Georges Adéagbo: Een blik op niet-droevige verhalen vertellen

Georges Adéagbo werd in 1942 geboren in de kustplaats Ouidah in Dahomey. Ouidah ligt vlakbij Cotonou, en Dahomey staat sinds 1975 bekend als de Republiek Benin.

Georges Adéagbo is een kunstenaar van wereldklasse, en installatiekunstenaars uit Benin zijn niet bepaald alledaags. Na zijn ontdekking kwam Adéagbo heel dicht in de buurt van een plek in de illustere groep van de 1000 beroemdste kunstenaars ter wereld.

Dit speelde zich af rond de eeuwwisseling; de onderlinge verbondenheid van de wereld was in de voorgaande jaren net begonnen vorm te krijgen. Veel industrieën werden, en worden nog steeds, direct en significant hierdoor beïnvloed; sommige industrieën erkenden dit en ondernamen actie.

De professionele kunstwereld, die zo goed met elkaar verbonden was, zette bijvoorbeeld razendsnel koers naar nieuwe horizonten. Deze nieuwe horizonten lagen bijvoorbeeld aan de kust van het Afrikaanse continent, en het was dankzij deze "Europese waardering voor Afrikaanse kunst" dat Georges Adéagbo werd ontdekt.

Afrikaanse kunst is tegenwoordig niets nieuws meer, en Georges Adéagbo, die op de 3115e plaats staat in de wereldwijde kunstranglijst, staat niet langer direct in de belangstelling van internationale trendsetters op het gebied van moderne kunst.

Maar Georges Adéagbo staat al sinds de eeuwwisseling in de belangstelling van Duitse kunstliefhebbers. Hij woont en werkt afwisselend in Hamburg en Cotonou; momenteel is werk van Adéagbo te zien in de jubileumtentoonstelling van Museum Ludwig : "We noemen het Ludwig. Het museum wordt 40!" (meer over deze tentoonstelling is te lezen in het artikel "Kunstlocaties – Jubileumtentoonstelling 2016: Museum Ludwig presenteert Museum Ludwig").

Kunst van Georges Adéagbo

Een zeer grondig overzicht van het werk van Georges Adéagbo wordt geboden door het kunstwerk dat hij presenteerde op documenta 11 in 2002:

"L'explorateur et les explorers devant l'histoire de l'exploration…! Le theater du monde" , installatie, 2002, nu Museum Ludwig Keulen.

Een installatie waarvan de vertaling van de titel op zich al dubieus en grappig is. "Welttheater" (Wereldtheater) laat weinig ruimte voor interpretatie, terwijl "explorateur" en "exploratie" iets meer ruimte bieden, zelfs leidend tot variaties die de gemiddelde Europeaan waarschijnlijk zouden beledigen: "De ontdekkingsreiziger en de ontdekkingsreizigers in het licht van de geschiedenis van de ontdekkingsreizen…!" , "De ontdekker en de ontdekkingsreizigers vóór de geschiedenis van de ontdekkingen…!" , maar ook "De ontdekkingsreiziger en de veroveraars in de Europese koloniale geschiedenis" .

Veroveraars en geen ontdekkingsreizigers, want de veelgeprezen Europese "ontdekkingsreizigers" die tussen 1400 en 1700 "de wereld onderwierpen", vielen vanuit het perspectief van de "ontdekten" onbeschoft buitenlandse landen aan zonder enige interesse in de buitenlandse cultuur en namen alles in beslag wat ze maar konden gebruiken, zonder enige morele terughoudendheid.

Dit feit, dat nu bij ieder weldenkend mens bekend is (inclusief Europeanen), leidde uiteindelijk tot het mislukken van de goedbedoelde poging in 1992 om de term 'ontdekking' te vervangen door 'culturele ontmoeting' ter gelegenheid van de 500e verjaardag van Columbus' reis naar Amerika in 1492... de inheemse bevolking van Amerika had hun continent zo'n 30.000 jaar eerder ontdekt dan dat ze te voet vanuit Azië migreerden, en de Europeanen hadden de cultuur die zich sindsdien had ontwikkeld 'ontmoet' door deze te vernietigen (samen met de mensen die deze cultuur hadden ontwikkeld).

De installatie van Adéagbo op Documenta kan worden geïnterpreteerd als een alomvattend sarcastisch commentaar op het feit dat de grote, wereldwijze Europese ontdekkingsreizigers, hoewel ze de wereld met hun schepen hadden ervaren, zich ter plaatse nogal als onwetende criminelen gedroegen.

De installatie "World Theatre" werd speciaal door Georges Adéagbo gemaakt voor zijn presentatie op Documenta 11; de kunstenaar heeft kosten noch moeite gespaard. Het werk bestaat uit honderden objecten; hier is een lijst van de objecten die als onderdeel van het werk zijn geïdentificeerd:

• Trommel, manshoog, met een gescheurd membraan
• Paperback over (een foto van) Joseph Beuys
• Kinderonderbroek, roze
• Hout, verweerd en aangevreten door insecten
• Het boek "Steppedagen - Junglenachten" met een foto van een Afrikaanse man in een lendendoek op de glanzende kaft (die op een trommel slaat die lijkt op de trommel waarop het boek staat)
• Verfrommeld pakje Lucky Strike sigaretten
• Beelden uit de koloniale geschiedenis
• Een oude vissersboot, vol met boeken
• Afbeeldingen van wapenschilden
• Archeologisch prentenboek over Toetanchamon
• Emaille bordje "IJs serveren alleen op aanwijzing van de transporteur", beschadigd en met roestige barsten
• Klein, lichtgekleurd houten figuurtje
• Een gedeukte kentekenplaat met het nummer "P KS CW 443"
• Ongeveer 60 afbeeldingen in hetzelfde formaat als een middelgrote poster, allemaal geschilderd door dezelfde persoon
• Daaronder bevindt zich een portret van Arnold Bode, de oprichter van Documenta
• Daaronder bevindt zich een opvallend vierkant portret van bokser Muhammad Ali, gekopieerd van de hoes van een filmmuziekplaat
• Beenbeschermers, rood-oranje en geborduurd met pailletten
• Textielobject, karmijnrood met ingelegde turkooizenblauwe delen, circa vier vierkante meter groot
• Een anker, waarschijnlijk een ton zwaar, verroest en bedekt met mosselen
• Matrozenpet met twee blauwe linten, waarvan er één een gouden, anker-vormige speld heeft
• Schilderijen en sculpturen van andere kunstenaars (in opdracht van Adéagbo)
• Twee tapijten waarop boeken en tijdschriften met diverse titels over de stad Kassel, de zeevaart en de navigatie zijn uitgestald
• Fotokopieën uit een boek over het leven van Christus
• Handgeschreven teksten op A4-vellen, in een ouderwets, mooi en leesbaar Frans handschrift.
• Houten beelden en maskers, talrijk
• Snuffelspullen, kitscherig, gemaakt van plastic en gips
• Lichtgeel boek “De gebroeders Grimm”
• Totempalen, vier, gesneden
• Afbeeldingen die scènes van ontdekkingsreizen (veroveringen) weergeven
• Beelden van actuele gebeurtenissen (bijv. huilende nabestaanden van 9/11-slachtoffers)

De uiterst beknopte beschrijving in de lijst doet de objecten natuurlijk volstrekt geen recht; veel stukken zijn rijkelijk versierd en vertellen elk hun eigen, lange verhaal. De objecten in de installatie lijken willekeurig naast elkaar te liggen, zoals de bovenstaande lijst suggereert, maar volgens deskundige kunsthistorici zijn ze in werkelijkheid symmetrisch gerangschikt langs duidelijk herkenbare assen. Het is vast slechts een kwestie van tijd voordat een kunsthistoricus zijn of haar leven wijdt aan de interpretatie van dit 'wereldtheater'.

Video over de tentoonstelling “La misión y los misioneros” in MUSAC (Spanje, 2011)

Video in het Frans met Spaanse ondertitels

Door zijn deelname aan Documenta 11 werd Georges Adéagbo in één klap een van de grootste ontdekkingen in de kunstwereld.

Het Museum Ludwig verwierf de installatie na Documenta (op verzoek van directeur Kasper König, na een langdurige behandeling tegen gevaarlijke termietensoorten). Adéagbo bracht er enkele wijzigingen in aan voor de koper: hij legde een link met Keulen door de nummerplaat van een Duitse auto in de boeg van het oude houten schip te plaatsen en een portret van Harald Szeemann naast een traditioneel Afrikaans houten beeld te hangen.

De Zwitserse curator en tentoonstellingsorganisator Harald Szeemann heeft eigenlijk niet veel met Keulen te maken, maar hij was wel eens directeur van Documenta (5, 1972) en directeur van de sectie "Beeldende Kunst" op de laatste Biënnale van Venetië (1998-2002); Adéagbo haalde hem blijkbaar naar Keulen uit dankbaarheid voor zijn prijs op de 48e Biënnale.

Een beschrijving van dit ene kunstwerk is voldoende om "gewoon nieuwsgierige" mensen geïnteresseerd te maken in het werk van deze boeiende, uitzonderlijke kunstenaar.

De volgende jaren van Adéagbo's "verhalende kunst" laten we daarom aan u over om te ontdekken (niet te veroveren!), en om alvast een voorproefje te geven van de aankomende verslagen over de tentoonstelling in het Museum Ludwig, volgt hier een blik op een recent kunstwerk van Adéagbo:

In 2014/15 werkte Georges Adéagbo in Hamburg en presenteerde hij de installatie "Inverted Space" . Dit werk richt zich daarentegen minder op een fysieke ruimte en meer op het idee van de kunstontvanger over hoe kunst gepresenteerd zou moeten worden: niet in een vitrine in een museum, maar in de openbare ruimte, precies de plekken waar de installatie (ook) op ingaat.

Georges Adéagbo op de Biënnale van Venetië

Video in het Italiaans

Met zijn collage-achtige "gevonden objecten", die hij in de openbare ruimte tentoonstelt, creëert Georges Adéagbo een driedimensionale narratieve ruimte waarin hij het koloniale erfgoed van Hamburg en de impact daarvan op Adéagbo's persoonlijke geschiedenis (die zich afspeelt tussen Cotonou en Hamburg) in politieke, culturele en historische termen behandelt.

Inverted Space werd in juni en juli 2015 gepresenteerd in de kunstruimte "Altonaer Balkon" in Hamburg Altona. De "omkering van de ruimte" door vijf tijdelijke installaties die in september 2014 te zien waren op historisch belangrijke locaties in Hamburg: bij het monumentencomplex in Hamburg-Jenfeld, in het hoofdgebouw van de Universiteit van Hamburg, op de P/ART-kunstbeurs in de Phoenix-fabriekshallen in Hamburg-Harburg, op de Alsterweide in Schwanenwik en op de binnenplaats van het stadhuis van Hamburg.

Het kunstpad van Georges Adéagbo: meer een erfenisconflict dan passie?

Georges Adéagbo werd geboren in een welgestelde familie in Benin: zijn vader was een Franse marineveteraan die een administratieve functie bij de spoorwegen had gekregen. Dit gaf zijn vader zoveel zekerheid dat hij zich drie vrouwen en gezinnen kon veroorloven (het volgende verhaal over Adéagbo illustreert ook goed waarom in Europa de kleinste sociale eenheid meestal bestaat uit slechts twee individuen die kinderen krijgen).

Na zijn middelbareschooltijd ging Adéagbo eerst naar Abidjan (Ivoorkust) en vervolgens naar Rouen (Frankrijk) om bedrijfskunde en rechten te studeren. Tijdens zijn studie toonde Adéagbo geen interesse in kunst. Hij liep stages bij grote Franse bedrijven die hem na zijn afstuderen een vaste aanstelling wilden aanbieden, en hij zou waarschijnlijk in Frankrijk zijn gebleven. Zijn weigering om na de dood van zijn vader de rol van hoofd van het gezin op zich te nemen (zoals van hem verwacht werd) was dan ook vanzelfsprekend.

Nu beginnen de problemen, en daarmee een verhaal dat in veel verschillende versies wordt verteld: Adéagbo keerde terug naar Benin (werd door zijn familie teruggeroepen) om als oudste de rol van clanleider op zich te nemen.

Met drie erfgenamen is er volop ruimte voor erfenisconflicten, en in de familie Adéagbo werd deze ruimte benut.

Adéagbo zou zijn moeder en tien broers en zussen hebben bekritiseerd vanwege hun onredelijke omgang met de aanzienlijke erfenis. Als gevolg hiervan zou de familie de "Europa-gekke" man niet uit huis, maar uit het familieleven hebben verbannen en alle contact hebben verbroken. Adéagbo zou hebben geprobeerd te vluchten, waarop de familie zijn paspoort vernietigde.

Adéagbo kon niet langer naar Frankrijk terugkeren om zijn studie af te ronden; een 23 jaar durende lijdensweg begon. Het boek beschrijft verblijven in gesloten afdelingen van psychiatrische ziekenhuizen, onmenselijke behandelingen en honger, eenzaamheid en wanhoop. Het wordt doorgaans gepubliceerd als een verhaal met talloze details, en elk van deze details wordt in twijfel getrokken.

Als beide aspecten hier buiten beschouwing worden gelaten, staat vast dat Adéagbo in de vroege jaren zeventig begon met het dagelijks ritueel van het rangschikken van objecten en handgeschreven teksten in uitgebreide formaties op de binnenplaats van het ouderlijk huis.

Het is ook zeker dat Adéagbo's familie en buren de complexe arrangementen als 'rommel' beschouwden, en dat Adéagbo zelf zijn kleurrijke werken niet als kunst zag; dat niemand in heel Benin de 'hedendaagse Afrikaanse kunst' of de 'belangrijke postkoloniale positie' voordat Jean-Michel Rousset er was om die te 'ontdekken' (het is niet zeker in hoeverre dit ook een vorm van westers kolonialisme is).

Het staat ook vast dat de vreselijk slechte familie, naarmate Georges meer aanzien kreeg, hem steeds meer ging liefhebben en hem geschenken en financiële steun gaf; in dit opzicht zijn de Europese en Beninese culturen duidelijk al met elkaar in verbinding gekomen.

Het is onduidelijk of Georges Adéagbo "kunst maakte" als hij niet de intentie had om kunst te creëren tijdens het uitvoeren van de activiteiten. Ontstaat kunst wanneer iemand zich ten doel stelt "kunst te produceren", of ontstaat kunst "zomaar"?

Georges Adéagbo heeft zijn antwoord op dit probleem gevonden (zie hieronder "Toekomst"), kunsthistorici debatteren er nog steeds over, en voor de gemiddelde burger is het eerder een filosofisch probleem. Hoewel pragmatische burgers eerder geneigd zijn te geloven dat alles wat op welke manier dan ook gecreëerd wordt kunst kan zijn als het als kunst aanvoelt – waarbij alleen dat wat als kunst geproduceerd wordt, en niet simpelweg mooi is, kunst is, net zoals alleen dat wat als medicijn geproduceerd wordt, en niet simpelweg genezend is, medicijn is; een opvatting die even antiprogressief als ongezond is.

Op het juiste moment op de juiste plaats

Vlak voor de eeuwwisseling komt er een einde aan Adéagbo's miserabele bestaan ​​aan de rand van de ruziënde familieclan, wanneer het tij keert door invloed van buitenaf:

Zoals hierboven vermeld, verwierf Adéagbo rond de eeuwwisseling aanzienlijke bekendheid op een golf van enthousiasme voor Afrika. Deze golf, die Adéagbo meenam op de top van een golf die al op het punt stond te kantelen, heeft een geschiedenis die teruggaat tot 1984: in dat jaar organiseerde het MoMA in New York een beroemde tentoonstelling getiteld "Primitivisme in de 20e eeuw: verwantschap tussen tribaal en modern" .

Net als diverse tentoonstellingen die er recent aan vooraf waren gegaan, werd deze tentoonstelling fel bekritiseerd. In plaats van een eigentijdse benadering, bevestigde de selectie van kunstwerken en de manier waarop ze werden gepresenteerd een kolonialistische mentaliteit die al lang als achterhaald werd beschouwd.

In 1989 plande de Franse curator Jean-Hubert Martin een tentoonstelling in Parijs waarin hij zich verzette tegen de etnocratische praktijken in de hedendaagse kunst, zoals de tentoonstelling "Primitivisme" in het MoMA en soortgelijke instellingen. "Magiciens de la terre" (De tovenaars van de wereld) wilde een duidelijke boodschap uitdragen, in tegenstelling tot "honderd procent van de tentoonstellingen die 80 procent van de aarde negeren".

Het Centre Georges Pompidou en de Grande halle de la Villette organiseerden een internationale tentoonstelling van hedendaagse kunst, waarbij 50% westerse en 50% niet-westerse kunstenaars van die tijd op gelijke voet werden gepresenteerd.

De tentoonstelling vergrootte de interesse van het kunstminnende publiek in bijzondere creaties uit niet-Europese en met name (West-)Afrikaanse landen; in Europa was er groot enthousiasme voor 'hedendaagse Afrikaanse kunst '. Hierdoor ontstond een markt en de eerste collecties van werken uit deze nieuwe kunstcategorie. De Zwitserse verzamelaar Jean Pigozzi nam curator André Magnin van Zauberer -team aan als directeur van zijn collectie.

In 1993 stuurde Magnin Jean-Michel Rousset, een onderwijskundige met een voorliefde voor Afrika en kunst, naar Benin om het werk van een schilder genaamd Zinsou te beoordelen. Rousset belandde (door toeval, lot, voorbestemming, zijn karma, de chaostheorie of een misverstand met de taxichauffeur) niet in Zinsou's atelier, maar recht voor een installatie van Adéagbo.

Een compositie met boeken, teksten, kleding, maskers en het thema "Geschiedenis van Frankrijk, in het bijzonder het leven van Napoleon" – Rousset was gefascineerd en zou het afgebeelde netwerk onmiddellijk hebben herkend als een ongebruikelijke artistieke praktijk om kennis en gedachten te ordenen en weer te geven door middel van objecten en teksten.

Hij besefte waarschijnlijk het verkooppotentieel van deze extraterritoriale benadering van typisch Franse mythen en haastte zich dan ook vol enthousiasme naar zijn klanten Magnin en Pigozzi. Zij waren aanvankelijk alleen geïnteresseerd in zijn foto's, totdat ze besloten dat de losse kettingen van objecten te onhandig waren om als één kunstwerk te hanteren.

Rousset nam contact op met de onafhankelijke curator Regine Cuzin in Parijs, die op dat moment de groepstentoonstelling "La Route de l'Art sur la Route de l'Esclave" (De kunstroute op de slavenroute) . Het -project "Slavenroute ", waarnaar de tentoonstelling verwijst, werd in 1994 in Ouidah, Benin, gelanceerd.

Wat zou passender zijn dan het educatieve en internationale project meteen te verrijken met de kunstenaar uit Benin die door zijn eigen familie tot slaaf was gemaakt? Zo vernam Georges Adéagbo van Europese bezoekers dat hij belangrijke kunst had gemaakt, werd hij uitgenodigd om deel te nemen aan de Europese tentoonstelling en keerde hij in 1994 (na 23 ongelukkige jaren) als kunstenaar terug naar Europa..

Georges Adéagbo wordt beroemd (of wordt beroemd gemaakt)

De ontdekking van Rousset verspreidde zich snel onder conservatoren in Frankrijk en daarbuiten, die via het internet razendsnel met elkaar in contact stonden.

Okwui Enwezor (2e Johannesburg Biënnale, artistiek directeur van documenta 11, Biënnale voor Hedendaagse Kunst van Sevilla, 7e Biënnale van Gwangju, La Triennale Parijs), Jean-Hubert Martin (Frans Paviljoen Sydney Biënnale, directeur van Kunsthalle Bern en tal van andere kunstlocaties, curator van legendarische tentoonstellingen zoals "Magiciens de la Terre", projectmanager voor musea bij het Franse Ministerie van Cultuur), Adelina von Fürstenberg (Italiaans + Russisch Paviljoen Venetië Biënnale, VN-tentoonstelling "Dialogues of Peace", ART for The World, FOOD) en andere zwaargewichten uit de kunstwereld hadden het werk van Adéagbo gezien en wilden hem graag in hun projecten betrekken.

De eerste tentoonstellingen met werken van Georges Adéagbo waren dan ook "de crème de la crème": in 1995 "Dialogues de Paix" in het Palais des Vereinten Nationen in Genève en "Big City" in de Serpentine Gallery in Londen.

Van daaruit leidde Adéagbo's pad rechtstreeks naar bijna 40 groepstentoonstellingen en bijna 20 solotentoonstellingen, waaronder "African Art towards the Year 2000" in Kopenhagen in 1996, de Johannesburg Biënnale in 1997 en de Biënnale van São Paulo in 1998 (waar Afrika-liefhebbers de uitnodiging voor de Biënnale van Venetië in 1998 initieerden via Harald Szeemann, wat ertoe leidde dat Adéagbo de eerste kunstenaar uit Afrika werd die een Biënnale-prijs won).

In 2000 “Georges Adéagbo. Abraham – L'ami de Dieu” tentoongesteld in het MoMA in New York City, gevolgd door solotentoonstellingen in Keulen en Birmingham in 2004, Zürich in 2005, Venetië, Berlijn en Ulm in 2007, “Kolonisatie en de geschiedenis van de gekoloniseerden” in Wenen in 2009, “Cultuur en culturen” in Hamburg in 2010, “Missie en missionarissen” in León in 2011, “Georges Adéagbo” in Stockholm en “Kunstenaars en schrijven” in Berlijn in 2014, en Amsterdam en Jeruzalem in 2016.

Vanaf 11 november 2016 is Adéagbo te zien op de Shanghai Biennale; tot 8 januari 2017 is kunst van de Beninese installatiekunstenaar te bewonderen in de jubileumtentoonstelling “We call it Ludwig. Het museum viert zijn 40e verjaardag!” in het Museum Ludwig in Keulen (samen met vele andere boeiende kunstenaars; zie het artikel hier op Kunstplaza: “Jubileumtentoonstelling 2016: Museum Ludwig presenteert Museum Ludwig”).

U heeft permanent toegang tot kunstwerken van Georges Adéagbo in de volgende openbare collecties :

• Benin : Regionaal kantoor van de Duitse Vereniging voor Internationale Samenwerking in Cotonou
• Republiek Ivoire : Collectie Cecile Fakhouri Abidjan
• Duitsland : Museum Ludwig Keulen, Stadsmuseum München, Museum Ulm
• Finland : KIASMA Museum voor Hedendaagse Kunst, Helsinki
• Japan : Toyota Gemeentelijk Kunstmuseum
• Noorwegen : Nationaal Museum voor Kunst, Architectuur en Design Oslo, Museum voor Hedendaagse Kunst Oslo
• Oostenrijk : Museum voor Toegepaste Kunst Wenen
• Zweden : Moderna Museet Stockholm
• Zwitserland : Elisabeth Kaufmann Galerij Zürich
• Spanje : Museo de Arte Contemporáneo de Castilla y León
• Verenigd Koninkrijk : Whitworth Art Gallery, Universiteit van Manchester
• VS : MOCA Grand Avenue, Los Angeles, Philadelphia Museum of Art

Georges Adéagbo, korte biografie

• Georges Adéagbo werd in 1942 geboren in Ouidah, Dahomey (nu Benin)
• 1960 Onafhankelijkheid van Benin, vertrek van Adéagbo naar het buitenland om te studeren (Recht en Bedrijfskunde, Abidjan, Ivoorkust en Rouen, Frankrijk)
• Rond 1970 keerde Adéagbo terug naar Benin, waar ze te maken kreeg met een erfenisconflict binnen de familie dat haar persoonlijke situatie ernstig schaadde
• 1993 Toevallige ontdekking van Adéagbo door Jean-Michel Rousset
• 1995 – heden: Adéagbo exposeert zijn kunst, onder meer op 8 biennales en op documenta
• In 1998 werd Adéagbo de eerste Afrikaanse kunstenaar die een prijs ontving op de Biënnale van Venetië
• Vanaf ongeveer 2000 woonde en werkte Adéagbo een aantal maanden per jaar in Hamburg
• In 2016 woonde en werkte Georges Adéagbo afwisselend in Hamburg en Cotonou in Benin.