Ai Weiwei en “De nepzaak”

De titel van dit artikel is dubbelzinnig: hij verwijst naar een film van de Chinese kunstenaar Ai Weiwei, en naar "The Fake Case" (het schijnproces) dat aan deze film ten grondslag ligt.

De film "The Fake Case"

De film "The Fake Case" is een Canadees-Deens-Britse coproductie, geregisseerd door de bekroonde Deense documentairemaker Andreas Johnsen . Het bijbehorende boek is eveneens van Johnsen, wiens bedrijf Rosforth Films een aantal geprezen documentaires heeft geproduceerd en die een van de toonaangevende figuren in de Deense documentairewereld is.

Ook hier slaagden Johnsen en zijn team erin de kern van de dreiging van het schijnproces op angstaanjagende wijze vast te leggen; na 86 minuten film voelt de kijker de angst in zijn eigen lijf.

De dissidente kunstenaar Ai Weiwei werd op 3 april 2011 gearresteerd op de luchthaven van Peking en naar een onbekende locatie gebracht. Daar werd hij 81 dagen lang door de Chinese staat vastgehouden zonder behoorlijk proces en onder valse voorwendsels; het doel was om de kritische kunstenaar definitief het zwijgen op te leggen.

Dit veroorzaakte grote opschudding in de democratische wereld, en er zijn meerdere films gemaakt over Ai Weiwei tijdens zijn gevangenschap. De Amerikaanse filmmaker Alison Klayman, die jarenlang in China woonde, focust zich in haar documentaire "Never Sorry for Exposing China's Oppression" op de kunstenaar tijdens en na zijn gevangenschap. Ze volgt zijn leven gedurende drie jaar, en de documentaire toont fragmenten uit Ai Weiwei's leven in die periode, waaronder zijn arrestatie in 2011.

"Never Sorry genoemd , werd uitgebracht in 2012 en beleefde zijn Duitse première op documenta 13.

De Deense documentairemaker Andreas Johnsen begon Ai Weiwei pas na diens vrijlating te volgen, maar hij volgde hem wel op de voet wanneer hij in China was. Ai Weiwei werd na zijn arrestatie in juni 2011 voorwaardelijk vrijgelaten. De gronden voor zijn detentie werden ten tijde van zijn arrestatie slechts aangevoerd en zijn nooit met bewijs onderbouwd. Dit vormt een onrechtmatige vrijheidsberoving, aangezien een arrestatie in een rechtsstaat een dergelijke wettelijke grondslag vereist.

Daarna werd Ai Weiwei, wederom zonder reden, een jaar lang onder strikt huisarrest geplaatst. Dit betekende dat hij zijn huis niet mocht verlaten, geen interviews mocht geven of andere verklaringen mocht afleggen, en dat hij constant contact met de politie moest onderhouden.

De eigenlijke "valse zaak" is, zoals gezegd, een beschuldiging van belastingontduiking zonder enig bewijs; voor iedereen die binnen de kaders van de rechtsstaat opereert, is dit een overduidelijke poging van de staat om de kunstenaar, die bekendstaat om zijn kritische uitspraken, te intimideren en het zwijgen op te leggen.

Dit zou mogelijk zijn geweest als het Chinese volk niet op een werkelijk sensationele manier steun had verleend: duizenden burgers doneerden geld, en met hun hulp kon Ai Weiwei het absurde bedrag van miljoenen bijeenbrengen dat de staat hem "als straf" had opgelegd.

Andreas Johnsen reisde zeven keer naar China om Ai Weiwei te vergezellen en werkte in totaal jaren aan deze film. Johnsen laat Ai Weiwei simpelweg zijn verhaal vertellen, over de 81 dagen eenzame opsluiting en over het feit dat er altijd twee bewakers in zijn kleine cel aanwezig waren.

Zelfs tijdens de nachtrust, die naar men zich kan voorstellen niet bepaald rustgevend was, zelfs zonder Ai Weiwei's meldingen van bewakers die heen en weer liepen of de hik hadden.

Johnsen laat ook zien dat Ai Weiwei tot het uiterste wordt gedreven, hij is uitgeput en overweldigd – maar bovenal laat hij zien hoe Ai Weiwei er desondanks in slaagt de machteloze en schaamteloze aanvallers in zijn leven met hun eigen wapens te verslaan:

Hij installeert vier camera's in zijn studio die hem dag en nacht, 24 uur per dag, van alle kanten in de gaten houden, en streamt de beelden 24 uur per dag onophoudelijk naar de wereld. Hiermee bewijst hij niet alleen op indrukwekkende wijze de volstrekte onschadelijkheid van zijn handelingen en leven, maar geeft hij ook op indrukwekkende wijze iedereen met een beetje verbeeldingskracht een inkijkje in wat het werkelijk betekent wanneer iemands eigen gegevens en beelden van iemands eigen leven het speelveld worden van ongeoorloofde en ongereguleerde gegevensverzameling en -gebruik via internet.

Wanneer het bericht binnenkomt dat de autoriteiten "allesbehalve blij" zijn met de zelfonthullende verdediging van de kunstenaar, zullen zelfs de minst fantasierijke mensen de rillingen over hun rug voelen lopen..

In "The Fake Case" heeft Andreas Johnsen op zeer intieme wijze de sfeer van wetteloosheid en de gevolgen daarvan voor China's beroemdste kunstenaar weergegeven ; juist daardoor slaagt de film erin Ai Weiwei's onverzettelijke moed in de strijd tegen de Chinese pseudo-autoriteiten des te duidelijker te belichten.

Dit maakt "Fake Case" van Ai Weiwei en Andreas Johnson tot een indrukwekkend staaltje hoop voor het voortbestaan ​​van de mensheid. De film werd na de release in Denemarken in 2013 "Bodil"

Wat gaat ons dat aan?

In gesprekken in de kroeg – die nog steeds plaatsvinden, ook al zijn er steeds minder kroegen – ontstaat al snel de mening dat het volstrekt overdreven is om een ​​kunstenaar die in China woont te steunen; er is immers genoeg te doen hier in Duitsland, en ons geld zou beter besteed kunnen worden aan de behoeftigen hier (wat voor geld ze bedoelen blijft onduidelijk, misschien een salaris dat Ai Weiwei zou ontvangen voor zijn werk aan de Berlijnse Kunstacademie, als hij dat zou kunnen uitvoeren – de auteur weigert zich voor te stellen wat dat zou betekenen als het verder zou worden uitgewerkt).

Dit zijn de mensen die zeggen: "Het kan me niet schelen als iemand mijn gegevens verzamelt, ik heb niets te verbergen!", zonder te beseffen dat hun gegevens internationaal worden doorverkocht en dat mensen op surveillance- en uitsluitingslijsten terechtkomen als een gezin tegelijkertijd op internet zoekt naar een kookpot en kampeeruitrusting, omdat je met die twee dingen vreselijke dingen kunt bouwen (wat natuurlijk niemand in dit gezin weet).

Overigens zijn dit doorgaans ook de mensen die zich doorgaans niet inzetten voor hun medeburgers in eigen land en die, bij twijfel, een slachtoffer van een flagrante onrechtvaardigheid adviseren zich niet zo druk te maken, omdat ze toch niets tegen "hen" kunnen doen.

Als je een zelfstandige vakman vraagt ​​die zijn inkomen is kwijtgeraakt doordat zijn klant niet betaalt (en misschien is de betaling zelfs wettelijk niet verschuldigd verklaard vanwege procedurele fraude – dergelijke gevallen worden steeds vaker gemeld); of een handarbeider die na een arbeidsongeval van een uitkering moet leven omdat de arbeidsongevallenverzekering weigert uitkeringen te betalen; of het slachtoffer van een contractbreuk door een groot bedrijf waarvan de schending juridisch gezien niet vervolgbaar is omdat het bedrijf de zaak voor de rechter brengt en het slachtoffer in ons land onvoldoende steun krijgt om zijn rechten voor de rechter te laten gelden – dan zullen ze zelfs zeggen dat het Chinese volk ons ​​voor is in het opkomen voor Ai Weiwei.

In ons systeem krijgen de vakman, het slachtoffer van het ongeval en de gewonde partij wellicht even media-aandacht (waar ze weinig aan hebben), waarna ze worden vergeten en uiteindelijk worden behandeld als mislukkelingen die zelf wel iets verkeerds moeten hebben gedaan – de verkeerde klant aangenomen (hoewel een klant die wil frauderen niet van tevoren te identificeren is), valse informatie verstrekt aan de werkgeversaansprakelijkheidsverzekering (hoewel de adviseur tijdens de contractonderhandelingen zei dat de griep niet gemeld hoefde te worden), of een verkeerd contract gesloten (hoewel elk contract ongeldig is als de andere partij, vanwege haar macht, weigert zich eraan te houden en het rechtssysteem niet ingrijpt).

“Ai Weiwei The Fake Case” toont ons een kunstenaar die, zonder voorbehoud en zelfs zonder rekening te houden met zijn eigen welzijn, opkomt tegen de schending van mensenrechten en zich inzet voor persoonlijke vrijheid en vrijheid van meningsuiting.

Wij allemaal, inclusief de Duitsers, kunnen van Ai Weiwei leren dat het nemen van persoonlijke verantwoordelijkheid essentieel is. Dit geldt des te meer in een geglobaliseerde wereld – sterker nog, het individu is nog belangrijker als we het speelveld niet willen overlaten aan "globale spelers" die in hun "globale spel" over het algemeen geen goede bedoelingen hebben met anderen.

Wat we van deze zaak en de reactie van het Chinese volk daarop kunnen leren, is een bepaalde houding: de houding dat luisteren naar de slachtoffers en de zwakkeren, hun argumenten net zo serieus nemen als die van hun machtige tegenstanders, en hen steunen, een onvervangbaar onderdeel is van een beschaafde samenleving (in tegenstelling tot een samenleving waar alleen de sterksten de overhand hebben) en een democratie, zodat schadelijke en destructieve macht wordt beperkt.

We kunnen leren op te komen voor onze naaste die buiten zijn of haar schuld om in financiële moeilijkheden is geraakt, in plaats van op hem of haar neer te kijken en blij te zijn dat we er zelf geen last van hebben. We kunnen zelfs leren geen producten te kopen van bedrijven die hun werknemers als vee behandelen en/of simpelweg geen belastingen betalen, waar ook ter wereld. Kortom, we kunnen leren dat het van ieder individu en zijn of haar inzet afhangt of de wereld een leefbare plek blijft.

Ophef ontstaat doordat kunst extra winst oplevert

Alle zorgen die in de rubriek "Wat heeft dit met ons te maken?" worden genoemd, kunnen ook worden aangekaart door de straat op te gaan met spandoeken of petities te ondertekenen (wat noodzakelijk en belangrijk is en in Duitsland momenteel waarschijnlijk meer zou moeten gebeuren).

Andreas Johnsen biedt ons echter iets meer – hij laat ons zien hoe iemand zich voelt die lijdt onder de agressie van anderen, en hij doet dat op een kunstzinnige en indringende manier.

De documentaire van Andreas Johnsen is in wezen niets meer dan een les in empathie, in het meevoelen met en begrijpen van anderen, een fundamentele vaardigheid die we nodig hebben om succesvol als gemeenschap te functioneren – en die onvermijdelijk steeds meer verloren gaat in een markteconomie die steeds minder gebonden is aan morele grenzen.

Ai Weiwei biedt ons meer dan dat: hij roept niet alleen op tot verzet tegen onrecht; hij hekelt de bestaande omstandigheden door er via kunst de aandacht op te vestigen – en dat via vele ongelooflijk mooie kunstwerken. Meer hierover lees je in het artikel "Ai Weiwei – Nooit spijt van onderdrukking". Een dieper inzicht in de inhoud van Ai Weiwei's activisme vind je in het artikel "Ai Weiwei – Kunst en rebellie van een onbuigzame man .

In het voorjaar van 2014 werd Ai Weiwei's film "The Fake Case" in onze bioscopen uitgebracht, en we kunnen hem van harte aanbevelen citaat uit de Frankfurter Allgemeine Zeitung

THE FAKE CASE maakt van de waarheid een wapen. Een absolute aanrader