Olafur Eliasson – Een uitzonderlijke figuur op het snijvlak van kunst, milieu en toekomstvisie

Wat heeft natuurkunde met kunst te maken? Heel veel, eigenlijk net zoveel als natuurkunde met de natuur te maken heeft. Veel kunstenaars laten zich inspireren door de natuur, maar relatief weinig door de natuurkundige principes die in de natuur besloten liggen.

Olafur Eliasson doet precies dat: hij creëert prachtige kunstwerken door fysieke verschijnselen zoals licht en beweging, water en de reflectie van materialen om te zetten in kunstobjecten die de kijker fascineren.

Eliasson werd geboren op 5 februari 1967 in Kopenhagen. Zijn IJslandse ouders verhuisden vervolgens van de Deense hoofdstad terug naar hun geboorte-eiland, waar Eliasson zijn jeugd doorbracht.

Opgegroeien in het kleine IJslandse stadje Hafnarfjörður , een havenstad aan de zuidwestkust van IJsland in de Noord-Atlantische Oceaan, heeft de artistieke verbeeldingskracht van de geïnspireerde kunstenaar zeker niet belemmerd: Hafnarfjörður wordt beschouwd als een van de centra waar IJslandse elfen samenkomen. Veel IJslanders geloven nog steeds stellig in hun bestaan, en vermeende elfenverblijven (en kinderen) worden met respect behandeld.

Olafur Eliasson wilde zichzelf en zijn Relatie tot elfenOmdat hij het echter nooit centraal wilde stellen in zijn kunst, vertrok hij naar Kopenhagen voor zijn kunstopleiding, waar hij tot 1991 studeerde aan de Koninklijke Deense Academie voor Schone Kunsten.

Een toevallige ontmoeting bracht Eliasson in contact met galeriehouders in Berlijn, waardoor hij zijn eerste tentoonstelling in Berlijn : Tim Neuger en Burkhard Riemschneider hadden Eliassons werk opgemerkt en exposeerden het in de stad, die net bevrijd was door de val van de Berlijnse Muur, hoewel ze zelf nog moesten bijklussen om de kosten te dekken.

Vanaf 1994 woonde Eliasson permanent in Berlijn, waar hij profiteerde van de contacten die hij had gelegd met de vele kunstenaars die sinds de val van de Berlijnse Muur naar de nieuwe hoofdstad waren getrokken.

In zijn vroege projecten gebruikte hij oscillerende ventilatoren met elektrische aandrijving , die in trilling werden gebracht en mogelijk ook om hun eigen as draaiden. Een dergelijke ventilator werd tentoongesteld op de eerste Berlijnse Biënnale in 1998 in een historische postwagon die tijdelijk voor tentoonstellingsdoeleinden werd gebruikt; dit project leverde de kunstenaar aanzienlijke erkenning op in Berlijn.

Het sloot goed aan bij Eliassons visie op kunst toen EXPO 2000 bedoeld was om een ​​"nieuw type" wereldtentoonstelling te creëren, met toekomstvisies en exposities die de delicate balans tussen natuur, mensheid en technologie illustreerden. Een van de EXPO-projecten binnen het kader van het "REGIONALE 2000 / EXPO Initiative OWL" was het concept van het "Tuinlandschap Oost-Westfalen-Lippe", waarvoor Eliasson een geurtunnel creëerde met sterk geurende plantensoorten uit de botanische tuin in Gütersloh.

Na verloop van tijd, Zijn projecten worden steeds spectaculairder en de kunstenaar wordt steeds interessanter:
Zijn project liep van 1998 tot 2001 Groene Rivierwaarbij hij het water in verschillende rivieren over de hele wereld groen kleurde. Natuurlijk gebruikte hij een volkomen onschadelijke kleurstof, maar niemand wist dat: de ontzette, geruststellende of verbijsterde reacties van het verraste publiek en de eveneens onwetende autoriteiten zouden onderdeel van de kunst worden.

"Weather Project" kon realiseren in de immense Turbine Hall van Tate Modern in Londen. Een gigantische zon, gemaakt van honderden gloeilampen, verlichtte de grote zaal, die, weerkaatst door het plafond en gevuld met mist uit een mistmachine, een groots, romantisch tafereel vormde waar 2,2 miljoen mensen gedurende zes maanden van genoten.

In 2004 creëerde hij "Rewritings", een eindeloze trap die zichzelf als een dubbele helix omcirkelt; dit beloopbare kunstwerk siert het Duitse hoofdkantoor van een internationaal accountantskantoor in München. In 2005 ontwierp hij, eveneens in München, de glazen gevel voor het gebouw waarin de repetitieruimte van de Beierse Staatsopera is gevestigd.

Het compleet nieuwe type glazen oppervlak heet "Stage Window" en is opgebouwd uit getinte lagen die tegelijkertijd transparant zijn en het leven op het Marstallplatz-plein ervoor weerspiegelen. In 2006 volgde "light lab", een lichtinstallatie voor het dak van de Portikus, een tentoonstellingsgebouw voor hedendaagse kunst in Frankfurt am Main, die het uiterlijk van de Portikus twee jaar lang voortdurend veranderde.

In 2008 installeerde Eliasson enorme watervallen op vier locaties in Manhattan; deze "New York City Waterfalls" lieten gedurende meer dan drie maanden ongelooflijke hoeveelheden water in de East River circuleren, waarbij het energieverbruik van deze watercyclus zogenaamd werd gecompenseerd door de handel in windenergie.

Eveneens in 2008 werd de installatie "Yellow Fog" aangebracht op het Weense gebouw van het Oostenrijkse elektriciteitsbedrijf (Österreichische AG für Elektrizitätswirtschaft), waarmee het oude plein "Am Hof" werd omgetoverd tot een podium voor een uur durende voorstelling met mist, wind en licht in de schemering. Deze installatie illustreerde perfect twee van de belangrijkste thema's van de kunstenaar: de transformatie van de kijk op en de perceptie van de stedelijke ruimte door middel van kunst, en de perceptie van tijd, die verandert met het dagelijkse ritme en geheel andere zintuiglijke indrukken achterlaat.

Zijn meest recente grote project was de gevel van de nieuwe Harpa-concertzaal in Reykjavík, een honingraatachtige glazen installatie waarvan het dichroïsche glas reageert op het weer en daglicht, waardoor de vele verschillende lichtstemmingen die een havenstad op het IJslandse eiland te bieden heeft, worden vastgelegd. De concertzaal werd in 2011 geopend.

Eliasson heeft vele onderscheidingen , waaronder de Cultuurprijs van de Deense kroonprins en -prinses en de Spaanse Joan Miró-prijs. Naast zijn openbare installaties heeft hij zijn kunst tentoongesteld op prominente locaties, zoals de Biënnale van Berlijn en Venetië, de Tate Gallery in Londen en het Museum of Modern Art in New York, de Pinakothek der Moderne in München, de Hamburger Kunsthalle en het Centre for International Light Art in Unna.

En hij is steeds weer in Berlijn te zien, of het nu in een tentoonstelling in het Martin-Gropius-Bau is, in zijn galerie neugerriemschneider of rechtstreeks in de openbare ruimte, bijvoorbeeld met een lichtinstallatie die in 2005 te zien was tijdens de openingstentoonstelling van het nieuwe gebouw van de Academie van Kunsten aan de Pariser Platz.

Zijn studenten kunnen hem rechtstreeks ervaren in zijn studio , een omgebouwd fabrieksgebouw in Berlijn waar nu ook een aantal andere medewerkers aan zijn ontwerpen werken. Eliasson werd in 2006 benoemd aan de Berlijnse Hogeschool voor de Kunsten en richtte daar in 2009 het Instituut voor Ruimtelijke Experimenten op; hij geeft zijn universitaire colleges echter meestal in zijn eigen studio.

Sinds 2012 is hij lid van de Berlijnse Academie van Kunsten, als actief lid van wie verwacht wordt dat hij ook in de toekomst in de stad actief zal blijven.

Hoewel deze toegewijde kunstenaar nu in één adem genoemd wordt met "de groten", stelt hij commercieel succes niet voorop in zijn werk. Zijn meest recente project, dat in de zomer van 2012 in de Tate Gallery in Londen te zien was, heet "Little Sun".

Deze video toont ook een kleine selectie van zijn installaties en geeft je een kijkje in zijn fantastische wereld. Helaas is deze video alleen in het Engels beschikbaar. Maar de beelden spreken voor zich…

Meer fantastische video's, afbeeldingen van zijn werk en informatie over de MoMA-tentoonstelling "Take Your Time" over Olafur Eliasson uit 2008 vind je rechtstreeks op de website van het museum in New York :
Tentoonstelling "Take Your Time" over Olafur Eliasson

Olafur Eliassons "Eindeloze Trappenhuis" bij KPMG in München ;
door Oliver Raupach (eigen werk) [CC-BY-SA-2.5], via Wikimedia Commons.