Gerhard Richter – een kunstenaar van de eeuw – is 80 geworden

Deze man heeft zijn plaats in de kunstgeschiedenis veiliggesteld: Gerhard Richter is 80 geworden. Het genie van de hedendaagse schilderkunst kan daarmee terugkijken op decennia vol artistieke gedrevenheid en stilistische diversiteit.

Zijn critici interpreteerden juist deze soms provocerende diversiteit herhaaldelijk als postmoderne willekeur. Maar Gerhard Richter heeft zich allang gevestigd als een compromisloze meester.

Zijn schilderij "Betty" , een portret van zijn dochter in een rood-witte jas met bloemenprint, wordt door velen gezien als een moderne tegenhanger van de " Mona Lisa " . Richter zelf is van mening dat het het meest gereproduceerde schilderij in de hedendaagse kunst is, verspreid over posters, ansichtkaarten en boekomslagen.

Zijn succes blijkt vooral uit zijn zeven deelnames aan Documenta en uit de veilingprijzen van zijn werken, die oplopen tot 15 miljoen euro. Bovendien werd hij in 2002 geëerd met een retrospectieve tentoonstelling in het MoMA, die met 188 werken de grootste tentoonstelling ooit was die aan een levende kunstenaar in het museum was gewijd.

Uiterlijk is het thema van zijn leven: de twijfelachtigheid van alle kennis die we aan de werkelijkheid toeschrijven.

"Alles zien, niets begrijpen" is een motto van de Keulse schilder, die op 9 februari 80 jaar werd. Ik wil zijn 80e verjaardag aangrijpen om Gerhard Richter als persoon en zijn werk wat nader te bekijken.

Gerhard Richter werd in 1932 in Dresden geboren en groeide op in Opper-Lausitz. Ook in Dresden ontving hij zijn basisopleiding tot schilder, aanvankelijk als reclameschilder, toneelschilder en later via een studie aan de Kunstacademie van Dresden.

Eind februari 1961 vluchtte hij via West-Berlijn naar West-Duitsland. Helaas zijn slechts enkele van zijn kunstwerken uit de periode vóór zijn vlucht bewaard gebleven.

Richter vervolgde zijn kunststudie aan de Kunstacademie van Düsseldorf van 1961 tot 1964. Na in de late jaren zestig als kunstdocent te hebben gewerkt en in 1967 gastdocent te zijn geweest aan de Hogeschool voor Beeldende Kunsten Hamburg, werd hij in 1971 benoemd tot professor schilderkunst aan de Kunstacademie van Düsseldorf. Daar doceerde hij tot 1993.

In deze periode kruiste zijn pad met dat van Joseph Beuys , die toen zijn collega was. Richter kwam op voor Beuys, omdat diens onderwijsbevoegdheid was ingetrokken door de toenmalige minister van Onderwijs van Noordrijn-Westfalen, Johannes Rau.

Het werk van Richter werd al snel tentoongesteld in tal van galerieën en musea, zowel in Duitsland als in het buitenland. De internationale artistieke erkenning voor Gerhard Richter nam in de daaropvolgende jaren gestaag toe, met als hoogtepunt een uitgebreide retrospectieve tentoonstelling in 1993/1994, die langs Parijs, Bonn, Stockholm en Madrid reisde.

Ten slotte werd in 2005 het Gerhard Richter Archief in Dresden opgericht, dat onder leiding van Dietmar Elger, Richters assistent en biograaf van oudsher, niet alleen onderzoek doet naar het leven en werk van de kunstenaar, maar ook een nieuwe catalogus raisonné samenstelt.

Het werk van Richter werd vooral gekenmerkt door zijn experimenten met vrijwel alle gangbare expressievormen en stijlen van de moderne schilderkunst. Voor het omvangrijke oeuvre dat na deze fase ontstond, liet hij zich inspireren door popart , abstract expressionisme , maar ook door neo-dada en fluxus.

Sinds de jaren zestig is het voor Gerhard Richter om foto's als bronmateriaal voor zijn schilderijen te gebruiken. Het gaat vaak om toevallige motieven uit kranten- en tijdschriftknipsels (later ook gebaseerd op zijn eigen foto's), die hij uitvergroot door ze te kopiëren en over te brengen op het doek, voornamelijk in grijs en wit, waardoor ze worden overdreven. Deze methode, die dicht bij het fotorealisme ligt, wordt gekenmerkt door een wazig effect dat het realisme van het bronmateriaal verstoort.

Bij de receptie van Richters werk wordt benadrukt in hoeverre zijn oeuvre vol tegenstrijdigheden en discontinuïteiten zit: van fotorealistische afbeeldingen van de natuur en wazige schilderijen gebaseerd op foto's tot schilderijen van de hoogste abstractie, en van objecten en installaties van glas en spiegels.

Het is belangrijk op te merken dat deze elementen niet in een chronologische volgorde als ontwikkelingslijnen in het werk verschijnen. Richter grijpt herhaaldelijk terug naar deze verschillende benaderingen gedurende zijn creatieve proces. Wat dit werk duidelijk bijeenhoudt, is Richters onderzoekende en experimentele omgang met de realiteit.

Een interview met de publiciteitsschuwe schilder is hier te vinden:

De Neue Nationalgalerie en de Alte Nationalgalerie in Berlijn vieren zijn 80e verjaardag met tentoonstellingen die tot en met 13 mei te zien zijn. Meer informatie over het 20e-eeuwse genie Gerhard Richter is hier .

Bronnen: Süddeutsche Zeitung, Stern, website van de Staatsmusea van Berlijn, Wikipedia, homepage van Gerhard Richter, YouTube

Een uitgebreide collectie van zijn werken is te vinden op Pinterest