Harun Farocki, Heiner Müller en de actualiteit van "de strijd"

De artikelen over filmmaker Harun Farocki , "Harun Farocki: De uiteindelijk triomfantelijke opkomst van het scherpe oog" en "Harun Farocki als leraar voor het leven", behandelen uitvoerig het feit dat het werk van Harun Farocki relevanter is dan ooit in het licht van de huidige veranderingen in onze wereld, wat ook duidelijk tot uiting komt in de ontvangst van zijn kunst.

Al in 1976 regisseerde Farocki samen met Hanns Zischler twee toneelstukken van Heiner Müller in het Theater Basel, “Die Schlacht” en “Traktor” (oorspronkelijk een scène bedoeld voor “Die Schlacht”, die Müller ontwikkelde tot een zelfstandig toneelstuk dat vaak samen met “Die Schlacht” werd opgevoerd).

Deze stukken zijn momenteel zo relevant dat een kleine uitstap binnen de Farocki-artikelen een nadere beschouwing rechtvaardigt:

De teksten van de belangrijke toneelschrijver Heiner Müller ontmantelen op een sluwe en grondige manier de belangrijkste mythe van het nationaalsocialisme – de Duitsers als een ‘volksgemeenschap’ die tot de dood toe bereid is voor ‘Führer, Volk en Vaderland’.

“De Nacht van de Lange Messen” gebruikt het voorbeeld van een paar broers om de carrière van verraders te illustreren die onvermijdelijk schuilgaat achter elke racistische of anderszins bekrompen scheidslijn; de scène eindigt met de moord op de broer.

In de scène "Ik had een kameraad" verslinden drie soldaten de vierde, de zwakste sterft door honger en wordt zo "een kameraad die de vuurkracht vergroot en zo van een gevaar naar de uiteindelijke overwinning leidt" - het ideologische cynisme van de rechtvaardigende uitspraken van de soldaat zou ook uit het kamp van een zogenaamde staat kunnen komen.

In "Petty Bourgeois Wedding" roept een fanatieke krijger zijn familie op tot "heldhaftige zelfmoord". Omdat ze liever geen helden zijn, vermoordt hij hen, maar hij mist de moed voor de logischerwijs daaropvolgende zelfmoord. Geen probleem, er wordt snel een innovatieve aanpak gevonden: "Waar een einde is, is een begin" en "De sterken zijn het machtigst in hun eentje". Is dit net zo brutaal en clichématig als de vaak levensvernietigende "prestatie gedreven door passie", die wordt vervangen door "Vertrouwen is het begin van alles"?

Niemand hoeft zich te associëren met fanatieke strijders, noch met fanatiek speculerende banken.

"Butcher and Wife" laat in vijf korte scènes zien hoe "de gemiddelde volgeling" binnen een segregerende, antidemocratische en mensenrechtenvijandige organisatie aanvankelijk (economisch) profiteert. Vervolgens wordt hij, op bevel van hogerhand, uitgekozen om persoonlijke schuld te dragen – en mist hij de scrupules om zich met voldoende kracht tegen dit bevel te verzetten en zijn daden te bepalen of te voorkomen.

Omdat hij de misdaad in werkelijkheid niet wilde begaan, voornamelijk uit lafheid, vlucht hij ook uit lafheid weg om de verantwoordelijkheid voor deze misdaad te ontlopen of ter verantwoording te worden geroepen.

Zijn kring bestaat uitsluitend uit 'gewone volgelingen' wier geweten al bij een even lage drempel bezwijkt. Het onvermijdelijke gevolg is dat de morele wankelmoedigheid van zijn eigen vrouw hem uiteindelijk zijn leven kost. Het is moeilijk om een ​​krachtigere en bondigere weergave te bedenken van hoe gevaarlijk volgelingen zijn en hoe snel ze gevaarlijke burgers kunnen worden – dit korte drama kan aandachtige kijkers in een staat van diepe berusting storten.

“Het laken of de Onbevlekte Ontvangenis” laat ons zien hoe het slachtoffer van verraad nog steeds door de verraders wordt gebruikt voor persoonlijk gewin, zelfs nadat de grootst mogelijke schade is aangericht (in dit geval: zijn dood) – zo voelen veel slachtoffers van financiële fraude zich vandaag de dag, die geen enkele compensatie van het rechtssysteem kunnen verwachten.

“Tractor” behandelt het leven “na de strijd”, een ellendig, uitgehold en hongerig bestaan ​​voor de nationale gemeenschap, die zich zo gemakkelijk laat aanzetten door de leider tot daadwerkelijke daden van bloedvergieten en onrecht.

Na deze reeks kluchtige taferelen, de betekenis van een strijd "voor leider, volk en vaderland", is er niets meer over van de nobele nationale gemeenschap