Marcel Duchamp: Kunst tot aan de breuk met de kunst

Goede omstandigheden voor artistiek begaafde logici

Henri Robert Marcel Duchamp werd in 1887 geboren in een familie waar de term 'kunstminnende advocaten' perfect op van toepassing was:

Zijn vader Justin-Isidore Eugène Duchamp (1848-1925) was notaris, zijn moeder Marie Caroline Lucie Duchamp (1856-1925, waarschijnlijk niet werkzaam als moeder van zes kinderen) was de dochter van Émile Frédéric Nicolle, die na een carrière als scheepsmakelaar een bekend schilder en graveur werd.

Marcel was de derde van zes kinderen en groeide op aan de Franse Kanaalkust in Blainville-Crevon, vlakbij Rouen.

De kinderen van het gezin werden met grote tussenpozen geboren; Lucie Duchamp kreeg haar eerste zoon op 19-jarige leeftijd, de volgende op 20-jarige leeftijd, Marcel op 31-jarige leeftijd, Suzanne op 33-jarige leeftijd, Yvonne op 39-jarige leeftijd en Magdelaine op 42-jarige leeftijd.

Omdat er ongeveer tien jaar leeftijdsverschil was tussen Marcel en zijn twee oudere en twee jongere broers en zussen, groeide Marcel feitelijk op in het gezelschap van een zus, Suzanne, die twee jaar jonger was.

De opvoeding in het gezin Duchamp was duidelijk bevorderlijk voor het aanwakkeren van een passie voor kunst . Het is echter eveneens waarschijnlijk dat in dit gezin ook de gebruikelijke tendens heerste, namelijk dat (mannelijke) kinderen ten minste eerst een opleiding in een "respectabel academisch beroep" moesten volgen; beide aspecten worden geïllustreerd door de carrières van de gebroeders Duchamp.

Marcels oudste broer Emile Méry Frédéric Gaston Duchamp studeerde aanvankelijk rechten en werkte als notaris voordat hij zich in 1894 inschreef aan de École nationale supérieure des beaux-arts in Parijs. Daar werd hij vervolgens een beroemd schilder en graficus Jacques Villon

Jacques Villon exposeerde op documenta 1 (1955), documenta II (1959) en (postuum) op documenta III (1964) en ontving talrijke prijzen voor zijn kunst, waaronder de Grote Prijs van de Biënnale van Venetië in 1956.

De op één na oudste, Pierre Maurice Raymond Duchamp, verhuisde naar Montmartre in Parijs om bij zijn broer Jacques te wonen en begon in 1895 geneeskunde te studeren aan de Sorbonne. Toen hij zijn studie moest afbreken vanwege een chronische ziekte, wijdde hij zich aan de beeldhouwkunst en maakte carrière onder de naam "Raymond Duchamp-Villon" (een pseudoniem dat hem perfect onderscheidde van zijn broers Jacques en Marcel, die beiden inmiddels bekende kunstenaars waren, en tegelijkertijd een schakel tussen hen vormde).

De belangrijke kubistische beeldhouwer was net begonnen te experimenteren met het toepassen van kubistische principes op architectuur toen hij werd opgeroepen voor militaire dienst en in oktober 1918 sneuvelde in de Eerste Wereldoorlog.

Suzanne Duchamp jong meisje al zonder omwegen een artistieke carrière nastreven. Vanaf 1905 (op 16-jarige leeftijd) bezocht ze de École des Beaux-Arts in Rouen, waar ze haar eerste werken presenteerde en experimenteerde met impressionisme en kubisme. Op 21-jarige leeftijd trouwde ze met een plaatselijke apotheker, maar het huwelijk eindigde al snel in een scheiding. Suzanne verhuisde naar Montparnasse in Parijs om haar artistieke carrière verder te ontwikkelen in de buurt van haar broer Marcel.

Een carrière (als kunstenaar) was destijds voor een vrouw nog veel moeilijker te bereiken dan nu. Hoewel veel vrouwen andere ervaringen hebben gehad of nog steeds hebben, is de beschaving op dit gebied een heel eind gekomen: er zijn grote groepen mensen die, ongeacht geslacht, geloven in de gelijkheid van alle mensen en die macht – in combinatie met de wens om zoveel mogelijk anderen van de macht weg te houden – niet langer als een wenselijk doel zien.

Even een korte zijnoot voor de vele optimistische vrouwen die feminisme als iets van het verleden beschouwen en gelijkheid als een allang bereikt doel: volgens het huidige "Datarapport over gendergelijkheid in de Bondsrepubliek Duitsland " verdienen vrouwen in Duitsland – anno 2015 – minstens 20 procent minder dan mannen voor ongeveer hetzelfde aantal werkuren. Ongeacht welke gegevens worden gebruikt om het verdiende inkomen te analyseren, dit geldt duidelijk overal en in elk beroep.

Dit gegevensrapport is afkomstig van het federale ministerie voor Gezinszaken, Ouderen, Vrouwen en Jeugd. Logisch denkende mensen zullen meteen opmerken dat de naam van het ministerie, naast de verwijzing naar de kleinste eenheid in de samenleving (het gezin), ook drie groepen mensen noemt wier belangen uiteraard politiek gezien in verband met deze kleine eenheid moeten worden aangepakt: ouderen, vrouwen en jongeren. Het is eigenlijk jammer dat Duitse mannen zich volgens politici niets aantrekken van gezinnen…

Het onderwerp van de vroege geschiedenis is niet gelijkheid, maar in sommige gevallen juist zeer recente geschiedenis, zoals blijkt uit de data waarop het vrouwenkiesrecht in 20 Europese landen werd ingevoerd: 1906 Finland, 1913 Noorwegen, 1915 Denemarken, 1915 IJsland, 1917 Estland, 1918 Letland, 1918 Duitsland, 1918 Oostenrijk, 1918 Polen, 1918 Luxemburg, 1919 Nederland, 1921 Zweden, 1928 Groot-Brittannië, 1931 Spanje, 1944 Frankrijk, 1945 Hongarije, 1945 Slovenië, 1945 Bulgarije, 1946 Italië, 1952 Griekenland, 1971 Zwitserland, 1984 Liechtenstein.

Ah, dus de huidige "World Ranking of Art" ( artfacts.net ) bevestigt het drama van 20%: slechts 100 vrouwen hebben toegang tot de illustere kring van de 500 meest gewilde kunstenaars ter wereld; de overige topposities worden ingenomen door 400 mannen, 80%.

Wie nog steeds beweert dat feminisme achterhaald is, zou er eens goed over na moeten denken of zich eindelijk eens moeten beperken tot het pronken met de nieuwste nagellak op YouTube of het verschijnen in hoge hakken in de media.

Voor Suzanne Duchamp waren de gelederen van de machtigen (en hun gebruikelijke bewonderende volgelingen die zelf ook naar macht streefden) in die tijd zeker hermetisch gesloten; zoals alle vrouwelijke schilders kon ze verwachten dat het moeilijk zou zijn om erkenning te krijgen. En toch had Suzanne Duchamp op 22-jarige leeftijd haar eerste grote tentoonstelling in de Salon des Indépendants in Parijs, een feit dat door (mannelijke) verslaggevers doorgaans wordt toegeschreven aan de toenemende invloed van haar broers in de kunstwereld, in plaats van aan een uitzonderlijke kwaliteit van haar werk.

Na een creatieve pauze als gevolg van de oorlog creëerde Suzanne Duchamp haar eerste dadaïstische kunstwerken, gevolgd door meer werken en een huwelijk met een Zwitserse kunstenaar dat haar kunst stimuleerde. Haar werk evolueerde van dadaïsme via figuratieve kunst naar abstractie ; ze exposeerde in België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Nederland, Zwitserland en de VS, en haar werken maken nu deel uit van openbare collecties van het Philadelphia Museum of Art, het Art Institute of Chicago en het MoMA (Museum of Modern Art, New York City).

Marcel Duchamps volgende twee zussen werden bijna of iets meer dan tien jaar na hem geboren; Yvonne (* 1895) en Magdelaine (* 1898) komen in de verslagen op dezelfde manier voor als in de schilderijen die hun broer Marcel van hen maakte.

Oefening baart perfectie

Na de basisschool ging Marcel Duchamp eerst naar een kostschool in Rouen vanaf 1897 en vervolgens naar het Lycée Corneille, waar hij in 1904 zijn Baccalauréat de philosophie (eindexamen middelbare school met als specialisatie filosofie) behaalde.

Duchamp begon in 1902 met schilderen, op 15-jarige leeftijd. Zijn eerste schilderijen waren impressionistisch, een stijl die destijds gangbaar was. In 1903 schilderde hij portretten en maakte hij schetsen van familieleden en vrienden.

Na zijn middelbareschooltijd ging Duchamp een paar maanden naar de particuliere kunstacademie Académie Julian in Parijs, waar hij samenwoonde met zijn broer Jacques Villon.

Tijdens zijn tijd aan de academie begon hij de impressionistische schilderkunst ; het zou enige tijd en verschillende omwegen vergen voordat deze verkenningen in zijn werken tot uiting zouden komen.

Ten eerste stond de militaire dienstplicht een zorgeloze toekomst in de weg, en zelfs toen bedachten vredelievender tijdgenoten manieren om aan de gewelddadige oefeningen te ontsnappen of de duur ervan in ieder geval te verkorten: Duchamp meldde zich in oktober 1905 vrijwillig aan voor militaire dienst, verwijzend naar een wet die artsen, advocaten, geschoolde arbeiders en ambachtslieden een verkorte militaire diensttijd van 1 jaar in plaats van 3 jaar toekende.

Tijdens zijn artistieke activiteiten, die in mei 1905 begonnen, had Duchamp doorlopen in een drukkerij

Zo kon hij al in oktober 1906 terugkeren naar Parijs en zijn werk hervatten; in juli 1908 verhuisde hij naar Neuilly, vlakbij zijn broer Jacques Villon in Puteaux, die hij gedurende zijn verblijf in Neuilly tot oktober 1913 regelmatig bezocht.

In deze periode schilderde Marcel Duchamp veel, experimenteerde hij ook met illustratie en tekende hij karikaturen voor verschillende tijdschriften.

Eerste tentoonstelling en Puteaux-groep

In 1909 exposeerde Marcel Duchamp tweemaal op de Salon des Indépendants in Parijs, met twee nog zeer impressionistische schilderijen op de voorjaarstentoonstelling en met drie werken in de herfst: het nog steeds zachte en ingetogen impressionistische werk "Op de kliffen" (1908), ayay.co.uk/ , en het al enigszins kubistisch beïnvloede "Sint Sébastien" (1909).

Bij Jacques Villon thuis in Puteaux (op zondagen, in de tuin) had Duchamp een hele reeks kunstenaars en schrijvers ontmoet – Albert Gleizes, Henri Le Fauconnier, Roger de La Fresnaye, Jean Metzinger, Guillaume Apollinaire, Francis Picabia, Juan Gris – en met hen de “nieuwste rage in de schilderkunst” besproken, namelijk de kubistische werken van Braque en Picasso.

Rond 1911 volgde Marcel Duchamp, net als zijn broers en de andere kunstenaars die ter sprake kwamen, eindelijk de eisen van het 'moderne tijdperk' (en Picasso en Braque sinds ongeveer 1908) – ze omarmden het kubisme van harte ontstond de zogenaamde Puteaux-groep

Zoals zo vaak het geval is bij kunstenaarsgroepen, ontstonden er al snel problemen: het werk "Nude Descending a Staircase No. 2" (Nu descendant un escalier no.2, www.philamuseum.org/ ), dat in 1912 nieuw was gemaakt, werd onmiddellijk afgewezen door de Salon des Indépendants omdat het te kubistisch, te brutaal of te goed was voor de kubisten rond Gleizes en Metzinger ("ging buiten hun programma", zoals dat in artistieke, curatoriële en andere kringen wordt genoemd).

Marcel Duchamp voelde zich waarschijnlijk als een moderne reiziger (online of in het echt) die per toeval terechtkomt bij een bijeenkomst van een patriarchaal geleide volkstuinvereniging (blijkbaar bestaan ​​die nog steeds); hij was de "elitaire kringen" van welke aard dan ook zat: "Het was een echt keerpunt in mijn leven," citeert zijn biograaf Calvin Tomkins hem, "Ik zag in dat ik daarna nooit meer zo geïnteresseerd zou zijn in groepen.".

Oude perfectie, nieuwe perfectie en artistieke schok

Tijdens zijn tentoonstellingen in Parijs had Duchamp onder anderen de Duitse schilder Max Bergmann . Op Bergmanns suggestie reisde Duchamp eind juni 1912 naar München, waar hij ongeveer twee maanden doorbracht met het bestuderen "Oude Meesters" in de Alte Pinakothek

De schilderijen van Lucas Cranach maakten indruk op Duchamp; ze beïnvloedden zijn laatste kubistische schilderij, "De Bruid" ( www.abcgallery.com/ ), dat hij in de zomer van 1912 in München maakte.

Zelfs de eerste studies voor “De pasgetrouwde/bruid wordt door haar vrijgezellen uitgekleed, zelfs (of: Groot Glas)” ( www.dada-companion.com/ , 1915 tot 1923) zouden nog invloeden van Cranach vertonen.

In de herfst van 1912 kwamen invloeden uit de moderne tijd in beeld, die een einde zouden maken aan zijn eerdere artistieke werk: Duchamp bezocht samen met Constantin Brâncuși en Fernand Léger de derde luchtvaarttentoonstelling in het Grand Palais in Parijs, waar de nieuwste vliegtuigen werden gepresenteerd, met de meest recente technische innovaties die in de paar jaar sinds de eerste vlucht van het eerste vliegtuig, ontwikkeld door Orville en Wilbur Wright in 1903, ontwikkeld konden worden.

Duchamp moet voor het eerst in aanraking zijn gekomen met technologie en haar innovaties; het effect was opvallend, zei hij tegen Brâncuşi:

“Het schilderwerk is klaar. Wie kan er iets beters maken dan deze propellers? Jij misschien?”

Dat was niet het geval, maar het leven van de schilder Marcel Duchamp onderging een fundamentele verandering onder invloed van de perfecte industriële vorm. De resultaten en de enorme impact daarvan worden beschreven "Marcel Duchamp: Klaar om kunst te maken"

Lina Sahne

Gepassioneerde auteur met een grote interesse in kunst

www.kunstplaza.de