Isa Genzken: Een kunstenaar aan de top – van het (een-na-)laatste mannelijke domein

Trefwoorden: Belangrijkste Duitse vrouwelijke kunstenaar, vrouwen in de kunstwereld, gelijkheid, media-aandacht en privéleven, verband tussen succes en kwaliteit in de kunst

Afgezien van moeilijke relatiebreuken, online opiniemanipulatie en dubieuze zoekresultaten; en afgezien van gebrekkige mediacommunicatie over kunst die niet direct begrijpelijk is en het privéleven van de kunstenaar:

Voor kritische kunstkenners wordt Isa Genzken al lange tijd beschouwd als de belangrijkste, of op zijn minst een van de meest vooraanstaande, beeldend kunstenaars ter wereld; zo werd ze jaren geleden bijvoorbeeld door het kunsttijdschrift Monopol uitgeroepen tot de "belangrijkste Duitse kunstenaar" in hun jaarlijkse kunstenaarsranglijst .

In objectieve informatiesystemen over kunst, die simpelweg de aanwezigheid in tentoonstellingen, openbare collecties en verkopen weerspiegelen, is de situatie anders: toen Monopol haar uitriep tot de belangrijkste levende kunstenaar, stond Isa Genzken bijvoorbeeld rond de 250e plaats op artfacts.net; momenteel staat ze op de 62e plaats – maar wereldwijd staat ze wel hoger dan Giacommetti, Koons en Twombly.

Dit is ondanks het feit dat verkoopprijzen een grote invloed hebben op de ranglijst, wat vanaf het begin een aanzienlijk nadeel betekent voor alle toonaangevende vrouwelijke kunstenaars, omdat zij slechts een fractie verdienen van wat hun mannelijke collega's verdienen.

In deze context kan een uitspraak van Genzken over "mannen als betere kunstenaars", hieronder in context weergegeven, wonderbaarlijk verkeerd begrepen en geciteerd worden. Men kan alleen maar hopen dat niet te veel journalisten in de verleiding komen om discussies aan te wakkeren over de vraag of mannen (of vrouwen) beter zijn in kunst tijdens de komende herdenkingsvieringen rondom de kunstenaar; dit zou onze beschaving – met gelijkheid als fundamenteel kenmerk – nog verder de afgrond in storten (wist u dat er een nieuw tijdschrift is genaamd FRÄULEIN, "een anker in een snel leven", "voortbouwend op cultuur, mode, ambitie, leven en liefde in een speels ontwerp", en "iets emotioneler en authentieker dan de rest"?).

In media die zich serieus met kunst en cultuur bezighouden, wordt Isa Genzken geïnterviewd, geportretteerd en beschouwd als een van de belangrijkste Duitse kunstenaars, ongeacht eventuele persoonlijke problemen.

Het venijn schuilt echter ook hier in de details: soms staat een kunstenaar centraal om de breedte en complexiteit van zijn werk te laten zien; soms wordt een vrouwelijke kunstenaardie (niet expliciet bij naam genoemd, maar wel geïmpliceerd: ondanks haar geslacht) groot succes heeft behaald in de kunstwereld.

Sommigen vinden het irrelevant dat ranglijsten die zich richten op succes in dollars vrouwelijke kunstenaars niet op de juiste posities plaatsen, omdat het ordenen van kunst op basis van talent en de kwaliteit van kunstwerken indruist tegen het meest nuttige doel van kunst voor de samenleving: burgers aanzetten tot nadenken.

Maar dat is nu juist het punt; deze ranglijsten houden de maatschappij een harde spiegel voor: ze laten zien dat de oorzakelijke verbanden die leiden tot succes of mislukking in de kunstwereld momenteel slechts in beperkte mate te danken zijn aan het talent van de kunstenaars.

In plaats daarvan hebben marktmechanismen de kunstwereld overgenomen, en deze mechanismen brengen niet de beste werken naar voren, net zoals ze niet de beste producten promoten – integendeel. De beste kunstenaar is degene die de markt het beste beheerst, niet degene die de beste of consistent goede kunst creëert.

Dit laat weinig ruimte voor talent, omdat marktdominantie, naast het vereisen van een onaangename brutaliteit (die de meeste echt goede kunstenaars vreemd is), ook met hoge investeringen gekocht moet worden.

Uiteraard heeft elke succesvolle kunstvorm ideeën nodig, maar iedereen is in staat ideeën te ontwikkelen (tenzij ze tijdens hun schooltijd al zo zijn afgevlakt dat er geen ruimte meer is voor ideeënontwikkeling).

Natuurlijk heeft elke kunstenaar deskundige ondersteuning nodig voor publieke presentaties, maar dat is niet de doorslaggevende factor; elke kunstenaar die contact kan leggen met anderen en hen kan inspireren met zijn of haar ideeën, zal die ondersteuning vinden (als er nog enthousiasme over is; dit wordt steeds belangrijker voor Duitsers die niet in een welgesteld gezin zijn geboren). Op deze manier kan elke beïnvloedende factor in twijfel worden getrokken, maar uiteindelijk blijft de ongelijke verdeling van middelen aan het begin de beperkende factor voor succes in de kunstwereld.

Eén beïnvloedende factor is gemakkelijk met feiten aan te tonen: man zijn is een duidelijk voordeel voor succes in de kunstwereld, want anders zouden 83 van de 100 meest vooraanstaande kunstenaars ter wereld geen mannen zijn (en 77,4% van de 500 meest vooraanstaande kunstenaars). Klinkt slecht? Maar nee, vrouwen boeken grote vooruitgang; in 2012 waren er slechts 16 vrouwen in de top 100 in plaats van 17, en maar liefst 80,8% van de top 500 bestond uit mannen.

Alle grappen daargelaten, het is nog steeds een voordeel om als man geboren te worden op de werkvloer. Mannen verdienen gemiddeld een vijfde meer, praktisch zonder enige moeite. Er wordt veel over geschreven en gezegd – momenteel iets minder in het kielzog van het "MeToo"-debat , omdat dergelijke kleine details soms over het hoofd worden gezien in het licht van het enorme aantal mannen in machtsposities die hun handen of andere lichaamsdelen niet van ondergeschikte vrouwen af ​​kunnen houden – in plaats van simpelweg te melden dat dit feit in strijd is met zowel de mensenrechten als onze grondwet, en te eisen dat de wetgever eindelijk zijn plicht vervult en een wet inzake gelijke beloning voor gelijk werk vaststelt.

Maar de problemen beginnen met het feit dat vrouwen aantoonbaar zwakker zijn dan mannen? Dat zou een argument zijn als de 1,70 meter lange man op de bouwplaats minder verdiende dan zijn 1,90 meter lange collega.

Isa Genzken hecht weinig waarde aan theoretische emancipatie en nog minder aan overbodig mediageklets; in een interview (bit.ly/2D33CdB), toen haar werd gevraagd of vrouwen het moeilijker hebben op de kunstmarkt, antwoordde ze: "Nee, ze zijn gewoon niet zo goed.".

Ze vervolgt echter met de volgende woorden:

De beste kunstenaars zijn homoseksueel. Neem Leonardo da Vinci, Michelangelo, zelfs Gerhard Richter.”

Ondanks zijn vier kinderen en drie huwelijken kon hij worden gecategoriseerd als "homoseksueel" (en "beste kunstenaar"), net zoals zijzelf homoseksueel en een goede kunstenaar was.

Homoseksuele kunstenaars zijn veel gevoeliger en verfijnder; en Isa Genzken maakt duidelijk geen onderscheid op basis van conventionele, willekeurig toegewezen geslachtskenmerken bij de geboorte.

Kort gezegd zijn er verschillende redenen waarom de kunst van Isa Genzken iets heel bijzonders is.

Waarom de Duitse kunstwereld er zo lang zo diepgaand in is gefaald deze kunstenaar te herkennen en te waarderen, blijft moeilijk te begrijpen (en "kunst die moeilijk te begrijpen is" is geen excuus voor experts).