Roy Lichtenstein – De weg naar roem en records op de kunstmarkt

Roy Lichtenstein is, samen met Andy Warhol, een van die kunstenaars wiens werk door iedereen, (bijna) overal ter wereld, wordt herkend. Hij maakt al sinds de jaren 60 zijn kenmerkende kunst en groeide al snel uit tot een van de toonaangevende figuren in de moderne kunst.

En zo is hij natuurlijk een van de centrale protagonisten van de popart ; zijn werk wordt beschouwd als de kunst die de basisvereisten van de popart beter op parodistische wijze heeft gedefinieerd dan het werk van welke andere kunstenaar dan ook.

Lichtenstein zelf omschreef popart als "geen 'Amerikaanse' schilderkunst, maar eigenlijk industriële schilderkunst ", maar een blik op de carrière en opkomst van de kunstenaar laat zien dat de prijs van zijn kunstwerken zich ontwikkelde op een manier die niet doet denken aan industriële massaproductie, maar eerder aan de bouw van fabrieken in de grootschalige industrie.

Lichtensteins comfortabele start in de kunstwereld

Roy Fox Lichtenstein werd in 1923 in New York City geboren in een Joods gezin uit de hogere middenklasse. Zijn vader was makelaar en zijn moeder vervulde de traditionele rol van huisvrouw. Hij groeide op in de Upper West Side, het exclusieve deel van Manhattan tussen Central Park en de oevers van de Hudson. Na de openbare basisschool ging hij naar de particuliere Franklin School for Boys.

Lichtenstein tekende al sinds zijn kindertijd, maar omdat deze hobby niet werd onderwezen op Franklin, schreef hij zich tijdens zijn schooljaren in bij de Parsons School of Design om op zaterdag aquarellen te schilderen.

De jonge Lichtenstein was ook geïnteresseerd in antropologie en natuurwetenschappen; hij bracht veel tijd door in het American Museum of Natural History, dat vlakbij het huis van zijn ouders lag.

Het is ook bekend dat Lichtenstein als tiener een fervent luisteraar was van de destijds zeer populaire hoorspelen. Hij zou een bijzondere voorkeur hebben gehad voor hoorspelen met verhalen over soms duistere (anti-)helden, die ook bekend waren uit stripverhalen, zoals "The Shadow" , "Flash Gordon" of "Buck Rogers" .

Later werd deze speelse observatie als volgt geïnterpreteerd: de jonge Roy had onbewust heroïsche en mystieke clichés in zich opgenomen. De veelzijdige en ontvankelijke tiener bezocht vervolgens regelmatig jazzconcerten in het Apollo Theater in Harlem, waar hij de muzikanten met grote toewijding schetste.

In zijn laatste jaar van de middelbare school vond Lichtenstein, voorheen student aan de Parsons School of Design, zijn weg naar de voormalige moederorganisatie, de Art Students League of New York , waar hij zich inschreef voor de zomercursus.

Hier werkte hij onder de supervisie van Reginald Marsh , een kunstenaar van het Amerikaanse regionalisme , waarin, naast een realistische weergave van het plattelandsleven, weinig ruimte werd geboden aan inzicht in de ontwikkeling van nieuwe technologieën en daarmee ook aan inzicht in nieuwe kunstvormen.

de "realistische regionalisten" al van zijn middelbareschooltijd; ze werden in de jaren dertig in de VS hoog gewaardeerd. Tijdens de Grote Depressie dienden de idyllische beelden van het Amerikaanse plattelandsleven een vergelijkbare compenserende functie als onze Heimat-films na de Tweede Wereldoorlog.

Lichtenstein was waarschijnlijk dolblij dat hij mocht tekenen onder de hoede van een beroemdheid over wie hij had gelezen in zijn allereerste kunstboek, "Thomas Craven's Modern Art" uit 1934.

Hoewel Marsh zeker een sociaal realisme uitbeeldde dat niet beperkt bleef tot fraaie landschappen, raakte zijn student al snel teleurgesteld door Marsh' eis voor een realistische artistieke praktijk. Deze praktijk negeerde zowel de snelle technologische ontwikkelingen als de ontwikkeling van een eigen artistieke stijl, die hij overbodig achtte.

Wellicht had Lichtenstein ook een heel andere inspiratiebron gevonden in het regionalisme; in elk geval besloot hij na de middelbare school zijn land verder te verkennen en koos hij ervoor om te gaan studeren aan de Ohio State University (vanaf 1940).

Volgens de overlevering was dit een enorme meevaller voor de aspirant-kunstenaar, hoewel hij op verzoek van zijn ouders aanvankelijk een onderwijsbevoegdheid nastreefde: hij studeerde bij kunstenaar en professor Hoyt L. Sherman , die zijn artistieke horizon aanzienlijk zou verbreden.

Sherman, een liefhebber en meester van de moderne kunst , liet Lichtenstein kennismaken met de belangrijkste invloeden op de kunst van die tijd: Cézanne en van Gogh , Mondrian en Gauguin, Matisse en Picasso , en vele anderen. Bovenal zouden Shermans aanmoediging om zijn eigen weg te zoeken en zijn concept van de eenheid van waarneming een levenslange invloed op Lichtenstein hebben.

Lichtenstein begon zich nu dieper te verdiepen in de kunstgeschiedenis; je zou zelfs kunnen zeggen dat hij alles wilde weten over kunst vanaf de vroegste grottekeningen. Als herinnering aan deze periode bewaart de Lichtenstein Foundation een exemplaar van Elizabeth Gardners "Art Through the Ages" (1936), met Lichtensteins adres in Columbus (hoofdstad van Ohio en thuisbasis van de universiteit) afgedrukt op de binnenkant van de omslag.

Lichtensteins artistieke zelfontdekking wordt abrupt onderbroken

In 1943 de Tweede Wereldoorlog ; hij diende tot 1945 in het leger, waarna hij naar Europa werd uitgezonden. Na de oorlog volgde Lichtenstein cursussen geschiedenis en Frans in Parijs en probeerde hij zijn idool Picasso te bezoeken – wat hem echter niet lukte omdat hij na slechts zes weken naar huis werd geroepen: zijn vader lag op sterven.

Lichtenstein voltooide zijn lerarenopleiding in de zomer van 1946 en begon aan een masteropleiding in de beeldende kunsten , die hij in 1950 afrondde. Tegelijkertijd kreeg hij een baan als kunstdocent , die hij tot 1951 regelmatig en daarna af en toe vervulde.

Intussen was hij getrouwd met Isabell Wilson, met wie hij naar Cleveland verhuisde omdat zij daar een baan had gevonden. In tegenstelling tot Lichtenstein, die allerlei baantjes had, als tekenaar en als blikontwerper, kon hij voor het eerst solo exposeren in Cleveland en had hij zelfs zijn eerste solotentoonstelling in New York in 1951, maar de verwachte golf van enthousiasme voor zijn halfslachtige abstracte schilderijen bleef aanvankelijk uit.

Lichtenstein reisde nu heen en weer tussen Cleveland en New York, werkte als ontwerptekenaar en etaleur, kreeg zijn eerste zoon in 1954 en zijn tweede in 1956, en schilderde tussendoor ook nog wat.

Er gebeurde artistiek gezien niet veel in deze periode: Lichtenstein schommelde nog steeds tussen expressionisme en kubisme en zelfgekozen abstractie , hij vervormde enkele typisch Amerikaanse schilderijen en beschilderde houten constructies, experimenteerde met sculpturen van hout en metaal , en exposeerde in totaal drie keer in New York tot 1955, maar er werd nauwelijks iets verkocht.

Dit waren geen goede omstandigheden om bij te dragen aan het levensonderhoud van een gezin van vier, dus in 1957 hervatte hij zijn onderwijsactiviteiten en in 1958 kreeg hij een positie aangeboden aan de New State University in Oswego als assistent-professor in de kunst, waar hij de volgende jaren lesgaf.

Eindelijk! – Lichtensteins opkomst tot roem

In 1960 stapte Lichtenstein over naar Rutgers University in de staat New Jersey. Daar ontmoette hij Allan Kaprow , de bedenker van de "Happenings" , en via hem belangrijke hedendaagse kunstenaars zoals Robert Watts, Jim Dine, Claes Oldenburg , Robert Rauschenberg en Jasper Johns , oftewel de pioniers van de popart in geconcentreerde vorm.

Al deze ontmoetingen met hun inspiratiebronnen zouden een soort eerste vonk bij Lichtenstein hebben aangewakkerd; in 1961 schilderde hij zijn eerste popart-werken, waarbij hij eerst experimenteerde met kauwgomafbeeldingen, deze vervolgens in groot formaat publiceerde en daarna brak met alle tradities van zijn eerdere artistieke werk door de stripballon in zijn schilderijen te verwerken en enthousiast gebruik te maken van industriële druktechnieken.

Zijn eerste grootformaatwerk, waarin hij gebruik maakte van scherpe figuren en Ben Day-stippen (speciale rasterstippen waarvan de druktechniek werd uitgevonden door Ben Day), was het werk "Look Mickey" uit 1961, dat nu in de National Gallery of Art in Washington DC hangt.

Deze foto is genomen toen een van zijn zoons met zijn vinger midden in een Mickey Mouse-boek tikte en zei:

Ik wed dat jij niet zo goed kunt schilderen, hè, papa?” ​​(“Ik wed dat jij niet zo goed kunt schilderen, hè, papa?”).

In hetzelfde jaar produceerde Lichtenstein nog zes andere kunstwerken met bekende personages van kauwgomverpakkingen en tekenfilms; hij had zijn stijl gevonden.

Het jaar daarop vond hij in Leo Castelli die zijn huur garandeerde door middel van periodieke betalingen, op voorwaarde dat Lichtenstein exclusief voor diens galerie werkte. Dit was een gebruikelijke vorm van ondersteuning voor Castelli, die hij ook aan veelbelovende kunstenaars bood.

Castelli had eerder werk van Lichtenstein tentoongesteld, maar was niet bereid geweest om dit soort financiële steun te bieden. Dit veranderde abrupt, want Lichtensteins vernieuwde kunst was een doorslaand succes, zozeer zelfs dat de solotentoonstelling in de Castelli Gallery in 1962 al uitverkocht was voordat deze opende.

Hoe Lichtenstein de internationale kunstmarkt echt naar een hoger niveau tilt

Wat volgt is een uitweiding over de kunstenaar Lichtenstein; desondanks vormen Lichtensteins vertegenwoordiging door bekende galeriehouders en de stijgende verkoopprijzen van zijn schilderijen een zeer interessant stukje geschiedenis van de New Yorkse galeriebranche en tegelijkertijd een verslag van hoe deze branche terrein verliest aan de internationale kunstveilinghandel .

Zoals reeds vermeld, kon Lichtenstein in 1951 voor het eerst in New York exposeren, in de Julius Carlebach Gallery . Rond die tijd had hij ook het geluk de aandacht te trekken van de progressieve kunstmecenas Leo Castelli, die vanaf de jaren 50 werken van Lichtenstein in zijn New Yorkse galerie exposeerde en na de verbluffende solotentoonstelling in 1962 de exclusieve vertegenwoordiging van de kunstenaar op zich nam. Vanaf dat moment organiseerde Castelli regelmatig tentoonstellingen met werken van Lichtenstein.

Voor en na dit jaar werden er in New York veel galerieën opgericht die zich toelegden op moderne kunst, en werken van Lichtenstein hingen uiteindelijk in al deze galerieën: aanvankelijk vaak bij John Heller, in de Pace Gallery en de Brooke Alexander Gallery , bij Mary Boone en Rosa Esman, bij Marilyn Pearl en James Goodman, bij Blum Helman, Phyllis Kind, Hirschl & Adler, Getler Pall, bij Holly Solomon en Condon Riley, de Sperone Westwater Galleries en bij Mitchell-Innes & Nash.

Tegen het einde van zijn leven kwam zijn kunst ook onder invloed te staan ​​van het machtige Gagosian Galleries- – je zou kunnen zeggen dat Lichtenstein met zijn kunstwerken de geschiedenis van de New Yorkse galerieën heeft begeleid.

Vanaf de jaren zestig werd het werk van Lichtenstein ook gepresenteerd door Ileana Sonnabend (voorheen Ileana Castelli) en haar galerie in Parijs; dankzij haar ontstond er een Europese markt voor Andy Warhol , Roy Lichtenstein en andere popartkunstenaars. Andere galeries exposeerden zijn kunst in andere delen van de VS, zoals de Ferus Gallery in Los Angeles, opgericht in 1957.

Dankzij de toegewijde verkoopinspanningen van al deze galeriehouders groeide Lichtensteins faam gestaag, maar zijn werkelijke financiële succes dankte de kunstenaar aan een andere vorm van distributie: al heel vroeg behaalden Lichtensteins werken uitstekende resultaten op kunstveilingen . Zo werd bijvoorbeeld in 1970 "Groot Schilderij nr. 6" (gemaakt in 1965) voor $75.000 verkocht op een veiling van Sotheby's aan de Duitse kunsthandelaar en galeriehouder Rudolf Zwirner.

Dergelijke bescheiden resultaten bleven niet lang bestaan; "Torpedo…Los!" uit 1963 werd in 1989 voor 5,5 miljoen dollar verkocht op de van Christie's , waarmee Lichtenstein zich aansloot bij het drietal kunstenaars aan wie de hoogste prijzen voor individuele kunstwerken zijn betaald.

Waar het zich ook bevond, tijdens de daaropvolgende veiling van Christie's in New York in "Kiss II" 6 miljoen dollar op, een bedrag dat werd overtroffen door "Happy Tears" tijdens dezelfde veiling, die 7,1 miljoen dollar opbracht.

Daarna volgde een grote en bevredigende sprong: in 2005 "In the Car" (1963) verkocht voor 16,25 miljoen dollar; in 2010 "Ohhh…Alright…" uit 1964 geveild voor 42,6 miljoen dollar; in 2011 werd Lichtensteins sleutelgat-schilderij "I Can See the Whole Room!…and There's Nobody in It!" uit 1961 verkocht voor 43 miljoen dollar, wat de weduwe van Time Warner-CEO Steve Ross een winst van iets meer dan 2000 procent opleverde (Ross had het schilderij in 1988 gekocht voor 2,1 miljoen dollar).

Alles werd opnieuw aangeboden op de novemberveiling van Christie's in New York, met uitzondering van 2012, toen Sotheby's aan de beurt was. Christie's wilde zich namelijk richten op abstract expressionisten – een goede keuze, aangezien een schilderij van Mark Rothko voor bijna 87 miljoen dollar werd verkocht. Sotheby's wist daarentegen slechts 44,8 miljoen dollar te bemachtigen voor Lichtensteins "Sleeping Girl" uit 1964, maar het was desalniettemin een nieuw record voor Lichtenstein.

Tijdens de voorjaarsveiling van 2013 keerde het werk van Lichtenstein terug naar Christie's, en op 15 mei 2013 "Vrouw met bloemenhoed" op gebruikelijke wijze een nieuw recordbedrag van 56,1 miljoen dollar.

Helaas heeft Lichtenstein zelf slechts een deel van de miljoenenwinsten meegemaakt; hij overleed in 1997 .

Het zal interessant zijn om te zien hoe hoog de prijs van zijn kunstwerken zal stijgen, vooral vóór de H

Veilingrecords in de 21e eeuw

De hoogste prijs ooit betaald voor een schilderij van Roy Lichtenstein werd behaald bij Christie's in New York in november 2015. Het werk "Nurse 1964" wisselde van eigenaar voor 95.365.000 dollar (ongeveer 85 miljoen euro). Oorspronkelijk getiteld "Frightenedness", maakte het deel uit van de collecties van verschillende gerenommeerde kunstliefhebbers, waaronder Leon Kraushar en Karl Ströher.

Het vierkante schilderij uit 1964 meet een meter in hoogte en breedte en werd geschat op meer dan 80 miljoen dollar. "Nurse" werd geveild tijdens de speciale "The Artist's Muse" , waar werken van schilders en beeldhouwers uit de periode tussen de jaren 1860 en 2000 werden aangeboden.

Het duurste schilderij dat Lichtenstein ooit maakte, is mogelijk zijn werk "Masterpiece" uit 1962, dat voorheen in het bezit was van Agnes Gund. Steven Cohen kocht het naar verluidt in 2017 van haar tijdens een privéverkoop voor 165 miljoen dollar. Openbare veilingen van Lichtensteins kunstwerken hebben dit bedrag nog niet bereikt. Desondanks behoort de kunstenaar, met zijn tien hoogste verkoopprijzen op openbare veilingen, tot de bestverkopende kunstenaars en wordt hij beschouwd als een pionier op de kunstmarkt.

Het op één na duurste werk is naar verluidt "Sleeping Girl" van de popartkunstenaar, dat in 2012 in New York bijna 45 miljoen dollar opbracht. Het schilderij uit 1964 werd op een veiling van Sotheby's verkocht voor $44.882.500 (bijna €35 miljoen).

De gesigneerde lithografieën en originele zeefdrukken zijn, ondanks hun massaproductie, zeer gewild bij kunstverzamelaars wereldwijd. Tot de beroemdste originele prenten behoren 'Shipboard Girl' , 'Crying Girl' en 'Nude Reading' .

ALBERTINA vierde de 100e verjaardag van de Pop Art-meester

Ter gelegenheid van zijn 100e verjaardag eerde de Weense ALBERTINA deze zomer de meester van de popart met een uitgebreide retrospectieve tentoonstelling , met meer dan 90 schilderijen, sculpturen en prenten van de kunstenaar die op zo'n unieke manier lage kunst en hoge kunst combineerde.

Dankzij genereuze bruiklenen van 30 gerenommeerde musea wereldwijd worden de belangrijkste werken uit zijn omvangrijke oeuvre naar Wenen gebracht, waaronder tentoonstellingen van het Museum of Modern Art in New York, het Whitney Museum, de National Gallery in Washington, de Yale University Art Gallery in New Haven, het Museum Ludwig in Keulen, het Louisiana Museum in Humlebæk, het Moderna Museet in Stockholm en het Museo Thyssen-Bornemisza in Madrid.

De tentoonstelling is tot stand gekomen in samenwerking met de Roy Lichtenstein Foundation en is gebaseerd op een genereuze schenking van circa 100 werken aan de ALBERTINA.

De tentoonstelling toonde vroege werken uit de jaren 60, waaronder het popart-meesterwerk uit die tijd: "Look Mickey" . Ook waren er iconische zwart-wit schilderijen van reclamemateriaal, emaille landschappen en kunstwerken geïnspireerd op Picasso, Dalí, Kirchner en Pollock te zien.

Een bijzonder indrukwekkend hoogtepunt was een monumentale sculptuur, gemaakt met penseelstreken, die zich losmaakte van het doek en de ruimte domineerde.