Expressionisme, de "Brücke" en "Blaue Reiter"

Wie meer over kunst wil leren, stijlen – zoals het expressionisme – omdat stijlen belangrijke referentiepunten zijn die ons helpen kunst te classificeren.

Een individuele kunstenaar communiceert zijn of haar artistieke stijl door zich aan een bepaalde stijl te houden. Omgekeerd kan de indeling van een kunstenaar binnen een stijl een leek helpen om hem of haar beter te begrijpen, omdat diegene zich duidelijk aangetrokken voelt tot wat die stijl uitdrukt.

Inzicht in artistieke stijlen helpt bij het begrijpen van kunst, en expressionisme is een van de belangrijkste artistieke stijlen . Expressionisme komt van het Latijnse "expressio", wat "uitdrukking" betekent. In een kunststroming met deze naam staat de expressie van het kunstwerk duidelijk centraal. Wat dit precies inhoudt, kan alleen worden vastgesteld door het te vergelijken met andere kunststijlen.

Expressionisme als een nieuwe stijlperiode in de kunst

Het expressionisme, als kunststroming , verzette zich aanvankelijk tegen het naturalisme , de traditionele realistische manier om dingen in schilderijen af ​​te beelden. Impressionisme , symbolisme en fauvisme deelden echter ook deze intentie tot vernieuwing. Wat is het verschil tussen expressionisme en deze kunststijlen?

Het expressionisme streeft er primair naar de artistieke ervaring begrijpelijk te maken voor de kijker; pas daarna spelen esthetiek, artistieke aantrekkingskracht en het objectieve niveau een rol. Dit staat lijnrecht tegenover het impressionisme en het fauvisme en hun schildermethoden, die prioriteit gaven aan het vastleggen van de impressie of de vakkundige compositie van kleuren en ruimtes.

Het is ook een totaal andere benadering van artistieke vernieuwing dan die van het symbolisme, dat vasthield aan naturalistische representatievormen en vooral de emotionele diepte van het beeld herdefinieerde. De expressionisten gingen op een ongekend vrije manier om met kleuren en vormen, reduceerden hun motieven tot opvallende elementen en braken met het traditionele perspectief. De expressionistische kunstenaars wilden geen impressies of mooie vormen weergeven, maar veeleer hun subjectieve emoties uitdrukken.

Aan het einde van de 19e eeuw ontstonden de eerste werken met expressionistische invloeden als reactie op het impressionisme. Tot deze schilders behoorden Vincent van Gogh en Paul Gauguin, Henri de Toulouse-Lautrec en Edvard Munch , en andere gevestigde kunstenaars die op zoek waren naar nieuwe expressievormen.

De brug

De tweede golf van het expressionisme was nog intenser en omvatte kunstenaars als Georges Rouault en Picasso in Dresden gevestigde Brücke-groep in 1905 .

De "Brücke"-groep werd in 1905 in Dresden opgericht door kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner en Emil Nolde . Hun doel was om de kunst te bevrijden van traditionele normen en de rauwe, vaak schokkende emoties van het leven weer te geven.

Ze werkte daar tot 1913. Belangrijke werken van Ernst Ludwig Kirchner en Karl Schmidt-Rottluff, Otto Müller, Erich Heckel en Max Pechstein hier gecreëerd.

Haar werken werden gekenmerkt door delicate kleuren, vervormde vormen en dynamische composities die de kijker rechtstreeks meevoeren in de emotionele storm van de afgebeelde scènes. 

De "Blauwe Ruiter"

Een andere expressionistische kunstenaarsvereniging was de Nieuwe Kunstenaarsvereniging van München, die beroemde namen als Wassily Kandinsky, Franz Marc, Gabriele Münter en Marianne von Werefkin samenbracht. Uit deze groep ontstond in 1912 de redactie en kunstenaarsvereniging "Der Blaue Reiter" (De Blauwe Ruiter). Der Blaue Reiter ontwikkelde de expressionistische benadering verder tot aan abstractie.

In tegenstelling tot de "Brücke"-groep legde de "Blaue Reiter"-groep, onder leiding van Wassily Kandinsky en Franz Marc, grote nadruk op spiritualistische en abstracte elementen. Ze zochten naar een universele expressie die verder reikte dan de fysieke realiteit en onderzochten de verbinding tussen kleur en emotie. Deze wederzijdse beïnvloeding bevorderde niet alleen een nieuw perspectief op kunst, maar creëerde ook ruimte voor een diepere verkenning van het menselijk bestaan ​​binnen de gespannen context van hun tijd.

Dit was mogelijk omdat het programma van het Duitse expressionisme in wezen negatief werd gedefinieerd. Het ging om schilderen op een manier die niet natuurgetrouw, niet conventioneel en niet burgerlijk was. Expressionisme was niet herkenbaar aan stilistische kenmerken, maar eerder aan een intellectuele houding.

De kunstenaars die verbonden waren aan de Blaue Reiter worden beschouwd als belangrijke pioniers van de moderne kunst van de 20e eeuw. Het losse netwerk van relaties dat ze vormden, duurde echter slechts tot het begin van de Eerste Wereldoorlog. De Blaue Reiter werd in 1914 ontbonden.

De Eerste Wereldoorlog en de impact ervan op het expressionisme

De Eerste Wereldoorlog had een verontrustende invloed op de kunstenaars van die tijd, wat er ook toe leidde dat het expressionisme in de daaropvolgende periode werd vervangen of overschaduwd door nieuwe stijlen:

Het constructivisme verwierp de gevestigde vormen en beeldtaal van de schilderkunst. De nieuwe zakelijkheid richtte zich op maatschappijkritische thema's. Het dadaïsme kwam in opstand tegen elke bekende kunstvorm en tegen de maatschappij van die tijd en haar waardesystemen .