Hilma af Klint – Geschenken voor de toekomst

Een visionair talent ontmoet een klassieke schildersopleiding . Spiritualiteit gaat hand in hand met een open geest.

In het werk van Hilma af Klint versmelten tegenstellingen voortdurend. Het resultaat is een oeuvre dat zijn tijd ver vooruit was en dat pas enkele decennia na de dood van de schilderes volledig tot zijn recht zal komen.

De abstracte schilderijen van de Zweedse kunstenaar zijn een geschenk aan de toekomst en bieden de kijker inzicht in zijn eigen ziel.

Van realisme naar abstractie

Hilma af Klint werd in 1862 geboren in kasteel Karlberg nabij Stockholm in een adellijke familie van marineofficieren. Al op jonge leeftijd toonde ze interesse in cartografie, botanie, natuurwetenschappen en schilderkunst. Met de steun en aanmoediging van haar vader was ze een van de eerste vrouwen die aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Stockholm studeerde.

Vijf jaar lang studeerde ze realistisch tekenen, portretschilderen en landschapsschilderen . Na haar zeer succesvolle afstuderen betrok ze een atelier in het ateliergebouw van de academie en, geheel in lijn met de tijdgeest, maakte ze voornamelijk landschapsschilderijen en botanische tekeningen.

Op 44-jarige leeftijd veranderde de Zweedse schilderes haar stijl fundamenteel en begon ze kunstwerken te creëren die niet in een van de toen bekende kunststijlen te plaatsen waren.

Ze maakte abstracte schilderijen – en dat al in 1906, ruim vóór Wassily Kandinsky en andere kunstenaars die nog steeds als de grondleggers van de abstracte schilderkunst worden beschouwd. Desondanks bleef ze landschappen en portretten tentoonstellen, omdat haar abstracte werken geen plaats vonden in de kunstwereld van die tijd.

Haar werk kreeg pas decennia na haar dood erkenning . Hilma af Klint werd, net als andere beroemde vrouwelijke schilders, lange tijd grotendeels genegeerd door de destijds door mannen gedomineerde kunstwereld.

Een blik in de toekomst

abstracte kunst van Hilma af Klint bleef tientallen jaren verborgen voor het publiek. De kunstenares zelf koos bewust voor deze geheimhouding. Vanwege het gebrek aan succes van haar abstracte werken en het gebrek aan begrip onder haar tijdgenoten, besloot ze haar werk aan het hiernamaals na te laten.

Ze ontwierp een tempel waar bezoekers in een spiraalvormige route doorheen zouden lopen, uitmondend in een koepel die uitzicht bood op de sterren. Deze visie van de kunstenares werd werkelijkheid met de voltooiing van het Guggenheim Museum in 1959. Uiteindelijk, in oktober 2018, ging de grote droom van de Zweedse schilderes in vervulling.

De tentoonstelling "Schilderijen voor de toekomst" trok meer dan 600.000 mensen naar het Guggenheim Museum , die allemaal kwamen om het werk van Hilma af Klint te bewonderen.

Pas in onze eeuw hebben de indrukwekkende schilderijen van deze Zweedse kunstenares, die haar tijd ver vooruit was, de aandacht en erkenning gekregen die ze verdienden. Met de succesvolle tentoonstelling in het Guggenheim Museum in 2018 leek de wereld haar eindelijk het respect te betonen dat haar toekwam.

In 2019 werd de film "Beyond the Visible" van Halina Dryschka , die het levensverhaal van de Zweedse schilderes vertelt.

In 2020 verscheen de eerste biografie in boekvorm, "Amazing Humanity" van Julia Voss . Tentoonstellingen en musea over de hele wereld tonen nu haar werk, dat zo lang voor de wereld verborgen is gebleven.

Visionair en pionier van de abstractie

De Zweedse schilderes kan terecht worden beschouwd als een pionier van de abstracte kunst . Ze maakte haar eerste abstracte werken al in 1906, enkele jaren vóór haar tijdgenoten Wassily Kandinsky , Piet Mondrian en Kazimir Malevich . Ze deelde met hen een interesse in spiritualiteit , die een grote invloed had op het werk van deze en andere hedendaagse kunstenaars.

Ze streefden er allemaal naar de grenzen van de fysieke wereld te overstijgen en een spirituele wereld af te beelden die voorheen onzichtbaar was. De toen net ontdekte kwantumfysica en de relativiteitstheorie hadden ook een aanzienlijke invloed op het werk van veel schilders en brachten het heersende wereldbeeld geleidelijk aan aan het wankelen.

In haar abstracte werken ontwikkelde Hilma af Klint aanvankelijk een overwegend organische vormtaal, die later steeds geometrischer werd. Dit werk werd echter tijdens haar leven niet aan het publiek getoond – ze vreesde dat haar tijdgenoten de betekenis van de schilderijen nog niet zouden begrijpen. Ze bepaalde in haar testament dat het werk pas twintig jaar na haar dood onthuld mocht worden.

De kunstenares overleed in 1944, maar haar werk werd pas in 1986 tentoongesteld. De tentoonstelling "The Spiritual in Art: Abstract Painting 1890-1985" in het Los Angeles County Museum of Art reisde vervolgens naar Chicago en Den Haag, wat het begin markeerde van haar internationale erkenning .

Hilma af Klint streefde er in haar werk naar om tegenstellingen te verenigen en vormen in beweging te zetten. Ze wilde rigide ordeningssystemen, vastgeroeste denkpatronen en dualistische wereldbeelden ontmantelen en de contrasten samenbrengen.

Bemiddelaar tussen tijden

Hilma af Klint maakte abstracte kunst die zich niet aan een van de toen bekende stijlen hield. Haar schilderijen bevatten elementen die gezien kunnen worden als een voorbode van toekomstige stijlen. Ze kenmerken zich door kleuren en motieven die sterk doen denken aan popart of minimalisme , maar bevatten ook mystieke symbolen uit circa 1600.

De Zweedse kunstenares leek door haar visionaire talenten jaren, soms zelfs decennia, haar mannelijke collega's vooruit te zijn. Toch liet het lang op zich wachten voordat haar werk doorbrak. Zelfs het Museum of Modern Art in New York maakte geen melding van de Zweedse kunstenares in de "Inventing Abstraction 1910-1925" uit 2012

In 2013 bood een tentoonstelling in het Moderna Museet in Stockholm het eerste uitgebreide overzicht van het oeuvre van de Zweedse kunstenares. Na een onderzoek van haar nalatenschap werden een groot aantal schilderijen, werken op papier en zelfs notitieboeken voor het eerst toegankelijk voor het publiek. De notitieboeken boden een ongekende, intieme inkijk in de gedachten en visioenen van de kunstenares.

De tentoonstelling was niet alleen in Stockholm te zien, maar ook in het Hamburger Bahnhof, het Museum voor Hedendaagse Kunst in Berlijn en in Malaga. Het enorme succes, met meer dan een miljoen bezoekers, leidde tot een heroverweging van het voorheen dominante narratief in de kunstgeschiedenis. De belangrijke rol van de Zweedse schilder in de abstracte kunst kwam steeds meer in de schijnwerpers te staan.

Hilma af Klint en andere beroemde vrouwelijke schilders werden blijkbaar doelbewust uit de toen door mannen gedomineerde kunstwereld geweerd – wellicht omdat hedendaagse mannelijke kunstenaars de visionair als een grote concurrent en bedreiging zagen.

Een schatkamer voor de toekomst

Op 70-jarige leeftijd, in 1932, besloot de kunstenares dat haar werken 20 jaar na haar dood verzegeld moesten blijven. Bijna al haar notitieboeken, evenals alle werken die pas op haar eigen aanwijzing geopend mochten worden, werden gemarkeerd met de code +x. Hilma af Klint liet haar neef ongeveer 26.000 pagina's aantekeningen en 15.000 schilderijen na, samen met instructies over hoe deze tentoongesteld moesten worden.

Haar nalatenschap omvat een zorgvuldig gepland systeem voor toekomstige tentoonstellingen . Pas decennia na haar dood werd deze schat aan de wereld onthuld en reisde de tentoonstelling de hele wereld over om in musea te worden tentoongesteld. Klints abstracte schilderijen waren bedoeld om toekomstige generaties te vertellen wat haar tijdgenoten niet konden begrijpen.

Kunstenaar, medium en mysticus

Het werk van de Zweedse schilderes is sterk beïnvloed door mystiek en spiritualiteit . Ze las de oude geschriften van beroemde mystici en hield samen met andere vrouwen regelmatig seances. Seances waren wijdverbreid in kunstenaarskringen tijdens Klints leven en vormden een integraal onderdeel van het dagelijks leven van veel kunstenaars en geleerden.

Theosofie en antroposofie gaven een impuls aan artistieke creatie en vormden een grote bron van inspiratie, niet alleen voor Klint, maar ook voor andere kunstenaars van haar tijd. De Zweedse kunstenares werd in 1889 lid van de Theosofische Vereniging. In 1896 richtte ze samen met vier andere vrouwen de "Vrijdaggroep " op, ook wel bekend als "De Vijf".

De vrouwen kwamen elke vrijdag samen voor spirituele bijeenkomsten. Daar baden ze, bestudeerden ze het Nieuwe Testament, mediteerden ze en hielden ze seances. Ze beoefenden automatisch schrift en mediumistisch tekenen. Volgens hun eigen verhalen kwamen de vrouwen in contact met spirituele wezens die ze 'De Hoge Wezens' noemden.

Na jarenlange esoterische training begon Hilma af Klint op 43-jarige leeftijd aan de "Schilderijen voor de Tempel ", een werk dat haar leven voorgoed zou veranderen. De "Schilderijen voor de Tempel" omvatten 193 werken en vormen een van de eerste voorbeelden van abstracte schilderkunst in Europa.

In 1908 gaf Rudolf Steiner, de grondlegger van de antroposofie, verschillende lezingen in Stockholm, Zweden, en bezocht hij het atelier van Hilma af Klint, waar hij enkele van haar vroege abstracte schilderijen bekeek. In 1913 richtte Steiner de Antroposofische Vereniging op, waarvan Klint in 1920 lid werd. Ze bleef lid tot aan haar dood.

Hilma af Klint omschreef haar schilderstijl als mediumistisch . Ze sprak haar geesten bij naam aan en zei dat haar schilderijen rechtstreeks door haar heen werden geschilderd. Ze hoorde stemmen uit andere dimensies tot haar spreken, wat haar de moed gaf om haar werk voort te zetten.

Wat ik nodig had, was moed. En die vond ik door de invloed van de spirituele wereld, die mij zeldzame en wonderbaarlijke begeleiding heeft gegeven.”

Verenigende contrasten

Via haar kunst wilde de schilderes de mensheid de gaven die ze zelf had ontvangen, en zo bijdragen aan een betere wereld. Ondanks haar spirituele kant was de Zweedse kunstenares geen teruggetrokken, wereldvreemde persoon. Integendeel, ze was werelds, open, ondernemend en sociaal.

Ze combineerde tegenstellingen en contrasten in haar persoonlijkheid, wat ook terug te zien is in haar werk.

Hilma af Klint leidde een open en erotisch leven, waarin ze haar seksualiteit uitte en zich aangetrokken voelde tot vrouwen. Ze reisde veel, onder andere naar Italië, Amsterdam en Londen. Ook in haar geboorteland Zweden verhuisde ze veel, ontmoette ze talloze mensen en verkende ze haar leven op verschillende manieren.

Ze zei zelf dat het huwelijk en het gezinsleven niets voor haar waren, en dat er een innerlijke kracht in haar stroomde die haar voortdurend voortdreef. Ze had een andere relatie tot het heden en de toekomst dan de meeste van haar tijdgenoten en was zich ervan bewust dat ze haar tijd vooruit was. Met haar kunst wilde ze niet alleen mensen in het heden bereiken, maar vooral mensen in de toekomst.

Koop foto's van Hilma af Klint

Originele werken van de kunstenares worden voornamelijk verkocht op kunstveilingen . Het duurste werk van Hilma af Klint werd op 28 november 2020 geveild bij veilinghuis voor € 54.000 (ongeveer $ 64.604) . De meeste werken die de afgelopen jaren op veilingen zijn verkocht, brachten echter tussen de $ 1.000 en $ 5.000 op. Desondanks is er de afgelopen twee tot drie jaar een aanzienlijke stijging van de verkoopprijzen te zien.

Naast kunstveilingen zijn werken van de Zweedse kunstenaar ook verkrijgbaar galerieën artnet , de toonaangevende informatiebron voor de internationale kunstmarkt .

Reproducties zijn aanzienlijk goedkoper bestellen bij de Zweedse print-on-demand-aanbieder van wanddecoratie, Posterland.se

Actuele tentoonstellingen

Momenteel 128 werken van de Zweedse schilder te zien onder de titel "The Secret Paintings" in de City Gallery in Wellington, Nieuw-Zeeland . Grotere tentoonstellingen worden meerdere keren per jaar in verschillende landen gehouden.

Individuele werken van de kunstenares zijn te vinden in vele landen over de hele wereld. Zo is er bijvoorbeeld momenteel een werk Liljevalchs Museum in Stockholm Guggenheim Museum in Bilbao bezit negen werken, de Neue Nationalgalerie in Berlijn zes, het Arken Museum in Ishøj acht en het Museum of Modern Art in New York één. Het Moderna Museet in Stockholm heeft in totaal zestien werken van Hilma af Klint in de collectie.

De actuele tentoonstellingsdata zijn te vinden op de website van de Hilma af Klint Foundation .