Zal de Cultuurpas blijven bestaan? Wat het huidige politieke debat onthult

De Cultuurpas , die sinds 2023 jongvolwassenen €200 en later €100 gaf voor culturele activiteiten, dreigt te verdwijnen. Ondanks de populariteit – eind 2023 hadden 285.445 achttienjarigen zich al geregistreerd en hun budget geactiveerd – wordt de toekomst ervan momenteel intensief besproken.

In de twee jaar sinds de introductie is er meer dan €100 miljoen aan de Cultuurpas uitgegeven. Hoewel veel jongeren zich aanmelden voor en gebruikmaken van het gratis programma – in februari 2025 waren er zo'n 2,8 miljoen culturele activiteiten met een totale waarde van €53,5 miljoen gereserveerd – heeft de Federale Rekenkamer de financiering van het programma desondanks op constitutionele gronden in twijfel getrokken. De Rekenkamer stelt namelijk dat de Cultuurpas niet grondwettelijk beschermd is.

PISA-onderzoek achterloopt op Denemarken wat betreft leesvaardigheid , kan het einde van dit financieringsprogramma verstrekkende gevolgen hebben voor cultuuronderwijs. Maar wat is de Cultuurpas precies, welke successen heeft het behaald en hoe groot is de kans dat het wordt voortgezet?

Wat is de Cultuurpas en hoe werkt deze?

De Cultuurpas voor 18-jarigen in Duitsland is een uitstekend idee. Het biedt jongeren, met name diegenen met weinig culturele ervaring, de mogelijkheid om gemakkelijker toegang te krijgen tot de culturele wereld. Het is echter belangrijk dat de Cultuurpas wordt geïntegreerd in culturele educatieprogramma's om een ​​grotere culturele participatie te bewerkstelligen

— Olaf Zimmermann , directeur van de Duitse Cultuurraad *

In juni 2023 introduceerde de Duitse federale overheid de Cultuurpas – een initiatief van de Bondsdag en de federale commissaris voor Cultuur en Media . Dit programma is specifiek bedoeld voor jongeren die in Duitsland wonen en in het betreffende jaar 18 jaar worden. Aanvankelijk ontvingen degenen die in 2005 geboren waren een budget van € 200 * , terwijl degenen die in 2006 geboren zijn nog steeds recht hebben op € 100 * .

De Cultuurpas, die eind 2022 werd aangekondigd door staatssecretaris voor Cultuur Claudia Roth, was bedoeld om twee vliegen in één klap te slaan, aldus een recent persbericht van de Duitse Cultuurraad . Ten eerste, naar Frans voorbeeld, bood de pas achttienjarigen toegang tot culturele activiteiten. In hun eerste jaar als meerderjarigen zouden ze een soort 'cultuurvoucher' ontvangen waarmee ze zelfstandig culturele ervaringen konden kopen of live konden beleven. Ten tweede was de pas bedoeld om de aandacht te vestigen op fysieke culturele locaties. Het motto: Kom van de bank af en ga naar de boekhandel, bioscoop, concertzaal of het theater. Dit moest de verkoop stimuleren na de terugval als gevolg van de pandemie.

Registratie verloopt via een gratis app of website . Jongeren hebben een elektronische identiteitskaart met online functionaliteit nodig, een eID-kaart voor EU-burgers of een elektronische verblijfsvergunning voor niet-EU-burgers * . Het budget wordt geactiveerd na succesvolle identificatie.

Waarvoor zou het krediet gebruikt kunnen worden?

Met dit krediet kunnen jongeren profiteren van diverse culturele activiteiten: concerten, bioscoopbezoek, theatervoorstellingen, museumbezoeken, en de aankoop van boeken, cd's of muziekinstrumenten. Grote online platforms en postorderbedrijven zoals Amazon zijn echter uitgesloten. Reserveringen worden digitaal gemaakt, terwijl het ophalen ter plaatse plaatsvindt * .

Het budget is niet overdraagbaar en blijft twee jaar geldig * . De Cultuurpas heeft een dubbel doel: enerzijds wil hij jongeren inspireren om deel te nemen aan culturele activiteiten, en anderzijds ondersteunt hij de culturele sector, die door de pandemie is verzwakt * .

Het is de verantwoordelijkheid van culturele aanbieders, zoals bioscopen, theaters, concertorganisatoren, boekhandels, enz., om hun aanbod beschikbaar te stellen in de CulturePass-app. In augustus 2025 waren er 3,3 miljoen aanbiedingen beschikbaar. Games, streamingdiensten en online winkels waren van meet af aan uitgesloten. Dit was een bewuste keuze om het fysieke culturele aanbod te versterken.

Successen en uitdagingen sinds de introductie

Sinds de introductie heeft de Cultuurpas indrukwekkende gebruikscijfers laten zien. Eind 2023 hadden 285.445 achttienjarigen geboren in 2005 zich al geregistreerd en hun budget geactiveerd. Meer dan 211.000 jongeren geboren in 2006 volgden eind 2024 en zij kunnen hun €100 nog tot 31 december 2025 gebruiken ( Bron: Persbericht van de Duitse Cultuurraad * ).

Jongvolwassenen maakten actief gebruik van het programma. In februari 2025 waren er al zo'n 2,8 miljoen culturele aanbiedingen met een totale waarde van € 53,5 miljoen gereserveerd. Boeken en strips, bioscoopkaartjes en kaartjes voor theater en concerten waren bijzonder populair. Volgens een analyse van Die Zeit gebruikten in totaal zo'n 330.000 jongeren de Cultuurpas, waarmee ze bijna 850.000 boeken kochten, bijna 480.000 bioscoopbezoeken en bijna 160.000 concert- of theaterbezoeken financierden.

Het gebruik bleef echter in sommige gebieden achter bij de verwachtingen, zoals de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) onlangs concludeerde. Van de 1,5 miljoen mensen die in aanmerking kwamen, maakte slechts ongeveer een derde daadwerkelijk gebruik van het paspoort. Bovendien liepen de IT-kosten op tot meer dan € 30 miljoen, een bedrag dat de Bundesarbeits in een recent rapport als buitensporig bestempelde.

De Cultuurpas stuitte aanvankelijk op verschillende uitdagingen. Gebruikersregistratie bleek in eerste instantie een obstakel en direct contact met jongeren was niet mogelijk vanwege privacywetgeving. Na kritiek werden later workshops, cursussen, bibliotheekpassen en jaarabonnementen voor musea aan het programma toegevoegd.

Ondanks deze moeilijkheden staan ​​veel culturele verenigingen positief tegenover de cultuurpas. De boeken- en filmindustrie promootten de pas actief en zagen het als een kans om een ​​jonger publiek te bereiken. Volgens MDR een gemiddelde omzetstijging van 800 euro per maand.

Politiek debat en de toekomst van de Cultuurpas

Het door de federale overheid toegewezen budget van 100 miljoen euro voor de Cultuurpas 2023 is onvoldoende om alle 750.000 mensen die hun verjaardag vieren een cultuurtegoed van 200 euro te verstrekken

Olaf Zimmermann voorspelde

De huidige controverse rondom het financieringsinstrument neemt toe nadat de Federale Rekenkamer heeft verklaard dat de federale overheid niet de grondwettelijke bevoegdheid heeft om dit project te financieren * . Staatssecretaris voor Cultuur Wolfram Weimer (onafhankelijk) nam deze beoordeling serieus en ziet daarom weinig kans op een herstart van het programma. *

"We zullen voortaan andere projecten die cultuur voor jongeren bevorderen, intensiveren."

Weimer vertelde de FAZ . Sinds de introductie waren de uitgaven meer dan €100 miljoen, waarvan alleen al de IT-kosten opliepen tot meer dan €30 miljoen. Bovendien bleef het gebruik achter bij de verwachtingen van de federale regeringscommissaris voor Cultuur en Media.

Deze beslissing heeft echter felle kritiek uitgelokt. De Groene Partij noemt het einde van de Cultuurpas een "ernstige fout ", terwijl de Duitse uitgevers- en boekhandelsvereniging spreekt van een "treurig signaal voor cultuur en onderwijs ". De directeur van de Stichting Lezen, Sabine Uehlein, eist in plaats daarvan:

We moeten meer investeren in kinderen, jongeren en onderwijs, niet minder.

Oorspronkelijk had voormalig staatssecretaris voor Cultuur Claudia Roth zelfs gehoopt het financieringsproject uit te breiden naar heel Europa en nauwer samen te werken met Frankrijk * . Of deze wens in een andere vorm nu nog in vervulling zal gaan, valt nog te bezien.

Onovertuigende argumentatie van de staatssecretaris voor Cultuur en gevreesd domino-effect

De Duitse Cultuurraad vindt de uitspraak van de Federale Rekenkamer, dat de federale overheid geen bevoegdheid heeft en dat culturele financiering een zaak is van de afzonderlijke deelstaten, ernstiger en potentieel met gevolgen die verder reiken dan de Cultuurpas. Dit bezwaar negeert het feit dat de Cultuurpas kan en moet bijdragen aan gelijke leefomstandigheden.

Bovendien is de Cultuurpas ook bedoeld om bedrijven in de culturele en creatieve sector te ondersteunen. De Cultuurpas is tevens een instrument voor economische ontwikkeling, een gebied waar de federale overheid ongetwijfeld bevoegd is. Het is ook belangrijk om te benadrukken dat de €100 die momenteel beschikbaar is voor 18-jarigen, zal leiden tot verdere uitgaven, aldus de Duitse Cultuurraad.

Dit lijkt ons meer dan logisch. Iedereen die in een boekwinkel heeft gewinkeld, goed advies heeft gekregen en misschien zelfs een nieuwe passie voor lezen heeft ontdekt, zal immers waarschijnlijk terugkeren. In die zin kan de Cultuurpas zeker worden gezien als een laagdrempelige kennismaking met het culturele aanbod voor jongeren en idealiter als een beloning die leidt tot een levenslange voorliefde voor culturele activiteiten.

Het persbericht vervolgt:

Daarbij mag niet worden vergeten dat de federale overheid bevoegd is op grond van de aard van de zaak, zoals het geval is bij grensoverschrijdende projecten of pilotprojecten.

Als staatssecretaris voor Cultuur Wolfram Weimer de redenering van de Federale Rekenkamer volgt en de bevoegdheid van de federale overheid om de Cultuurpas te financieren ter discussie stelt, kan dit een domino-effect teweegbrengen en andere federale initiatieven voor cultuurfinanciering in gevaar brengen. Zo wordt bijvoorbeeld herhaaldelijk de vraag gesteld of de ondersteuning van kunstenaars niet eigenlijk uitsluitend de verantwoordelijkheid van de afzonderlijke deelstaten is met betrekking tot de Federale Cultuurfondsen. Ook financieringsprogramma's zoals "Jeugd Herinnert" en andere zouden in gevaar kunnen komen. Het feit dat staatssecretaris voor Cultuur Wolfram Weimer van plan is een apart programma voor jongeren te lanceren, is eveneens verontrustend. Heeft de fundamentele kritiek van de Federale Rekenkamer dan geen gewicht meer?

Onze conclusie

Hoewel de Cultuurpas sinds de introductie in 2023 ongetwijfeld jongeren heeft bereikt met een cultureel aanbod, staat het voortbestaan ​​ervan nu op losse schroeven. Weliswaar hebben zo'n 330.000 jongeren gebruikgemaakt van het programma, waarmee ze 850.000 boeken hebben gekocht en bijna 480.000 bioscoopbezoeken en 160.000 concert- of theatervoorstellingen hebben gefinancierd. Desondanks blijft het feit dat slechts ongeveer een derde van de jongeren die ervoor in aanmerking komen, daadwerkelijk van het aanbod gebruik heeft gemaakt.

De constitutionele bezwaren van de Federale Rekenkamer wegen echter zwaarder dan de successen van het programma tot nu toe. Staatssecretaris voor Cultuur Weimer ziet daarom weinig kans op voortzetting en kondigt in plaats daarvan andere financieringsprogramma's voor jongeren aan. De hoge IT-kosten, die meer dan € 30 miljoen bedragen bij een totale uitgave van meer dan € 100 miljoen, waren een belangrijke factor in de kritische beoordeling.

De wijdverbreide afwijzing van dit besluit door culturele verenigingen, de Duitse uitgevers- en boekhandelsvereniging en de Stichting Lezen, laat echter zien dat het Cultuurpaspoort, ondanks zijn tekortkomingen, wordt gezien als een belangrijk instrument voor de culturele participatie van jongeren. Juist in tijden van afnemende leesvaardigheid, zoals de laatste PISA-studie aantoont, lijkt het einde van het programma voor velen een verkeerd signaal af te geven.

Het debat rond de Cultuurpas roept uiteindelijk fundamentele vragen op: Hoeveel waarde hecht Duitsland aan de culturele vorming van zijn jeugd? Welke alternatieven kunnen worden ontwikkeld om jongeren te blijven inspireren met cultuur? En tot slot: Hoe kunnen constitutionele obstakels bij dergelijke projecten worden overwonnen? En worden er op deelstaatniveau inspanningen geleverd om het project voort te zetten?.

De antwoorden op deze vragen zullen het culturele landschap van Duitsland in de komende jaren aanzienlijk vormgeven.

Feit is: de hoge initiële uitgaven, met name voor de IT-infrastructuur, zijn al gedaan en de cijfers laten zien dat het programma door jongeren wordt gebruikt. Het project stopzetten zou betekenen dat de reeds uitgegeven 100 miljoen euro simpelweg wordt afgeschreven, in plaats van het te zien als een startinvestering voor een cultureel ontwikkelingsinstrument op lange termijn, dat tevens een investering is in onze culturele en creatieve industrie. Naar onze mening zou het beëindigen van de Cultuurpas in twee opzichten verkeerd zijn

Veelgestelde vragen over de Cultuurpas snel beantwoord

Vraag 1. Hoe lang is de Cultuurpas geldig in het jaar 2006?

De cultuurpas voor personen geboren in 2006 is geldig tot en met 31 december 2025. Jongeren hebben tot die datum de tijd om hun budget van €100 te besteden aan culturele activiteiten.

Vraag 2. Zal de Cultuurpas in de toekomst blijven bestaan?

De toekomst van de cultuurpas is momenteel onzeker. De Federale Rekenkamer heeft bezwaren geuit tegen de grondwet en staatssecretaris voor Cultuur Weimer ziet weinig kans op voortzetting ervan. In plaats daarvan worden alternatieve financieringsprogramma's voor jongeren aangekondigd.

Vraag 3. Welke culturele activiteiten kunnen met het budget worden gedaan?

Met de Cultuurpas krijgt u toegang tot diverse culturele activiteiten, zoals concerten, bioscoopbezoek, theatervoorstellingen, museumbezoek en de aankoop van boeken, cd's of muziekinstrumenten. Grote online platforms zoals Amazon zijn echter uitgesloten.

Vraag 4. Hoeveel jongeren hebben het tot nu toe gebruikt?

Tegen februari 2025 hadden ongeveer 330.000 jongeren de Cultuurpas gebruikt. Hiermee werden circa 2,8 miljoen culturele activiteiten gereserveerd met een totale waarde van 53,5 miljoen euro, waaronder 850.000 boeken, bijna 480.000 bioscoopbezoeken en bijna 160.000 concert- of theaterbezoeken.

Vraag 5. Waarom wordt de Cultuurpas bekritiseerd?

De cultuurpas is bekritiseerd omdat het gebruik ervan achterbleef bij de verwachtingen; slechts ongeveer een derde van de personen die ervoor in aanmerking kwamen, maakte er gebruik van. Bovendien liepen de IT-kosten op tot meer dan € 30 miljoen, wat als buitensporig wordt beschouwd. De Federale Rekenkamer heeft ook constitutionele bezwaren geuit met betrekking tot de financiering ervan.