Kunst uit de prehistorie en vroege geschiedenis: Germaanse kunst; Osebergse stijl

De Osebergse stijl is de eerste van verschillende overlappende kunststijlen uit de Vikingtijd ; deze stijl verspreidde zich vanaf ongeveer het einde van de 8e eeuw over heel Scandinavië.

De naam verwijst naar een belangrijke locatie: in 1904 werd op een landgoed in Oseberg aan de Noorse Oslofjord een scheepsgraf ontdekt, waaruit Zweedse en Noorse archeologen gezamenlijk het "Osebergschip" opgroeven.

Het kostte hen twee jaar om de rijk gedecoreerde grafvondst uit de Vikingtijd op te graven (omdat ze het graf niet echt hebben opgegraven, maar het hebben vrijgemaakt door eroverheen te schilderen); het relatief goed bewaard gebleven langschip is nu te bewonderen in het Vikingschepenmuseum in Oslo , Noorwegen.

De Oseberg-stijl werd gebruikt voor het versieren van alledaagse voorwerpen en sieraden van hout en metaal ; het kenmerkende motief is het grijpende dier .

Hoewel dit in werkelijkheid niet bestaat, is zijn verschijning al sinds de tweede helft van de 5e eeuw zorgvuldig voorbereid. In die tijd ontving de kunst van de postchristelijke Germaanse volkeren, die een strikt cultisch en religieus karakter hadden gekregen, sterke inspiratie van externe invloeden: de geest van de laatantieke Romeinse kunst was nog steeds aanwezig in West- Scandinavië , en de Kelten ontwikkelden langzaam hun eigen artistieke ideeën (die Aziatische steppevolken zoals de Scythen en Sarmaten al bezaten en bij elke handelsontmoeting met zich meebrachten).

Uit dit alles, aangevuld met enkele Ierse en Angelsaksische invloeden en hun eigen tradities, ontwikkelden de Germaanse volkeren hun eigen dierstijlen . Een wilde en kleurrijke verzameling gestileerde dierenfiguren, "anatomisch verfijnd" tot de verhoudingen perfect aansloten bij de verweven versieringen.

De Dierstijl III (of Vendel E-periode , genoemd naar een groot veld met bootgraven gevonden in Uppland, Zweden) werd voltooid tegen het einde van de 7e eeuw. Daarna begonnen de oorspronkelijke diervormen plaats te maken voor weelderige ranken en kronkelende verstrengelingen, toen de wonderbaarlijke roofvogel ten tonele verscheen en de ontwikkeling van de Osebergstijl inluidde.

Dit grijpende wezen was een dierachtig schepsel met een zodanig aanpassingsvermogen dat de kunsthistoricus zelf het niet preciezer heeft kunnen definiëren. Dit is geen tekortkoming, maar vermoedelijk juist de essentie van de zaak, of een logisch gevolg, ervan uitgaande dat de vormen van het grijpende wezen zich vloeiend aan de respectievelijke eisen aanpasten.

Dit mystieke maar praktische "dier voor alle gelegenheden" is waarschijnlijk geïnspireerd op de leeuwenafbeeldingen in de Karolingische en Angelsaksische kunst , die zich in die tijd vanuit het Frankische Rijk over Noord-Europa verspreidden. Dat is tenminste de aanname van de meeste onderzoekers op dit gebied; andere auteurs zien de oorsprong van de griffioen in de (Engelse) verluchte manuscripten uit die tijd, waarin vaak eekhoornachtige dieren werden afgebeeld.

Dit zou het trotse, mystieke wezen van de eeuw in diskrediet brengen als afstammeling van de eerste boekillustraties in de stijl van schattig, snel en goedkoop (tegenwoordig meestal sexy, snel en goedkoop), omdat de boekillustraties van die tijd wemelden van konijnen en andere schattige kleine dieren – dat is waarschijnlijk ook een beetje kortzichtig.

Maar zelfs als de minderheidsmening correct zou zijn: men kan zich heel goed voorstellen hoe de nakomelingen van de trotse vroege menselijke ontwerpers van roofdieren zouden reageren op het feit dat hun heraldische dier zogenaamd gebaseerd was op een soort "naakte borstvervanger".

Destijds werden mythen en verdere mythen gevormd uit elk mystiek beeld, en heraldische dieren kregen zo bijna staatsondersteunende functies: zelfs in het wapen van Sissi ondersteunen twee griffioenen het schild; de hertogen van Pommeren vormen de Griffioen-dynastie; in 1884 stichtte groothertog Friedrich Franz III de Mecklenburgse Griffioenorde, een onderscheiding in vijf klassen… Geen schijn van kans; en er bestaan ​​natuurlijk nog veel meer mythen rond de legendarische Griffioen , die dan enigszins belachelijk zouden lijken.

de Broa-stijl naar een verguld bronzen hoofdstelbeslag met griffioenmotieven uit een graf bij Broa/Gotland , bleef bestaan ​​tot het midden van de 9e eeuw en werd vervangen door de Borre-stijl.

Daarna ontwikkelden de Vikingen nog verschillende andere stijlen, zoals de Jelling-stijl , de Mammen-stijl , de Ringerike-stijl en de Urnes-stijl , totdat rond 1100 na Christus de eerste geavanceerde beschavingen in dit deel van de wereld tot bloei kwamen.