Kunst uit de prehistorie en vroege geschiedenis: een periode van beschouwing

Iedereen die zich in een nieuw kennisgebied verdiept, wil eerst de basisprincipes : Waar gaat het over?

Het gaat over kunst, hoe dat ook gedefinieerd mag worden. Kunst uit de prehistorie en vroege geschiedenis, dat wil zeggen de kunst die onze voorouders achterlieten voordat de eigenlijke (geschreven) geschiedschrijving begon.

Over welke periode heeft deze kennis zich ontwikkeld (met andere woorden, voor degenen die deze kennis later nodig zullen hebben als onderdeel van een opleiding: hoeveel moet ik leren)?

Als het gaat om de prehistorie en vroege kunstgeschiedenis, is er uiteindelijk niet zo veel 'materiaal': de prehistorie en vroege kunstgeschiedenis beginnen met de menselijke geschiedenis; de menselijke geschiedenis begint met het stenen tijdperk; het stenen tijdperk begint in de tijd dat het geslacht Homo zich van de apen onderscheidde door het gebruik van vuur en gereedschap. Het eerste bewijs van Homo in Centraal-Europa is 600.000 jaar oud, en daarom vormen juist deze 'paar jaar' voor de kunstgeschiedenis de officiële periode die wordt beschouwd voor de prehistorie en vroege kunstgeschiedenis.

Het klinkt als een complex onderwerp waar iedereen die bekend is met de prehistorie van de kunst zich van bewust zou moeten zijn... maar het is eigenlijk minder ontmoedigend. De prehistorie en vroege kunstgeschiedenis kunnen pas concreet worden als er een kunstwerk te vinden is. De oudste bekende grottekeningen van anatomisch moderne mensen in Europa zijn slechts 40.000 jaar oud, en het oudste bekende kunstwerk is slechts 43.000 jaar oud – wat neerkomt op 43.000 jaar prehistorische en vroeghistorische kunst in Europa.

Zo is het tot nu toe zeker geweest, en zo wordt het nog steeds op scholen onderwezen; maar waarschijnlijk niet voor lang meer: ​​in februari 2018 onthulde een internationaal onderzoeksteam van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie dat Neanderthalers in Europa grottekeningen maakten meer dan 20.000 jaar vóór de komst van anatomisch moderne mensen (die vermoedelijk zo'n 40.000 jaar geleden Europa bereikten).

Met behulp van uranium-thoriumdatering analyseerden de onderzoekers 60 monsters van carbonaatkorsten op de pigmenten van schilderingen in drie Spaanse grotten: de Cueva de La Pasiega in het noordoosten, de Maltravieso-grot in het westen en de Ardales-grot in het zuiden.

Deze vroege schilderingen zijn rood en soms zwart gekleurd en bevatten groepen dieren, stippen en geometrische symbolen. Ook positieve en negatieve handafdrukken en rotstekeningen werden in het ontwerp verwerkt. De analyse van de vondst heeft echter om een ​​andere reden voor opschudding onder experts gezorgd: moderne methoden hebben aangetoond dat de schilderingen minstens 64.800 jaar oud zijn.

Een ontdekking die de menselijke kunst plotseling zo'n 20.000 jaar eerder zou plaatsen als we Neanderthalers als mensen beschouwen. Behoren Neanderthalers tot de menselijke familie? In bredere zin zeker wel – Homo neanderthalensis evolueerde parallel aan de anatomisch moderne Homo sapiens en behoort, net als zij, tot het geslacht Homo, waarvan wij (Homo sapiens) nu de enige overgebleven leden zijn.

Als het gaat om het erkennen van grottekeningen als menselijke kunst, is het echter veel belangrijker dat Homo neanderthalensis en Homo sapiens weliswaar parallel evolueerden uit de Afrikaanse Homo erectus, maar niet los van elkaar: Homo sapiens evolueerde in Afrika, terwijl Homo neanderthalensis in Europa evolueerde en gedurende een bepaalde periode grote delen van Zuid-, Midden- en Oost-Europa bewoonde. En we weten nu dat Homo sapiens en Homo neanderthalensis tienduizenden jaren lang in elkaars nabijheid leefden.

Het DNA van het Neanderthaler-genoom is nu ook in kaart gebracht en heeft bewijs geleverd voor meerdere genstromen tussen Neanderthalers en Homo sapiens. Als seksueel ongeremde, compatibele wezens zo lang "van deur tot deur" samenleefden, is de veronderstelling dat ze gretig paarden niet echt vergezocht.

De nakomelingen van deze "contacten met buitenlanders" vragen zich niet af of deze mooie ogen (borsten, penissen) wel bij hun eigen stam horen; wij Europeanen dragen immers allemaal min of meer neanderthalgenen in ons.

Het is al geruime tijd bekend dat de menselijke evolutiegeschiedenis complexer is dan vroege antropologen aannamen. De ' Out-of-Africa'-theorie wordt zeker aangevuld door veel bewijs voor de 'Out-of-Europe'-theorie, en het is redelijk om aan te nemen dat veel meer vroege mensen zich op gemengde wijze voortplantten waar ze elkaar ook tegenkwamen. Racisme en xenofobie tonen dus in de eerste plaats aan dat de mensen die zich op deze manier willen distantiëren, volkomen onwetend zijn van de feiten.

Als Europeanen (tegenwoordig: mensen, want Europeanen hebben zich ook over de hele wereld verspreid) meer of minder Neanderthalgenen in zich dragen, zouden we deze grottekeningen ook tot de menselijke kunstgeschiedenis kunnen rekenen, die dan minstens 64.800 jaar oud zou zijn.

Vooral Duitsers konden dit, aangezien het Neanderdal midden in Noordrijn-Westfalen ligt. Men kan zich waarschijnlijk al voorstellen dat het nieuws van deze baanbrekende ontdekking esoterisch ingestelde Duitse kunsthistorici in vervoering zal brengen: eindelijk is de reden gevonden waarom de kunstgeschiedenis zich in Duitsland heeft ontwikkeld…