Van schermicoon tot speelbaar kunstwerk: waarom schaken een hedendaagse esthetische taal aan het worden is

Het is tegenwoordig bijna onmogelijk om een ​​grote film of serie te bekijken zonder ergens in beeld een schaakbord tegen te komen.

Wat ooit een discreet symbool was van intellect en strategie, is uitgegroeid tot een terugkerend visueel motief in de mainstreamcultuur. Van "The Queen's Gambit" tot recente producties gewijd aan figuren als Judit Polgár of Garry Kasparov, is schaken opnieuw doorgedrongen tot de publieke verbeelding, niet alleen als sport, maar ook als beeld.

Maar er speelt zich iets diepers af.

Schaken wordt niet alleen getoond.
Het is een kwestie van nadenken.

Schaken als visuele code

De film- en reclamewereld hebben schaken al lang omarmd omdat het direct begrijpelijk is. Een schaakbord behoeft geen uitleg. Zwart en wit. Conflict en orde. Berekening en risico.

Decennialang diende schaken vooral als metafoor – een stille indicator van intelligentie en spanning. Regisseurs plaatsten het tussen personages om psychologische rivaliteit te suggereren. Merken gebruikten de geometrie ervan om vooruitziendheid en controle uit te stralen.

Maar na verloop van tijd verschuift de aandacht van het symbool naar het object.

Het bord zelf wordt zichtbaar.

Van symbool naar object

Schaak wordt steeds vaker niet meer als een rekwisiet, maar als een designelement beschouwd.

In steden als Parijs hebben gemeenschappen zoals de Blitz Society schaken hergedefinieerd als een culturele bijeenkomst in plaats van een puur competitieve activiteit. In Berlijn trekken schaakevenementen ontwerpers, architecten en creatieve professionals aan. De sfeer doet vaak meer denken aan een kunstopening dan aan een clubtoernooi.
Tegelijkertijd duiken schaaksets op in boetiekhotels, zorgvuldig samengestelde interieurs en conceptuele ruimtes. Ze worden geënsceneerd, verlicht en gepositioneerd als onderdeel van de ruimtelijke identiteit.

Het bord ligt niet langer verborgen in een lade.

Het neemt ruimte in beslag.

Een artefact uit de analoge wereld

Deze hernieuwde zichtbaarheid valt samen met een bredere culturele verschuiving.

We leven steeds meer via schermen. Werk, communicatie en entertainment verlopen via digitale interfaces. In zo'n omgeving krijgen fysieke objecten een nieuwe betekenis.

Schaken is een van de meest treffende voorbeelden van de analoge wereld. Het heeft gewicht, weerstand en proportie. Een zet is geen klik, maar een gebaar. Een stuk moet worden aangeraakt, opgetild en geplaatst.

Er is een wezenlijk verschil tussen het online bekijken van een schaakpartij en het opstellen van de stukken op een fysiek bord. In een cultuur van constant scrollen vereist schaken stilte.

Het is geen nostalgie.
Het is materiële aanwezigheid.

Voorbij de erfenis

Europa bewaart het schaakspel al lange tijd in musea en collecties. Traditioneel lag de nadruk daarbij op de geschiedenis en de zeldzaamheid van het spel.

De huidige verandering voelt anders aan.

Projecten zoals "The Thinkers" van David Llada of "Captured" van Stev Bonhage ontwikkeld in samenwerking met FIDE, herpositioneren schaken binnen de hedendaagse visuele cultuur. Het Global Chess Festival , gehouden in de Hongaarse Nationale Galerie, plaatst het spel in een expliciet artistieke context.

Schaak wordt niet alleen gearchiveerd.
Het wordt samengesteld.
En in toenemende mate wordt het ontworpen.

De ruimtelijke wending

Wanneer ontwerpers zich verdiepen in schaken, begint de geometrie ervan een rol te spelen in de architectuur. Materialen worden opnieuw geëvalueerd. Proporties worden verfijnd. De presentatie wordt weloverwogen.

Zelfs traditioneel horizontale schaakborden worden opnieuw geïnterpreteerd. Projecten die schaken aan de muur onderzoeken, zoals die van ChessboArt , creëren een subtiel 'wow'-effect – waardoor het spel een verticale aanwezigheid in de ruimte krijgt. Het bord wordt zowel bespeelbaar als sculpturaal.

Hier overstijgt schaken het loutere decoratieve aspect.
Het wordt een ruimtelijke expressie.

Meer dan een ontwaken

Is dit slechts een trend?

Misschien gedeeltelijk. Maar de aanhoudende aanwezigheid van schaken in diverse media, design en culturele evenementen suggereert iets blijvenders.

Schaken is geëvolueerd van een metafoor tot een tastbaar product.

Van achtergrondsymbool tot doelbewust object.

Van schermbeeld naar speelbare kunst.

In het digitale tijdperk is het een van de meest verfijnde artefacten uit de analoge wereld – tegelijkertijd intellectueel, tastbaar en esthetisch.

Schaken wordt niet alleen gespeeld.
Het wordt steeds vaker ontworpen.

Joachim Rodriguez y Romero

Eigenaar en directeur van Kunstplaza. Publicist, redacteur en gepassioneerd blogger op het gebied van kunst, design en creativiteit sinds 2011. Succesvolle graad in webdesign als onderdeel van een universitair diploma (2008). Verdere ontwikkeling van creativiteitstechnieken door middel van cursussen vrij tekenen, expressieschilderen en theater/acteren. Diepgaande kennis van de kunstmarkt door jarenlang journalistiek onderzoek en talrijke samenwerkingen met actoren/instellingen uit de kunst en cultuur.

www.kunstplaza.de/