Hito Steyerl – Een kort portret

Videokunstenaar Hito Steyerl is een van de belangrijkste hedendaagse kunstenaars ter wereld .

ArtReview bovenaan de "Power100"-lijst geplaatst . Hoewel dit een eer was voor Hito Steyerl, maakt het ook meteen duidelijk dat deze lijst van "meest invloedrijke personen in de hedendaagse kunstwereld" niet primair over kunst gaat: Hito Steyerl is een van de weinige actieve kunstenaars die een toppositie op deze lijst heeft bereikt.

Vóór haar hadden alleen Damien Hirst (2005 en 2008) en Ai Weiwei (2011) dit bereikt, omdat de "koningen" van internationale megagalerijen, megamusea en megakunstspektakels de topposities delen in een soort stoelendans. Met deze topnoteringen heeft ArtReview sinds 2002 duidelijk gemaakt dat hun ranglijst dichter bij de aandelenmarkt staat dan bij de kunst zelf.

In 2016/2017 klaagden kunstliefhebbers in de kunstwereld al bitter over het commerciële verval ervan; en de hele wereld stond op springen door de opkomst van andere aspirant-kunstenaars… dus de redactie van ArtReview werd bijna de Robin Hood van de kunst toen ze in 2017 een kunstenaar aan het roer plaatste die "virtual reality-platforms ziet als een trainingsprogramma om mensen aan te passen aan een wereld waarin ze steeds minder aanwezig zijn" en die "opereert als een (sociale) aanvalshond, die behendig vanuit de periferie toeslaat."

Het idee van ArtReview om in 2017 een vrouw bovenaan de ranglijst te plaatsen, was bijna profetisch: de hashtag #MeToo (die niet alleen de huidige omvang van seksuele intimidatie aan het licht bracht, maar ook nadrukkelijk duidelijk maakte dat gelijkheid een vreemd concept is in de wereld van "machthebbers") verscheen pas medio oktober 2017...

De Robin Hood-achtige aanpak van ArtReview wordt ontmaskerd zodra de lezer uit andere bronnen verneemt dat Hito Steyerl de eerste vrouw is die de ranglijst aanvoert sinds 2002; na deze blunder David Zwirner, "het hoofd van een groeiend galerie-imperium in New York, Londen en Hongkong", opnieuw bovenaan.

De lijst met de beste kunstwerken ter wereld , die zich primair richt op kunst zelf , wordt gepubliceerd door artfacts.net. De lijst legt echter ook meer nadruk op gelijkheid ( ArtFacts.Net GmbH is opgericht en wordt geleid door Marek Claassen en Stine Albertsen) en zelfs nog meer op democratie: hoewel de ArtFacts-ranglijst de positie van een kunstenaar meet op basis van zijn of haar tentoonstellingsgeschiedenis, is het belangrijk om te benadrukken dat de fantastische werken die in stille, privéateliers zijn ontstaan, vaak ondervertegenwoordigd zijn.

De aanwezigheid van deze tentoonstelling wordt echter beoordeeld door een complex algoritme, dat de opdracht heeft gekregen om de tentoonstelling in het MoMA iets meer punten toe te kennen dan de tentoonstelling in de vereniging voor plattelandskunst.

Artfacts ging dus al vroeg in tegen het nieuwe wantrouwen jegens de oude media: tegen het einde van het tijdperk van de "ongecontroleerde en onhandelbare meesters" achtten veel lezers/kunstliefhebbers het heel goed mogelijk dat critici bepaalde kunstenaars opzettelijk hoger in de ranglijsten wilden plaatsen; om redenen van speculatie, opscheppen over voorkennis of andere redenen die verband hielden met gekrenkte ijdelheid.

Dit gevaar wordt afgewend door de toepassing van een algoritme; de ​​collectieve kennis van alle critici blijft immers behouden dankzij hun deelname aan de voorbereiding van tentoonstellingen, enzovoort. Het algoritme kan het verdere probleem van een "valse marktverering" van kunst zeker niet oplossen, maar binnen de gegeven omstandigheden draagt ​​deze rangschikking aanzienlijk bij aan de geloofwaardigheid van kunstbeoordelingen.

Op deze lijst Hito Steyerl op nummer 118 (wereldwijd!) , en haar positie vertoont al jaren een stijgende lijn. Dat is genoeg, en Hito Steyerl geeft waarschijnlijk sowieso niet veel om ranglijsten (behalve dan dat ze meer mensen aanmoedigen om zich met haar niet zo eenvoudige kunst bezig te houden). Want Hito Steyerl maakt geen kunst voor de massa, maar intellectuele kunst van de hoogste orde; haar kunstwerken en teksten zijn scherpzinnige analyses van de huidige sociaal-politieke omstandigheden.

Hoe is Hito Steyerl in de kunstwereld terechtgekomen?

Hito Steyerl werd in 1966 in München geboren en kwam in haar jeugd veel in aanraking met de "Nieuwe Duitse Cinema" , die met regisseurs als Alexander Kluge, Wim Wenders, Volker Schlöndorff, Werner Herzog en Rainer Werner Fassbinder de Heimatfilm, Karl May, Schlager en Edgar Wallace misdaadfilms uit de jaren 50 wilde tegengaan met maatschappijkritische en politieke films in de geest van de Franse "Nouvelle Vague" en de protestbeweging van 1968 .

Van 1987 tot 1990 studeerde Steyerl cinematografie en documentairefilmregie Academie voor Beeldende Kunsten Imamura Shohei en Hara Kazuo . De beroemde en controversiële New Wave-regisseur Imamura Shohei leidde deze bijzondere filmschool aan de rand van Tokio, die openlijk steun bood aan schoolverlaters.

De Japanse documentairemaker Hara Kazuo had zijn universitaire studie afgebroken om te werken op een school voor kinderen met speciale behoeften. Hij documenteerde vaak mensen die in opstand kwamen tegen de strikte normen van fatsoen en gehoorzaamheid in de Japanse samenleving. Niemand in de Japanse filmindustrie had deze regisseurs in dienst genomen; de school van Imamura was bovendien een van de weinige plekken waar avant-garde Japanse documentaires uit de jaren 60 en 70 te zien waren.

Na deze 'leerperiode op lokaal niveau' in het innovatieve en intellectueel onafhankelijke deel van Japan, werkte Hito Steyerl in 1990/1991 in het team van Wim Wenders als assistent-regisseur en technisch coördinator voor de film 'Until the End of the World' . De opnames voerden een reis om de halve wereld: de film werd opgenomen in Australië, Duitsland, Frankrijk, Japan, Italië, Portugal en de VS.

Van 1992 tot 1998 studeerde Hito Steyerl (opnieuw) documentairefilmregie Universiteit voor Televisie en Film München "Architectuur en film – Vanuit de geschiedenis van het kijken" (zie Zeit.de Harun Farocki toegevoegd werkte als redacteur en auteur van het tijdschrift Filmkritik

In 2003 promoveerde Hito Steyerl in de filosofie aan de Academie voor Schone Kunsten in Wenen en zocht al snel naar mogelijkheden om naast haar artistieke werk les te geven. Aanvankelijk doceerde ze aan het Center for Cultural Studies van Goldsmiths (het College of Fine Arts aan de Universiteit van Londen), en later als gasthoogleraar aan de Koninklijke Academie in Kopenhagen en de Academie voor Schone Kunsten in Helsinki.

Hito Steyerl is sinds 2010 hoogleraar aan de Berlijnse Hogeschool voor de Kunsten ; hier is de officiële link naar prof. dr. phil. Hito Steyerl .

Publieke presentatie van de werken van Hito Steyerl

hoogleraar experimentele film en video aan de Hogeschool voor de Kunsten in Berlijn Samen met cultuurwetenschapper Vera Tollmann en kunstenaar, auteur en curator Boaz Levin Research Center for Proxy Politics rcpp.lensbased.net ) aan dezelfde hogeschool

Hito Steyerl heeft werk tentoongesteld op documenta (12) , de Biënnale van Venetië (2015) en het Skulptur Projekte Münster (2017); haar provocerende kunst is te zien geweest in het Museum of Contemporary Art Los Angeles en het Museum of Modern Art New York ; haar tentoonstellingsgeschiedenis is lang, kleurrijk en internationaal.

Haar films worden vertoond op talloze filmfestivals wereldwijd; haar kunst, geschriften en lezingen worden ook breed verspreid via sociale media.

De mediakunstwereld van Hito Steyerl

Hito Steyerl werkt op het snijvlak van beeldende kunst en film, en op het snijvlak van theorie en praktijk – waarbij "snijvlak" zowel verwijst naar het raakvlak waar vakgebieden in elkaar overvloeien, als naar de absolute beperking, met name die van de geest.

De filmmaker en auteur houdt zich bezig met (nieuwe) media, technologie en de verspreiding van beelden; ze stelt vragen over postkoloniale kritiek en feministische representatielogica, en nog veel meer dat dringend ter discussie moet worden gesteld. Ze doet dit in teksten, performances en essayistische documentaires; als beoefenaar en commentator, criticus en docent.

Hito Steyerl raakt vrijwel alle gevoelige plekken en ontwikkelt vaak een subtiele humor die de kijker, ondanks alle gruwel, tot lachen dwingt.

Aanvankelijk waren er korte en middellange documentaires zoals "Duitsland en het zelf" uit 1994, "Land van de glimlach" uit 1996 en "Babenhausen" uit 1997, die racisme, antisemitisme en neonazisme in het herenigde Duitsland aan de kaak stelden; destijds nog in een goede tijd.

De eerste lange essayfilm, "The Empty Center" uit 1998, toonde Potsdamer Platz in het hart van de hoofdstad, te midden van historische en actuele conflicten: het centrum van de Weimarrepubliek en de nazi-hoofdstad, een met mijnen bezaaid grensgebied tijdens de Koude Oorlog, een controversiële "stedelijke herstructurering" na de hereniging, een teken van wereldwijde machtsverschuivingen; filmische archeologie voor het nu grotendeels voltooide "centrum van de moderniteit".

De episodische film Normality 1–10 documenteert (antisemitische) gewelddaden die tussen 1999 en 2001 plaatsvonden in het herenigde Duitsland en Oostenrijk; tegen de achtergrond van de stilzwijgende acceptatie en, op zijn beurt, veel eerder dan de tot de "gewone burger" gerichte actie.

In 2006/07 ging Steyerl in Tokio op zoek naar oude bondagefoto's (die ze zelf in 1987 had gemaakt tijdens een modellenklus in haar studententijd) "Lovely Andrea" "pornificatie van de politiek" ; het werk werd getoond op documenta 12.

Hier is een van haar recentere werken: "How Not To Be Seen: A Fucking Didactic Educational .MOV File" , om je alvast in de stemming te brengen voor de gefilmde essays van de kunstenaar:

Hito Steyerl: Toekomst en doelen

Hito Steyerl wil "Macht en toezicht in een netwerktijdperk" en "Kunstmatige domheid" (een denigrerende term voor kunstmatige intelligentie , waarvoor nog niemand de moeite heeft genomen een Duitse vertaling te vinden) ondermijnen. Berlijn, nog steeds een verfrissend subversieve kunsthoofdstad, is precies de juiste plek om haar ideeën te verwezenlijken.

De Academie van Kunsten is het hiermee eens en eert Hito Steyerl met de Käthe Kollwitz-prijs 2019 – omdat zij erin slaagt, zoals vrijwel geen andere internationale kunstenaar, “fysieke, visuele en intellectuele informatie op een provocerende en inzichtelijke manier in één werk samen te brengen” .

Volgens de jury van de Academie is dit een van de beste actuele antwoorden op de vraag: "Waar is de nieuwe vorm voor de nieuwe inhoud van de afgelopen jaren?" , die Käthe Kollwitz op 6 november 1919 in haar dagboek schreef.

De Art Angle Podcast: Hito Steyerl over waarom de metaverse al is mislukt

In het licht van de veelzijdige politieke, klimatologische en technologische crises die zich slechts twee maanden na het begin van 2023 ontvouwen, rijst de vraag of deze onheilspellende toekomst, die door onze soort zo gevreesd wordt, veel dichterbij is dan we dachten. Het is een gespannen en dramatische tijd, maar tegelijkertijd onderstreept het ook het belang van de culturele figuur Hito Steyerl.

De gedurfde kunstwerken van de Duitse filmmaker verkennen opkomende technologieën en media, waarbij ze deze verkenningen vaak plaatst binnen de context van maatschappij en politiek, globalisering en kapitalisme. Ondanks de complexiteit van de thematiek en haar onderzoeksintensieve proces, zijn Steyerls werken onmiskenbaar boeiend en manifesteren ze zich vaak als zeer ambitieuze, meeslepende architectonische omgevingen.

Het is dan ook geen wonder dat haar werk een wereldwijd podium heeft bereikt. Vorig jaar sloot haar grootste retrospectieve tentoonstelling tot nu toe, getiteld "I Will Survive", haar Europese tournee af in het Stedelijk Museum in Amsterdam. En vorige maand opende haar tentoonstelling "This is the Future" in het Portland Art Museum, waar deze tot half juni te zien is.

In de aflevering van deze week sprak Europees redacteur Kate Brown met Steyerl om enkele vragen te beantwoorden over wat kunstmatige intelligentie, de metaverse , crypto en een steeds meer bedreigde natuurlijke wereld voor ons zouden kunnen betekenen.

Joachim Rodriguez y Romero

Eigenaar en directeur van Kunstplaza. Publicist, redacteur en gepassioneerd blogger op het gebied van kunst, design en creativiteit sinds 2011. Succesvolle graad in webdesign als onderdeel van een universitair diploma (2008). Verdere ontwikkeling van creativiteitstechnieken door middel van cursussen vrij tekenen, expressieschilderen en theater/acteren. Diepgaande kennis van de kunstmarkt door jarenlang journalistiek onderzoek en talrijke samenwerkingen met actoren/instellingen uit de kunst en cultuur.

www.kunstplaza.de/