Halloween in de kunst – Historische werken die ons leren bang te zijn

Halloween heeft een fascinerende band met de kunstwereld dankzij zijn griezelige charme en betoverende mystiek. Talrijke historische schilderijen roepen de geest van Halloween op met hun thema's, kleuren en sfeer.

In dit artikel zullen we eerst vier iconische schilderijen onderzoeken – “American Gothic” , “Girl with a Pearl Earring” , “The Scream” en “Saturn Devouring His Son” – die, ondanks hun verschillende stijlen en oorsprong, elk iets griezelig moois toevoegen aan de kunstwereld .

Na deze inleiding tot de griezelig mooie werken van grote meesters uit de kunstgeschiedenis, presenteren we nog enkele werken die ons ook vandaag de dag nog kippenvel bezorgen.

Halloween – Een griezelige en prachtige traditie uit de VS

Halloween kent een lange traditie, vooral in de VS. Maar het griezelige Halloweenfeest wordt niet alleen in de Verenigde Staten elk jaar op 31 oktober gevierd. Ook hier in Duitsland wint de spooknacht aan populariteit.

Een belangrijk onderdeel van de traditie is dat kinderen zich verkleden en van huis tot huis gaan om snoep te vragen. De kreet is "Trick or treat!" Halloweenkostuums voor kinderen zijn hier nu in bijna net zo'n grote verscheidenheid verkrijgbaar als in de VS.

Op het eerste gezicht lijkt het misschien verrassend dat juist kinderen het leuk vinden om bang te zijn en gefascineerd zijn door griezelige kostuums.

kostuumideeën volgens psychologen om hun angsten te verwerken en zelfvertrouwen op te bouwen. Heksen, monsters en spoken hebben daarom, zo zou je kunnen stellen, ook een educatief voordeel.

4 iconische werken die de geest van Halloween belichamen

Halloween en kunst delen een bijzondere band door de emoties en innerlijke beelden die ze oproepen. Beroemde historische werken zoals "American Gothic", "Girl with a Pearl Earring", "The Scream" en "Saturn Devouring His Son" dragen elk bij aan de duistere en spookachtige sfeer die met deze feestdag geassocieerd wordt.

Of het nu gaat om rauw realisme, raadselachtig mysterie of existentiële angsten – deze kunstwerken getuigen van het vermogen van kunst om de essentie van Halloween het hele jaar door op te roepen.

“American Gothic” van Grant Wood

In Grant Woods "American Gothic" worden kijkers geboeid door de sombere sfeer en de strakke blikken van het boerenpaar. Het koele kleurenpalet en de strakke compositie creëren een atmosfeer van beklemming en mysterie.

Het lijkt bijna alsof de figuren een onbekend verhaal achter hun gezichten verbergen, dat wacht om onthuld te worden. Deze onrustbarende maar fascinerende sfeer van het schilderij blijft kijkers boeien, waardoor het een tijdloos meesterwerk uit de kunstgeschiedenis is.

"Meisje met de parel" van Johannes Vermeer

Johannes Vermeers schilderij " Meisje met de parel", gemaakt rond 1665, op het eerste gezicht niets met Halloween te maken lijkt te hebben, straalt het een aura van mysterie en magie uit dat met deze feestdag geassocieerd wordt. De delicate schoonheid van het jonge meisje, de fonkelende parel en het samenspel van licht en schaduw in de compositie van het kunstwerk creëren een betoverende sfeer.

Dit meesterwerk voelt aan als een mysterieus gefluister uit het verleden, een raadselachtige aanwezigheid die de tijdloze charme van Halloween perfect vastlegt. De diepe, donkere achtergrond lijkt het meisje in een sluier van mysterie te hullen, terwijl haar grote, donkere ogen de kijker de diepte van het schilderij in trekken, net als de onheilspellende aantrekkingskracht van Halloweenavond.

“De Schreeuw” van Edvard Munch

Munchs schilderij "De Schreeuw" belichaamt existentiële angst en de vrees die ons kan kwellen. De radeloze figuur op de brug, omgeven door wervelende, onwerkelijke luchten, symboliseert de angst en chaos die vaak kenmerkend zijn voor Halloween-folklore en nachtmerries.

De verwrongen, spookachtige en nachtmerrieachtige kenmerken van het schilderij weerspiegelen de griezelige sfeer van Halloween. Het visualiseert de huiveringwekkende ervaring die deze feestdag kan oproepen door een beroep te doen op onze diepste gedachten.

‘Saturnus verslindt zijn zoon’ van Francisco de Goya

Francisco de Goya wordt beschouwd als de laatste van de Oude Meesters en de eerste van de moderne meesters. Tijdens zijn leven was hij een succesvol schilder en graficus uit de Spaanse Romantiek. Hij studeerde bij José Luzán y Martínez en Anton Raphael Mengs en werd later hofschilder van de Spaanse koninklijke familie.

Nadat hij in 1793 ernstig ziek en doof werd, kregen zijn werken een steeds somberder karakter. Een van zijn schilderijen toont Saturnus die zijn kinderen verslindt om aan een profetie te ontkomen.

Dit werk behoort tot de zogenaamde "Zwarte Schilderijen", die Goya rechtstreeks op de muren van zijn huis in de buurt van Madrid schilderde. Hoewel hij niet de bedoeling had dat ze door anderen gezien zouden worden, is het schilderij van Saturnus bijzonder verontrustend.

Nog meer huiveringwekkende kunstwerken vol terreur en horror

Spoken, skeletten, demonen en heksen: de kunstgeschiedenis is rijk aan figuren die angst inboezemen. Deze iconische afbeeldingen van griezelige wezens zijn stevig verankerd in het collectieve geheugen en hebben talloze kunstenaars geïnspireerd om hun eigen interpretaties van het bovennatuurlijke te creëren.

Van de duistere werken van Francisco de Goya uit de 18e eeuw tot moderne horroriconen zoals Freddy Krueger of Slender Man – het griezelige en mysterieuze heeft een vaste plaats in de kunstwereld en weerspiegelt vaak diepgewortelde angsten en onzekerheden in de samenleving.

"De nachtmerrie" van Heinrich Füssli

Fuseli's schilderij "De Nachtmerrie" heeft kijkers al sinds de eerste tentoonstelling in de Royal Academy in 1782 angst aangejaagd. Het publiek in de achttiende eeuw was zowel bang als verontwaardigd over de seksuele connotaties van het schilderij, dat een slapende vrouw afbeeldt met een klein monstertje dat boven haar zit.

Dit mythologische wezen is een zogenaamde incubus, die, samen met haar vrouwelijke tegenhanger, de succubus, op de borst van slapende mensen zit. Of het schilderij de droom van de vrouw uitbeeldt of wat haar daadwerkelijk overkomt, blijft onduidelijk.

Met zijn afbeeldingen van seks, dromen en het onbewuste verwierf Fuseli's schilderij later grote betekenis in psychoanalytisch onderzoek, en Freud had er zelfs een afdruk van aan de muur van zijn appartement hangen.

"De verleiding van Sint Antonius" van Joos van Craesbeeck

Het schilderij van Joos van Craesbeeck, beïnvloed door Hieronymus Bosch en Pieter Brueghel, toont Sint Antonius naast een gigantisch hoofd dat wemelt van talloze demonische wezens en demonen. Deze stromen uit de schedel van de man, bijna alsof kwade gedachten fysieke vorm aannemen.

Bovendien zijn er ongebruikelijke elementen te zien, zoals een schilder, een bril en een vogelnest, waarvan de betekenis door de kijker zelf kan worden geïnterpreteerd.

Door de gedetailleerde weergave van de griezelige wezens en demonen visualiseert 'De verleiding van Sint Antonius' op meesterlijke wijze de duistere kant van menselijke gedachten en verleidingen, legt professor Müller, een gerenommeerd kunsthistoricus, uit.

De link met het thema Halloween ligt in de weergave van horror en dreiging, waarmee de duistere kant van de menselijke natuur wordt belichaamd. Door zijn indrukwekkende vermogen om abstracte ideeën in concrete beelden om te zetten, creëert de kunstenaar een sombere sfeer die zowel fascinerend als angstaanjagend is.

‘De Nacht’ van Aksel Waldermar Johannessen

Aksel Waldemar Johannessen was een Noorse kunstenaar in de humanistische schilderkunst die zich in zijn werk richtte op de arbeidersklasse en sombere thema's. Hij wordt vaak de "vergeten kunstenaar" , omdat hij pas na zijn dood erkenning kreeg.

Johannessen volgde een opleiding tot beeldhouwer en schilder. Aanvankelijk verdiende hij de kost als meubelmaker, later als schilder. Zijn werk kenmerkte zich door een autobiografisch element, aangezien hij jarenlang aan alcoholisme leed. Thematisch gezien variëren zijn schilderijen van grotesk tot idyllisch, en behandelen ze seksualiteit, geweld, prostitutie, alcoholisme en oorlog.

In een van zijn schilderijen werd zijn vrouw afgebeeld als een spookachtige figuur in het park. Het kleurgebruik (donkere achtergrondkleuren die contrasteren met de heldere blauwe en gele tinten van de figuur) geeft het schilderij een griezelig en onheilspellend effect.

"De geest van Kohada Koheiji" door Katsushika Hokusai

Hokusai was een beroemde Japanse kunstenaar uit de Edo-periode. Zijn bekendste werk is "De grote golf voor de kust van Kanagawa", dat bijna iedereen wel eens gezien heeft. Hokusai begon al op jonge leeftijd met schilderen en leerde het vak van zijn vader, die spiegels maakte voor de shogun.

Als tiener liep hij stage in houtsnijden, grafische technieken en schilderkunst. In de loop van zijn carrière ontwikkelde hij verschillende artistieke stijlen en veranderde hij zijn naam dienovereenkomstig.

Dit angstaanjagende schilderij beeldt een scène uit een Japanse legende uit, waarin een vermoorde acteur zijn vrouw en haar minnaar achtervolgt. De zombie-acteur is op gruwelijke wijze afgebeeld, met stukjes haar en huid aan zijn schedel. Het klamboe draagt ​​bij aan de onheilspellende sfeer van het schilderij, terwijl de zombie-acteur zijn vrouw intens aankijkt.

“Studie naar Velázquez’ portret van paus Innocentius X” door Francis Bacon

Francis Bacon was een Iers-Britse kunstenaar die bekend stond om zijn ruwe schilderstijl en religieuze thema's. Hij begon pas op latere leeftijd met schilderen, na een lange carrière als interieurontwerper, levensgenieter en gokker.

Zijn werken concentreerden zich vaak op een specifiek thema gedurende langere periodes. Na de zelfmoord van zijn geliefde werden zijn schilderijen donkerder, meer introspectief en gingen ze over het verstrijken van de tijd en de dood. Gedurende zijn hele carrière keerde Bacon herhaaldelijk terug naar Velázquez' portret van Innocentius X, waarbij hij zijn eigen interpretaties van het origineel creëerde.

Deze interpretatie van het origineel wordt vaak beschouwd als Bacons beste vertolking van een paus. Door het krachtige gebruik van paarse tinten en lijnen transformeert Bacon het beeld van paus Innocentius X in een angstaanjagende voorstelling, bijna als een demonische, gekwelde geest.

“Voorgevoel” van Henryk Weyssenhoff

Henryk Weyssenhoff was een kunstenaar uit Polen en Wit-Rusland die zich specialiseerde in landschapsschilderkunst, illustratie en beeldhouwkunst. Hij stamde uit de Lijflandse adel, maar bracht het grootste deel van zijn jeugd door in het Oeralgebergte nadat zijn vader naar Siberië was verbannen. Zijn eerste kunstleraar was Lucjan Kraszewski.

Na zijn afstuderen aan de Keizerlijke Academie voor Kunsten in Sint-Petersburg in 1885 ontving hij een zilveren medaille en de officiële titel van "kunstenaar".

Het hier afgebeelde schilderij kenmerkt zich door een etherische sfeer, gecreëerd door het violette kleurenpalet en de delicate penseelstreken. De mist en rook in het schilderij, samen met de griezelige, spookachtige figuur in het midden en de angstige, huilende honden, verlenen dit kunstwerk een ongelooflijke kracht.

Als je naar het schilderij kijkt, kun je de sfeer en de angst die erin wordt uitgebeeld bijna voelen.

"De geest van verpleegster Iohata" door Kunisada

Utagawa Kunisada maakte deze ukiyo-e houtsnede in 1824. In plaats van zelf een geest af te beelden, portretteert hij de acteur Onoe Kikugoro III, die de rol van de geest van de voedster Iohata speelt in een kabuki-voorstelling.

De gedetailleerde weergave van de kostuums en uitdrukkingen geeft het kunstwerk een fascinerende levendigheid en stelt de kijker in staat zich onder te dompelen in de wereld van het Kabuki-theater.

Door traditie en vakmanschap in een tijdloze vorm te presenteren, blijft dit werk een belangrijk voorbeeld van de 19e-eeuwse Japanse kunstcultuur

“De geest van een vlo” van William Blake

William Blake is vooral bekend om zijn poëzie, hoewel hij ook veel schilderijen maakte. Zijn schilderijen bevatten filosofische en bovennatuurlijke elementen, maar zijn uitgevoerd in de romantische stijl. Een van zijn schilderijen was geïnspireerd op een "spirituele visie" die hij had; daarin zouden vlooien de zielen van hebzuchtige en bloeddorstige mensen bevatten.

Blakes weergave van de vlo als een mensachtig figuur zou kunnen suggereren dat mensen vreselijke eigenschappen bezitten of dat er geen duidelijk onderscheid is tussen mens en dier. Door het gebruik van donkere en gedempte aardetinten slaagt Blake erin de vlo extreem griezelig te laten lijken.

Dit personage is de stof waar nachtmerries van gemaakt zijn; hij sluipt in het donker op zijn slachtoffers af.

“Masked Still Life III” van Emil Nolde

Emil Nolde, een Duits-Deense expressionistische kunstenaar, wijdde zich intensief aan de schilderkunst. Hij behoorde tot de pioniers die al vroeg experimenteerden met olieverf en aquarel. Tegenwoordig is hij vooral bekend om zijn kleurrijke schilderijen, die veelvuldig gebruikmaken van gele en rode tinten en gekenmerkt worden door een indrukwekkende penseeltechniek.

Hoewel Nolde in zijn jeugd in een creatief beroep werkte, durfde hij zich pas in zijn dertiger jaren volledig aan de kunst . Het betreffende schilderij, een studie van maskers in het Berlijnse museum, boeit met zijn levendige kleuren en krachtige penseelstreken, die het werk een macaber en bijna surrealistisch karakter verlenen.

“De verleiding van Sint Antonius” door Salvator Rosa

Rosa was een Italiaanse barokkunstenaar die bekend stond om zijn rebelse karakter. Hij leerde het vak van familieleden, maar na de dood van zijn vader moest hij de verantwoordelijkheid op zich nemen om voor zijn gezin te zorgen en hen te onderhouden.

Op advies van Giovanni Lanfranco verhuisde Rosa naar Rome om daar te werken. Na zijn terugkeer naar Napels begon hij zich te verdiepen in sombere landschappen en creëerde hij romantische, pittoreske werken. Hoewel hij in een klassieke stijl schilderde, koos Salvator Rosa vaak voor meer fantasierijke onderwerpen dan destijds gebruikelijk was.

Het schilderij beeldt een scène uit het leven van Sint Antonius uit, zoals beschreven door Athanasius, waarin hij in de Egyptische woestijn wordt aangevallen door demonen. Rosa's weergave van de demonen is bijzonder angstaanjagend en huiveringwekkend.

Olieverfschilderij (zonder titel) door Zdzisław Beksiński

Zdzisław Beksiński was een Poolse kunstenaar die gespecialiseerd was in surrealistische, dystopische kunst. Zijn stijl wordt vaak omschreven als barok of gotisch met expressionistische elementen. Hoewel hij architectuur studeerde, ontdekte hij dat het hem niet aansprak en wendde hij zich in plaats daarvan tot beeldhouwkunst, fotografie en schilderkunst.

Zijn schilderijen drukken vaak angsten uit, vooral in zijn latere, meer sinistere werken. Een titelloos, somber schilderij toont twee skeletten die elkaar omarmen.

Dit krachtige werk, geschilderd in donkere, aardse rode tinten, brengt een gevoel van strijd over tussen het nastreven van het leven en de onvermijdelijkheid van de dood. Ik vind dit schilderij bijzonder ontroerend omdat het diepgewortelde menselijke angsten aanspreekt.

"Heksensabbat" van Francisco Goya

De hoofdpersoon in deze scène is de duivel, die wordt afgebeeld als een grote bok die twee jongen ontvangt, hetzij als offer, hetzij als onderdeel van een inwijdingsceremonie in de hekserij.

Goya had een voorliefde voor het schilderen van heksen. Hij was evenzeer gefascineerd door bijgeloof en fantastische beelden, maar tegelijkertijd kritisch over de irrationaliteit ervan en de onwetendheid die inherent was aan bijgelovige praktijken.

Interessant genoeg interpreteren velen dit schilderij juist als een kritiek op de katholieke religieuze ijver van de Spaanse Inquisitie, waar angst en irrationaliteit het slechtste in de menselijke natuur naar boven brachten.

“De geguillotineerde” van Jean Louis Théodore Géricault

Dit angstaanjagende schilderij is gemaakt door de Franse kunstenaar Théodore Géricault. De Franse schilder kreeg les in Engelse sportmanschap en klassieke compositie van Carl Vernet en Pierre-Narcisse Guérin. Ondanks zijn grote talent raakte hij verveeld met het neoclassicisme en ging hij in de romantische stijl schilderen.

De wreedheid van dit specifieke schilderij schuilt in het feit dat Géricaults hoofden in het Parijse mortuarium werden gevonden. Hij schuwde duidelijk niet het verkennen van emotionele en macabere thema's en plaatste deze hoofden op een tragische manier, alsof ze vredig sliepen.

Ik geloof dat het diep menselijk is om zowel angst voor als fascinatie voor de dood te hebben.

‘Het gezicht van de oorlog’ van Salvador Dalí

Salvador Dalí is een van 's werelds beroemdste surrealistische kunstenaars. De Spaanse kunstenaar was actief op diverse gebieden, waaronder schilderkunst, beeldhouwkunst, film en sieradenontwerp. Zijn fantasierijke en excentrieke stijl paste perfect bij zijn surrealistische werk.

Dit angstaanjagende schilderij werd gemaakt tijdens Dalí's verblijf in Californië en is geïnspireerd door de trauma's van de oorlog. De oneindigheid die wordt gesuggereerd door de terugkerende gezichten in de ogen en mond, brengt het gevoel over van achtervolgd te worden door de herinnering aan hen die zijn omgekomen in de eindeloze oorlog.

Bovendien is het portret geschilderd tegen een kale en desolate achtergrond, wat het gevoel van isolatie suggereert dat gepaard gaat met depressie.

Dit schilderij beeldt hoogstwaarschijnlijk een posttraumatische stressstoornis uit en is aangrijpend en emotioneel; het geeft het algemene gevoel weer van verteerd te worden door de psychische aandoeningen die de oorlog heeft achtergelaten. Dalí zelf geloofde dat zijn werk een voorbode was van de naderende oorlog.

"Prinses Takiyasha roept een skeletgeest op om Mitsukuni bang te maken" door Utagawa Kuniyoshi

Utagawa Kuniyoshi beeldde in zijn houtsneden vaak mythen, legendes en historische verhalen uit, zoals deze uit 1844, waarop prinses Takiyasha een skelet oproept om Ōya no Mitsukuni bang te maken.

Hier zie je de prinses een spreuk opzeggen die op een handgeschreven perkamentrol staat, terwijl de gigantische skeletgeest door de paleismuren breekt.

“Spaanse danseres in de Moulin Rouge” van Giovanni Boldini

Deze getalenteerde Italiaanse kunstenaar kreeg de bijnaam "Meester van de zwier" . Boldini studeerde aan de Academie voor Schone Kunsten in Florence, waar hij de schilders van de familie Macchiaioli ontmoette, die een grote invloed op hem uitoefenden.

Boldini is vooral bekend om zijn portretten, maar hij schilderde ook landschappen en andere onderwerpen. Zijn schilderij van een Spaanse danseres in de Moulin Rouge is bijzonder indrukwekkend en legt de bewegingen van de dans perfect vast.

Het schilderij krijgt een onheilspellende sfeer door de vele handen – het lijkt alsof een geest de danseres achtervolgt.

“De abdij in het eikenbos” van Caspar David Friedrich

De schilderijen van Caspar David Friedrich kenmerken zich vaak door sterke contrasten, waarbij schaduw en licht worden gebruikt om een ​​opvallend reliëf van de figuren te creëren. Hierdoor worden details omgezet in eenvoudige, krachtige vormen die als symbolen of allegorieën kunnen dienen.

De kale boomranken op deze foto geven ons een intense, gefragmenteerde hemel. De sombere stemming die Friedrich vastlegde, lijkt nog steeds boven deze echte plek te hangen.

"Het hoofd van een skelet met een brandende sigaret" van Vincent van Gogh

Laten we, om dit artikel op een iets luchtigere toon af te sluiten, eens kijken naar dit schilderij van Vincent van Gogh .

Dit schilderij, dat een skelet met een brandende sigaret in zijn mond afbeeldt, werd door de jonge student Van Gogh als een soort grap gemaakt.

Vincent van Gogh is een van de beroemdste kunstenaars aller tijden. De Nederlandse post-impressionistische schilder wijdde zich aan landschappen, stillevens en portretten; in totaal creëerde hij meer dan tweeduizend schilderijen, waarvan de meeste in de laatste jaren van zijn leven tot stand kwamen.

Van Gogh leed aan diverse psychische aandoeningen, waaronder depressie, psychotische episodes en wanen, wat herhaaldelijk leidde tot opnames in psychiatrische klinieken. Tijdens zijn studie aan de Antwerpse Academie voor Schone Kunsten schilderde Van Gogh dit werk begin 1886, waar anatomische tekeningen tot het reguliere curriculum behoorden.

In plaats van deze oefening serieus te nemen, vereeuwigde Van Gogh zijn skelet met een brandende sigaret in de mond. Deze ietwat rebelse humor zal ons altijd bijblijven.

Het Museum van de Angst – Nog meer spoken en gruwelen uit de kunstgeschiedenis

Als je nog meer griezelige verhalen en angstaanjagende werken, plaatsen en objecten vol mysterie en duistere geheimen wilt ontdekken die met Halloween te maken hebben, dan raden we je het Museum of Frights van het Google Arts & Culture-project van harte aan.

Binnenin vind je een betoverend archief van griezelige cultuur, kunst en geschiedenis, met kunstcollecties van het Museo Lázaro Galdiano (Madrid), het Detroit Institute of Arts, het Munch Museum (Oslo), de Chudnow Collection in het Cedarburg History Museum, het Huntington Museum of Art en het British Museum (Londen).