VALIE EXPORT: Een blik op onverwachte artistieke diversiteit

VALIE EXPORT: Een stille ster in de kunstwereld?

VALIE EXPORT is volledig in hoofdletters geschreven, niet in de laatste plaats omdat haar artiestennaam ook een beschermd logo is dat volledig uit hoofdletters bestaat. VALIE EXPORT laat ook steeds meer van zich horen in de internationale kunstranglijsten; rond het jaar 2000 stond ze rond de 100e plaats, maar in 2008/2009 brak ze door de 50e plaats en is sindsdien gestaag gestegen naar de top een derde van 's werelds beroemdste kunstenaars (met af en toe een terugval, meest recent in juli 2016 toen ze naar de 48e plaats zakte).

Dat VALIE EXPORT de absolute top van de wereldranglijst zou bereiken (en daar rustig zou blijven, zonder dat de tabloidkiosken zouden bezwijken onder de overbelasting) was aan het begin van VALIE EXPORTs carrière, 50 jaar en minstens evenveel schandalen eerder, volstrekt ondenkbaar... alleen de meest creatieve en veelzijdige provocateurs ter wereld kunnen dat bereiken. Maak kennis met een van hen.

VALIE EXPORT maakt kunst voor specialisten

De werken van VALIE EXPORT zijn soms alleen bekend bij specialisten:

Filmliefhebbers met wortels in de jaren 60 en hun herinneringen daaraan kennen “Expanded Cinema” , de tastbare bioscoop met de kleinste bioscoop ter wereld en het gordijn dat exclusief voor twee handen voor de borsten van de kunstenaar omhoogging. Deze opening vond plaats ter gelegenheid van de eerste Europese bijeenkomst van onafhankelijke filmmakers in München in 1968… “TAPP und TASTKINO Expanded Cinema Aktion” , performance.

Filmliefhebbers en feministen van middelbare leeftijd kennen de speelfilm "Die Praxis der Liebe" genomineerd werd voor de Gouden Beer op het Internationale Filmfestival van Berlijn

Voor al die trotse jonge vrouwen van nu die "het feminisme hebben overwonnen" (omdat ze graag een vijfde minder verdienen dan mannen in precies dezelfde baan, of omdat trots plus ontkenning genoeg is om de realiteit volledig te negeren): bekijk dit dringend en denk na over waarom "het hele man-vrouw-machtsverhaal" sindsdien niet tot beschavingsniveau is gestegen, maar in plaats daarvan is afgezakt naar 50 tinten grijs..

Iedere bewonderaar van het 'Weense Actionisme' en de soms ruwe acties die daarbij horen, plaatst VALIE EXPORT in een direct verband met Günter Brus, Hermann Nitsch, Otto Mühl of Rudolf Schwarzkogler. Hoewel haar contact met de 'Weense Actionisten', afgezien van haar lidmaatschap van het Weense Instituut voor Directe Kunst, dat in 1966 werd opgericht door Günter Brus en Otto Mühl, voornamelijk verliep via haar toenmalige partner, kunstenaar en mediacriticus Peter Weibel (die de Actionisten immers hun naam had gegeven).

Hoewel ze hun werk duidelijk wilde onderscheiden van haar eigen werk als actie- en performancekunstenaar, zowel qua esthetiek, inhoud als vorm; hoewel haar werk als mediakunstenaar en filmmaker de beperkingen van de "Weense Actionisten" al oversteeg.

Wie bekend is met de kunstwereld kent VALIE EXPORT van documenta (Capitals meet Common…), nr. 6 in 1977 en nr. 12 in 2007. Of van de Biënnale van Venetië, 1980 (EXPORT was samen met Maria Lassnig curator van het Oostenrijkse paviljoen), 2007 en 2009 (EXPORT was mede-curator van het Oostenrijkse paviljoen).

VALIE EXPORT is bij een breder publiek bekend, bijvoorbeeld door de dubbele schaar in het Belvedere-paleispark in Wenen (installatie "Die Doppelgängerin" , 2010, zie de volgende afbeelding), het monument voor nazi-verdrevenen aan de Stadtsee in Allentsteig in Neder-Oostenrijk, of als ontwerper van de Oostenrijkse Filmprijs (zie onderstaande afbeelding).

Wie tot nu toe alleen de afzonderlijke werken heeft gezien, zou er baat bij hebben het complete oeuvre te bekijken. Het biedt een ware schat aan totaal verschillende kunstwerken, afkomstig van één geest en één hand..

VALIE EXPORT's consistente weg naar kunst

VALIE EXPORT werd in 1940 in Linz geboren als Waltraud Lehner, terwijl haar vader voor zijn land vocht en in de oorlog om het leven kwam. Haar moeder voedde Waltraud en haar twee zussen alleen op, naast haar werk als lerares, met steun van de plaatselijke kloosterschool waar de zussen naartoe gingen.

Het is niet bekend waar de jonge Waltraud de inspiratie vandaan haalde om zich met kunst bezig te houden; in een stad als Linz is een simpele wandeling echter al voldoende.

Ze wilde absoluut "iets met kunst doen" en begon van 1955 tot 1958 aan een opleiding aan de School voor Toegepaste Kunsten in Linz. Tijdens haar opleiding maakte ze haar eerste schilderijen en fotografische zelfportretten "Metamorfoses van Identiteit"

Op 18-jarige leeftijd (1958) trouwde ze voor het eerst met een zekere heer Höllinger en werd ze datzelfde jaar moeder van een dochter. In 1960 scheidde ze echter van haar man, vertrok naar Wenen en studeerde daar tot 1964 aan het Hoger Federaal Instituut voor Onderwijs en Onderzoek in de Textielindustrie.

Na het behalen van haar diploma in design, ging Valie Export aan de slag in de filmindustrie , waar ze in 1964 en 1965 werkte als scriptmeisje, filmmonteur, editor en figurant. Haar eerste scenario voltooide ze in 1966 : "OUT WITH OLD DOESN'T MAKE NEW – an attempt at meaninglessness. metaphorical image association, project" .

In 1967 veranderde Waltraud Lehner Höllinger haar naam in VALIE EXPORT, in hoofdletters, als artiestennaam, artistiek concept en logo – en met de bedoeling om in de toekomst artistiek actief te zijn onder haar eigen naam, niet de naam van een overleden (nationaalsocialistische) vader, niet de naam van een lang geleden heengegaan echtgenoot.

VALIE staat voor Waltraud en misschien ook voor waarde (geldig, waarde), EXPORT staat voor geëxporteerde ideeën en gedachten en de weg vanuit de veilige haven (Ex Port) naar de wijde wereld van de cultuur, die VALIE EXPORT nu op duurzame en succesvolle wijze bewandelt:

VALIE EXPORT: Een welkome anti-ster in de mediawereld!

Met films als "Expanded Cinema" , performances als "Cutting" (1968 en 1972, vijf delen, knipsels met een schaar en het scheren van schaamhaar eindigen in fellatio) en werken als "Body Sign Action" (1970, het lichaam als canvas en een kousenband getatoeëerd op de dij), heeft VALIE EXPORT in korte tijd met de kracht van een bulldozer door elke fijn gecultiveerde kleinburgerlijke denktuin heen geploegd – dringend nodig voor nieuwe groei, maar aanvankelijk pijnlijk.

De Oostenrijkse burgers, zo pijnlijk geschokt, boden weerstand, samen met en aangespoord door een pers die altijd de luidste stem geloofwaardig achtte. Of beter gezegd, geloofwaardigheid schenken aan dit soort "ik-spreek-voor-de-meerderheid"-pers is de aloude vorm van de eeuwig nagestreefde perpetuum mobile.

Een woordmachine in plaats van een technische machine, die laster en haat produceert in plaats van energie, maar die per definitie, gezien de logica achter het ontstaan ​​van dergelijke persberichten, in ieder geval volledig zonder energieverbruik voor de producerende pers tot stand komt:

Omdat diversiteit met name de minder intelligente mensen angst inboezemt, is er altijd veel verontwaardiging, vooral onder de minder intelligente mensen, over innovaties of provocaties die tot innovaties moeten leiden. Aanvankelijk worden voor deze innovaties doorgaans allerlei overwegingen, redenen en motieven aangevoerd – interessante ideeën en, in een functionerende democratische staat, het uitgangspunt voor een meerzijdige dialoog…

Totdat de "voor-de-meerderheidspers" de gemeenschappelijke oorzaak van de verontwaardiging – meestal motieven afkomstig uit het oeroude reptielenbrein van de mens en dus de "grootste collectieve domheid" – omzet in een (wekenlang geschikte) krantenkop.

En zo ontstaat er een nieuwe sociale klasse op het niveau van de grootste gedeelde domheid, die soms voortduurt tot ze de democratie bedreigt en soms van korte duur is, maar er in ieder geval voor zorgt dat een paar van de slimmere geesten die het land hard nodig heeft, emigreren…

Collectieve domheid en de voorloper daarvan, onwetendheid, zijn gevaarlijke vijanden en worden nog gevaarlijkere vijanden wanneer ze, zoals zojuist beschreven, opzettelijk worden gecreëerd om snel winst te behalen.

VALIE EXPORT heeft de volle impact ondervonden van wat er kan losbreken na een door de pers aangewakkerde massale verontwaardiging tegen plotseling onterecht als vernieuwers bestempelde bedrijven... laster en vervolging, intimidatie en bedreigingen; de heksenjacht was zelfs gericht tegen de voogdijrechten van haar dochter.

Aan de zelfbenoemde veroveraars van het feminisme: als jullie niet snel je verstand gebruiken, kunnen dergelijke heksenjachten op vrouwen met een eigen mening snel weer gemeengoed worden… Oh ja, dat gaat jullie niet aan.

Het goede overwint, VALIE EXPORT

Maar EXPORT bleef, ondanks alle onrust, gewoon kunst maken: speelfilms, performances, objecten, acties en installaties.

De tentoonstellingen begonnen in 1966 en in 1992 werd de eerste retrospectieve, "VALIE EXPORT. Levend of dood. Retrospectief" , gehouden in de Landesgalerie Linz van het Oostenrijkse Staatsmuseum Opper-Oostenrijk. Sinds 2001 staat de "Export Cube – De transparante ruimte" op de Lerchenfelder Gürtel in Wenen, een veilige stedelijke ruimte voor vrouwen die de inwoners van Wenen willen vermaken met culturele activiteiten.

In totaal kon de kunstenaar tegen de zomer van 2016 terugkijken op bijna 40 solotentoonstellingen en meer dan 500 groepstentoonstellingen, waarschijnlijk op elke plek ter wereld waar ooit een kunsttentoonstelling heeft plaatsgevonden.

VALIE EXPORT heeft zijn naam waargemaakt: Gegarandeerde kunstexport vanuit Oostenrijk , die zelfs de meest afgelegen uithoeken van de kunstwereld bereikt.

De tentoonstellingsgeschiedenis van kunstenaar Valie Export is opvallend, omdat ze, vergeleken met andere toonaangevende kunstenaars, aanzienlijk minder tentoonstellingen van haar werk heeft gehad. Dit heeft zo zijn redenen; het weerspiegelt ten eerste een eeuwenoud debat in de kunstgeschiedenis over de mate waarin fotografie (oorspronkelijk bedoeld als een technisch middel om de werkelijkheid één-op-één weer te geven) überhaupt als kunst kan worden beschouwd.

De gemiddelde topkunstenaar schildert, maakt conceptuele kunst, bouwt installaties, 'beeldhouwt' afbeeldingen in steen, hout of brons; maar hij drukt niet 'zomaar' op de ontspanknop van een camera om vervolgens te beweren dat het resultaat kunst is.

Niemand die de kunstwereld op de voet volgt, zal dit vandaag de dag betwisten – miljoenen voor een "echte Gursky" en 400.000 voor 80 nieuwe prenten van Eggleston bevestigen dit met harde feiten.

de fotografie met kracht aangeklopt bij de deuren van de kunst , maar moest verbazingwekkend lang vechten om toegang te krijgen tot de heilige hallen ervan.

Een beetje strijd bij de ingang is gebruikelijk: zelfs kunstenaars als Picasso en enkele van zijn vroege tijdgenoten, die met hun avant-gardistische ideeën hun tijd ver vooruit waren, werden lange tijd afgewezen door de jury van het belangrijkste kunstevenement van hun tijd – de Salon de Paris, opgericht door koning Lodewijk XIV.

De reguliere kunsttentoonstelling, die in 1667 van start ging en in de 19e eeuw nog steeds het centrum van de "traditionele" Franse kunstscene vormde, werd voortgezet tot 1884, toen de "Société des Artistes Indépendants" (Vereniging van Onafhankelijke Kunstenaars) werd opgericht en met de "Salon des Indépendants" een tegenvoorstel presenteerde.

De artistieke aspiraties van de fotografie werden al in de tweede helft van de 19e eeuw geformuleerd: "Picturale fotografie" had als doel niet alleen de realiteit, maar ook emotionele toestanden of fundamentele waarden symbolisch weer te geven.

In de "vroege kunstfotografie" worden fotografische middelen expliciet gebruikt om inhoudelijke of formele overwegingen uit te drukken.

Lange tijd ontkende de meerderheid van de kunstenaars die destijds doorgaans actief waren als 'beeldende kunstenaars in de engere zin' (conceptuele kunst, installatiekunst, performancekunst etc. waren nog maar net in opkomst) – en in elk geval de meeste kunstcritici – zonder enige kans dat de door een camera gemaakte 'foto's' ook maar enige artistieke kwaliteit bezaten.

Pas aan het einde van de vorige eeuw werd fotografie opgenomen in de 'kunst' (die destijds niet echt floreerde vanwege de onrust en het grote verlies aan Joodse kunstenaars als gevolg van de Tweede Wereldoorlog); niet zonder gevolgen, zoals de cijfers van de VALIE EXPORT-tentoonstelling laten zien.

Het aantal solotentoonstellingen – 38 solotentoonstellingen voor een kunstenaar die al een halve eeuw in de kunstwereld actief is en tot de 50 beroemdste kunstenaars ter wereld behoort – laat echter de typische vrouwelijke neiging tot nul in een werkelijk angstaanjagende mate zien.

Mannelijke collega's met een vergelijkbaar lange carrière konden hun werk gemiddeld 20 keer zo vaak exclusief presenteren; mannelijke collega's met de nog enigszins verwaarloosde thema's "fotografie en mediakunst" behaalden gemiddeld vijf keer zoveel solo-exposities; en zelfs de "dubbele fout" (vrouw én fotograaf/mediakunstenaar) konden zich in de VS minstens drie keer zo vaak in hun eigen tentoonstellingen presenteren.

Voor een vrouw in de Duitstalige kunstwereld is deze dubbele fout een doodvonnis; afgezien van VALIE EXPORT Rosemarie Trockel de enige andere vrouw uit de Duitstalige wereld die erin slaagde de top 100 van de lijst met beste kunstenaars ter wereld te bereiken.

Aangezien vrouwen echter slechts in fracties vertegenwoordigd zijn op de allerhoogste niveaus van de kunstwereld (15%; sommige traditionele bedrijven die hardnekkig vasthouden aan het neoliberalisme hebben een beter percentage vrouwen), is dit niet echt verrassend.

Alleen de jonge vrouwen van nu, wier feminisme inmiddels is verdwenen, zouden hier volledig van opkijken, maar ze zullen waarschijnlijk niet geïnteresseerd zijn in kunst, behalve misschien op hun nagels.

Vertegenwoordigers van democratische staten en werknemers van niet-gouvernementele organisaties zoals stichtingen, enzovoort – laten we zeggen, alle mensen die (ook) voor iets anders werken dan maximale winst – hebben doorgaans minder problemen met de prestaties van vrouwen dan beursgenoteerde bedrijven die nog steeds georganiseerd zijn op het niveau van jager-verzamelaarsamenlevingen.

VALIE EXPORT heeft daarom talrijke prijzen

• Prijs voor de bevordering van filmkunst van de stad Wenen, 1969
• Staatsbeurs voor literatuur van de burgemeester van Wenen in 1974
• In 1977 ontving hij een speciale vermelding voor "uitstekend" op het 21e Internationale Filmfestival van Londen
• In 1977 werd de speelfilm "Onzichtbare tegenstanders" door de jury geselecteerd voor de Oostenrijkse Staatsprijs voor Film, maar de verantwoordelijke minister weigerde de nominatie goed te keuren.
• 1978 Speciale juryprijs XXI Mostra Internazionale del Film d'Autore, San Remo
• Internationale juryprijs van het 31e West-Duitse kortefilmfestival in Oberhausen in 1985
• 1985 Premio Especiale del Jurado, 27e Internationale Festival voor Documentaire en Korte Film, Bilbao, Spanje
• Speciale prijs op het 8e Tyneside Film Festival in Newcastle, Groot-Brittannië in 1985
• Festivalprijs 1988 op het 7e jaarlijkse Daniel Wadsworth Memorial Video Festival, Hartfort
• Festivalprijs van 1988 op het Internationale Videofestival van San Francisco
• 1990 Stadsprijs voor Schone Kunsten van Wenen
• Cultuurprijs van de deelstaat Opper-Oostenrijk voor kunst en wetenschap, film en video, 1991
• Prijs voor computergrafiek op de Ars Electronica in Linz in 1992
• Oostenrijkse prijs voor video- en mediakunst 1993
• 1995 6e Internationale Triënnale Tekenprijs, Wrocław
• Beeldhouwprijs van de EA-Generali Stichting, Wenen, 1995
• Gabriele Münter-prijs '97 van het Duitse federale ministerie voor Gezinszaken, Ouderen, Vrouwen en Jeugd
• 1998 Eerste CD-ROM-prijs van de Videonale Bonn
• Gustav Klimt-prijs van de culturele afdeling van de stad Wenen, 1998
• Oostenrijkse prijs voor artistieke fotografie, Wenen, 1998
• Alfred Kubin-prijs van de deelstaat Opper-Oostenrijk, 2000
• 2000 Oskar Kokoschka-prijs Oostenrijk, Staatsprijs van de Oostenrijkse federale overheid
• Kunstprijs van de stad Linz, 2002
• Gouden Ereteken 2003 voor Verdiensten aan de Stad Wenen
• Internationale prijs voor kunst en cultuur van het Cultuurfonds van de stad Salzburg, 2004
• Oostenrijkse onderscheiding voor wetenschap en kunst 2005
• Verkiezing in 2005 tot lid van de Oostenrijkse Curie voor Wetenschap en Kunst
• Eredoctoraat van de Universiteit voor Kunst en Design Linz in 2009
• Grote Gouden Eremedaille van de stad Linz uit 2010 voor verdiensten aan de Republiek Oostenrijk
• Wiener Women's Prize 2011 (samen met Ina Wagner)
• Yoko Ono Lennon Courage Awards for the Arts 2014 (samen met Laurie Anderson, Marianne Faithfull en Gustav Metzger)
• Grote Gouden Ereteken van de Stad Linz 2015 voor verdiensten voor de cultuur
• Levenslange prestatieprijs 2015 van het Oostenrijkse federale ministerie van Onderwijs en Vrouwen

33 indrukwekkende prijzen , uitgereikt door mensen die verstand van kunst hebben, in contrast met een zeer ingetogen persoonlijkheid als individuele kunstenaar... wie wil speculeren met kunst, zou de vrouwelijke kunstenaars eens nader moeten bekijken.

VALIE EXPORT vandaag, nu, op dit moment

VALIE EXPORT wordt momenteel vaker tentoongesteld dan ooit tevoren; van iets minder dan een dozijn tentoonstellingen in de jaren 70 en 80 tot meer dan drie dozijn in de jaren 90, heeft ze sinds de eeuwwisseling al meer dan 400 tentoonstellingen , waarvan de volgende momenteel te zien zijn:

• Tot 4 september 2016: “De kunstenaar en zijn zelf. Het abstracte zelfportret in de fotografie van 1960 tot 2000”, Staatsgalerie Stuttgart
• tot 04.09.2016: “Body & Soul”, Essl Museum – Hedendaagse Kunst, Klosterneuburg
• tot 11 september 2016: “1957-1975”, Centro Andaluz de Arte Contemporáneo (CAAC), Sevilla
• tot 18 september 2016: “Invisible Adversaries: Marieluise Hessel Collection”, Hessel Museum of Art & Center for Curatorial Studies Galleries aan Bard College, Annandale-on-Hudson, NY
• tot 25 september 2016: “Punk – Zijn sporen in de hedendaagse kunst”, Museu d'Art Contemporani de Barcelona
• tot 2 oktober 2016: “Geneeskunde in de kunst”, Museum voor Hedendaagse Kunst in Krakau
• Tot 09.10.2016: “Poëzie van verandering”, Museum voor Moderne Kunst, Salzburg
• tot 6 november 2016: “Solo Walks – A Gallery of Walking”, Bündner Kunstmuseum Chur

Op de website van de kunstenaar, ValieExport.at , vind je alles over het VALIE EXPORT Center een internationaal onderzoekscentrum voor media- en performancekunst dat VALIE EXPORT Archief beheert

De site is al zeer goed opgezet; je kunt door maar liefst 222 kunstwerken bladeren, elk met een afbeelding en een eigen pagina met uitleg, bijvoorbeeld een persbericht over het kunstwerk.

In deze openbare collecties kunt u werken van VALIE EXPORT live bekijken:

• Oostenrijk : Douanekantoor Bad Radkersburg, Neue Galerie Graz, Essl Museum voor Hedendaagse Kunst Klosterneuburg, Landesgalerie in het Opper-Oostenrijkse Staatsmuseum + Lentos Kunstmuseum Linz, Galerie Fotohof + Museum voor Moderne Kunst Salzburg, Bank Austria Kunstforum + Museum voor Moderne Kunst Ludwig Foundation Wenen
• Frankrijk : FRAC des Pays de la Loire Carquefou
• Duitsland : Julia Stoschek Collectie Düsseldorf
• Italië : Museum voor Moderne en Hedendaagse Kunst Bolzano, Studio Stefania Miscetti Rome
• Spanje : Museu d'Art Contemporani de Barcelona, ​​ARCO Collection Madrid, Centro Andaluz de Arte Contemporáneo Sevilla
• Zwitserland : Mamco musée d'art moderne et contemporain Genève, Fotomuseum Winterthur
• VS : MOCA Grand Avenue Los Angeles CA, Museum of Modern Art New York City NY
• Verenigd Koninkrijk : Tate Britain Londen

De erfenis van VALIE EXPORT voor de toekomst

Valie Export was van 1989 tot 1992 hoogleraar aan de School of Fine Arts van de University of Wisconsin-Milwaukee, doceerde van 1991 tot 1995 als professor aan de afdeling Visuele Communicatie van de Universiteit van de Kunsten in Berlijn en was van 1995/1996 tot 2005 professor in multimediaperformance aan de Academie voor Mediakunsten in Keulen. Daardoor hebben veel studenten kennisgemaakt met haar werk en zullen zij dit blijven ontwikkelen.

Andere creatieve geesten hoeven niet ver te zoeken naar inspiratie in het diverse oeuvre van VALIE EXPORT. Binnen een werk vol ideeën, dat de kenmerken draagt ​​van een briljante onderzoeksgeest en een ontembare passie voor denken die leidt tot zorgvuldig berekende en intellectueel en logisch onderbouwde resultaten, zijn er verschillende schatten te ontdekken – één manier om dat te doen is via de website van de kunstenaar, die hierboven is vermeld.

De belangrijkste erfenis betreft ieder mens: het werk van VALIE EXPORT is een actuele oproep aan elke burger om opnieuw een dwarsdenker, revolutionair en provocateur te worden in het licht van monsterlijke ontwikkelingen, om te bewijzen dat de inspanningen van de democratiestrijders die ons voorgingen geen kortstondige halfwaardetijd hebben.

Het is een oproep aan alle mensen om uiterst zorgvuldig met hun democratieën om te gaan, want anders bestaat het grote risico dat de hedendaagse geschiedenis zich herhaalt zonder dat we er ook maar iets van hebben geleerd.