nauwelijks de moeite waard geacht om te bewaren, maar eerder als interessant materiaal voor verhalen tijdens avondbijeenkomsten; daarom zijn de meeste van de vroegste gedichten uit onze culturele geschiedenis niet bewaard gebleven voor het nageslacht.

Slechts een handjevol aristocraten, die tot de geleerden van die tijd behoorden, hadden zo'n uitgesproken gevoel voor schoonheid dat ze een deel van hun tijd besteedden aan het vastleggen van hun verhalen voor het nageslacht.

Sommige dingen zijn bewaard gebleven dankzij het werk van de monniken, die zich in de kloosters ongestoord konden wijden aan het schrijven van Latijnse teksten en tevens de taak hadden om werken in de volkstaal te produceren die hielpen bij de interpretatie van de Latijnse teksten en die ook bedoeld waren als hulpmiddelen voor missionarissen.

Zo zijn de oudste literaire werken van ons land aan ons overgeleverd: De Abrogans (een Latijn-Oudhoogduitse woordenlijst geschreven door een monnik rond 750) dateert uit de 8e eeuw, en de Merseburger Charms (rond 750) en het Hildebrandslied (een heldenepos, ontstaan ​​rond 830) behoren ook tot de vroegste voorbeelden van de Duitse literatuur. De laatste twee zijn twee fraaie voorbeelden van de aristocratische historische traditie, die naast heldenliederen en lofzangen op vorsten ook de eerste werken van de lyrische volkstraditie met hun liefdesliederen, klaagzangen en bezweringen voor ons heeft bewaard.

Het oudste (bewaarde) boek in het Duits wordt beschouwd als de Abroganen; tot de eerste boeken die ons bekend zijn behoren, naast de reeds genoemde, bijvoorbeeld de Malbergse Glossen in de Lex Salica (vanaf 750), de Hammelburgse en Würzburgse Markbeschrijvingen (777 en 779), het Wessobrunn-gebed (rond 790), de Oudhoogduitse Isidor (rond 790) en de Weissenburgse Catechismus (eind 8e eeuw).

ontwikkelde zich Duitstalige kloosterliteratuur met een duidelijk literair zelfvertrouwen, grotendeels gebaseerd op Latijnse epische poëzie, en was van enorm belang voor de ontwikkeling van de Duitse taal. Bekende voorbeelden zijn de Bijbelse epen, de Heliand (Oud-Saksisch, geschreven rond 830 nog in traditioneel allitererend vers) en de Liber Evangeliiorum (Evangelieboek) van Otfrid van Weissenburg, die tegen het einde van de 9e eeuw al in het 'moderne' eindrijmvers werd geschreven.

Andere belangrijke teksten in de volkstaal uit deze periode zijn onder meer de "Kasselgesprekken" (argumentatiehulpmiddelen voor priesters, circa 810), de "Oudhoogduitse Tatianus" (vertaling van Tatianus' Evangelieharmonie, circa 830), de Eed van Straatsburg (een verdrag tussen heersers gedateerd 14 februari 842, in Oudhoogduits en Oudfrans), het Petruslied (de oudst bekende Duitse hymne, circa 880), de Muspilli (alliterair gedicht over het einde van de wereld, circa 870), het martelaarsverhaal "Georgslied" (circa 880) en het Ludwigslied (een lofzang op een vorst, circa 881/882).

In de 10e eeuw raakte de Duitse literatuur aanvankelijk in verval; er werden in wezen slechts enkele verzen, spreekwoorden en zegeningen opgetekend. Slechts één monnik hield de eer van de lokale literatuur hoog: Notker Labeo, een monnik in St. Gallen, waagde zich rond het jaar 1000 aan het vertalen van teksten van de oude filosofen in het Oudhoogduits.

Hij bereikte dit op zo'n hoog kwaliteitsniveau dat hij nu wordt gevierd als de eerste belangrijke Duitse prozaschrijver.

Dit schetst het begin van onze literatuur, de Oudhoogduitse literatuur . Het omvat over het algemeen alle geschreven werken die gedateerd kunnen worden tussen het midden van de 8e eeuw en het midden van de 11e eeuw en die worden toegeschreven aan het Hoogduitse taalgebied; daarna spreekt men van de Vroegmiddelhoogduitse literatuur.

Dit gedeelte richtte zich aanvankelijk op een korte presentatie van de feiten; het feit dat het zeer boeiend kan zijn om dieper in te gaan op een van de bovengenoemde werken, zal later aan bod komen.