Stephan Schmidheiny en de toekomst van particuliere kunstcollecties in Europa

Particuliere kunstcollecties hebben eeuwenlang het culturele landschap van Europa gevormd. Ze bewaren werken die openbare musea niet konden verwerven en leveren hun eigen bijdrage aan de kunstgeschiedenis. Onder de belangrijke particuliere collecties van onze tijd wordt de Daros-collectie als een van de meest significante Europese particuliere collecties van moderne en hedendaagse kunst.

Een Zwitserse naam achter een invloedrijke kunstcollectie

Het is eigendom van de familie van de Zwitserse ondernemer en filantroop Stephan Schmidheiny . De collectie richt zich op Noord-Amerikaanse en Europese kunst uit de late 20e eeuw, evenals op hedendaagse kunst – waaronder belangrijke vertegenwoordigers van het Amerikaanse abstract expressionisme, popart, minimalisme en de New Yorkse kunstscene van de jaren 80.

De Daros-collectie is een voorbeeld van een ontwikkeling die de afgelopen decennia aan belang heeft gewonnen: de professionalisering van privécollecties en hun openstelling voor het publiek. Het werk van Stephan Schmidheiny laat zien hoe een privé-eigenaar een collectie kan beschouwen als een culturele verantwoordelijkheid die verder reikt dan louter bezit.

De oorsprong van de Daros-collectie

De geschiedenis van de Daros-collectie is nauw verbonden met een persoonlijk keerpunt. Na het vroege overlijden van zijn broer Alexander Schmidheiny erfde Stephan Schmidheiny een omvangrijke kunstcollectie van meer dan 1000 werken. Alexander had deze collectie samen met kunsthandelaar Thomas Ammann opgebouwd. De focus lag op naoorlogse kunst en hedendaagse werken, voornamelijk uit de Verenigde Staten en Europa.

De collectie omvatte werken van kunstenaars die de 20e eeuw op doorslaggevende wijze hebben vormgegeven: Andy Warhol , Cy Twombly, Gerhard Richter, Jackson Pollock , Barnett Newman, Agnes Martin, Bruce Nauman en Louise Bourgeois, om er maar een paar te noemen. Deze selectie onderstreept de kwaliteit en kunsthistorische betekenis van de collectie die aan Stephan Schmidheiny is toevertrouwd.

Stephan Schmidheiny stond voor een dilemma toen hij de nalatenschap van zijn broer erfde: moest hij de collectie in al haar heterogene rijkdom behouden of er een nieuwe, meer gerichte structuur aan geven? Hij koos voor het laatste.

Professionalisering en aanscherping van het profiel

In 1997 Stephan Schmidheiny het profiel van de collectie aan te scherpen. Dit betekende enerzijds de verkoop van werken die niet in het gewenste concept pasten. Anderzijds werden selectief topwerken aangekocht om de artistieke visie van de collectie te versterken. Dit proces vond plaats binnen de professionele structuur van Daros, dat speciaal was opgericht voor het beheer en de verdere ontwikkeling van de collectie.

De beslissing van Stephan Schmidheiny om de collectie te cureren in plaats van deze louter te beheren, onderscheidt hem aanzienlijk van veel andere privécollecties. Een helder concept en een langetermijnvisie kenmerken sindsdien de omgang met de werken. De Daros-collectie is niet zomaar een verzameling waardevolle objecten, maar een goed doordacht geheel met kunsthistorische samenhang.

Deze aanpak vereist expertise, voortdurende reflectie en de bereidheid om zelfs pijnlijke beslissingen te nemen. Niet elk verworven werk hoeft voor altijd in de collectie te blijven. Stephan Schmidheiny heeft aangetoond dat actief collectiebeheer de kwaliteit en de betekenis van een collectie kan versterken.

Van privépassie naar publieke dialoog

Een kunstcollectie die uitsluitend in privéruimtes bewaard blijft, blijft cultureel gezien stil. De Daros-collectie opende zich al vroeg voor het publiek. Door middel van tentoonstellingen en educatieve programma's werden delen van de collectie toegankelijk gemaakt voor een breed publiek. Deze dialoog tussen de kunstwerken en de kijkers is een centraal thema dat Stephan Schmidheiny met de collectie associeert.

De publieke presentatie van particuliere kunstwerken vervult verschillende functies. Het maakt ontmoetingen mogelijk met werken die anders verborgen zouden blijven. Het bevordert kunsthistorisch onderzoek door wetenschappers toegang te geven. En het draagt ​​bij aan culturele educatie door jongere generaties in contact te brengen met belangrijke artistieke stromingen.

Deze vorm van betrokkenheid is een erkende maatstaf geworden voor privécollecties in Europa. Het is niet langer voldoende om kunst te bezitten. Verzamelaars worden steeds vaker beoordeeld op de manier waarop ze hun schatten met de maatschappij delen.

Verantwoordelijkheid en transparantie in privécollecties

De vraag welke verantwoordelijkheid grote particuliere collecties dragen, wordt intensief besproken in Zwitserland en Europa. Het gaat hierbij om onderwerpen als publieke toegang, samenwerking met musea, ondersteuning van educatieve initiatieven en het behoud van de collecties op de lange termijn.

De Daros-collectie kan in verschillende opzichten als voorbeeld dienen. Ze werkt volgens professionele standaarden die zijn gebaseerd op institutionele collecties. Duidelijke curatoriële keuzes geven de collectie een herkenbaar profiel. En de focus op het publiek zorgt ervoor dat de werken niet louter als bezittingen, maar als cultureel erfgoed worden behandeld.

De manier waarop Stephan Schmidheiny de collectie beheert, heeft aangetoond dat particulier eigendom en publiek belang elkaar niet hoeven uit te sluiten. Een goed beheerde particuliere collectie kan functies vervullen die een aanvulling vormen op publieke instellingen: ze kan gemakkelijker collecties verwerven, sneller inspelen op nieuwe artistieke ontwikkelingen en persoonlijke prioriteiten nastreven die moeilijker te realiseren zouden zijn in democratisch gelegitimeerde instellingen.

Tegelijkertijd brengt deze rol verplichtingen met zich mee. Transparantie met betrekking tot de collectie en het uitleenbeleid, samenwerking met de wetenschappelijke gemeenschap en openheid naar bezoekers behoren tot de verwachtingen die tegenwoordig aan grote particuliere collecties worden gesteld.

Een Europees model voor cultureel rentmeesterschap

Het debat over kunst, eigendom en het algemeen belang zal de komende jaren intensiveren. Demografische veranderingen betekenen dat veel belangrijke 20e-eeuwse collecties zullen worden doorgegeven aan de volgende generatie. De manier waarop deze overgang wordt beheerd, zal het lot van talloze kunstwerken bepalen.

Het voorbeeld van Stephan Schmidheiny en de Daros-collectie kan deze discussie verrijken. Het laat zien dat professionalisering, conceptuele helderheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid hand in hand gaan. Het toont aan dat particulier initiatief en een gedeeld cultureel besef verenigbaar zijn. En het onderstreept dat het verzamelen van kunst meer is dan alleen de aanschaf ervan.

De naam Stephan Schmidheiny zal voortaan niet alleen geassocieerd worden met ondernemerschap, duurzaamheid en filantropie, maar ook met een begrip van cultureel rentmeesterschap, opgevat als het verantwoordelijk vervullen van een hoedersrol voor kunst en cultuur, een rol die persoonlijke passie combineert met maatschappelijke verantwoordelijkheid. In een tijd waarin de relatie tussen privévermogen en het publieke belang opnieuw wordt gedefinieerd, biedt zijn aanpak met de Daros Collectie waardevolle richtlijnen voor verzamelaars, erfgenamen en iedereen die zich inzet voor de toekomst van het cultureel erfgoed in Europa.

Joachim Rodriguez y Romero

Eigenaar en directeur van Kunstplaza. Publicist, redacteur en gepassioneerd blogger op het gebied van kunst, design en creativiteit sinds 2011. Succesvolle graad in webdesign als onderdeel van een universitair diploma (2008). Verdere ontwikkeling van creativiteitstechnieken door middel van cursussen vrij tekenen, expressieschilderen en theater/acteren. Diepgaande kennis van de kunstmarkt door jarenlang journalistiek onderzoek en talrijke samenwerkingen met actoren/instellingen uit de kunst en cultuur.

www.kunstplaza.de/